All Posts By

Ásatrúarfélagið

Lokasenna

Eftir Kvæði

Ægir, er öðro nafni hét Gymer, hann hafði búit ásom öl, þá er hann hafði fengit ketill in mikla, sem nú er sagt. Til þeirar veizlo kom Óðinn ok Frigg kona hans. Þorr kom eigi, þvíat hann var í austrvegi. Sif var þar, kona Þórs, Bragi ok Iðunn kona hans. Týr var þar, hann var einhendr, Fenrisúlfr sleit hönd af hánom þá er hann var bundinn. Þar var Niörðr og kona hans Skaði, Freyr ok Freyia, Víðarr son Óðins; Loki var þar ok þiónustomenn Freys, Byggvir ok Beyla. Mart var þar ása ok álfa. Ægir átti tvá þiónustomenn, Fimafengr ok Elder. Þar var lýsigull haft fyrir eltzliós; siálft barsk þar öl; þar var griðastaðr mikill. Menn lofoðo miök hverso góðir þiónustomenn Ægis vóro. Loki mátti eigi heyra þat, ok drap hann Fimafeng. Þá skóko æsir skiöldo sína ok æpðo at Loka, ok elto hann braut til skógar, en þeir fóro at drekka.

Loki hvarf aptr ok hitti úti Eldi; Loki kvaddi hann:

Segðu þat, Eldir,
svá at þú einugi
feti gangir framarr,
hvat hér inni
hafa at ölmálum
sigtíva synir.

Eldir kvað:
Of vápn sín dæma
ok um vígrisni sína
sigtíva synir;
ása ok álfa
er hér inni ero,
mangi er þér í orði vinr.

Loki kvað:
Inn skal ganga
Ægis hallir í,
á þat sumbl at siá;
iöll ok áfo
færi ek ása sonom,
ok blend ek þeim sva’meini miöð.

Eldir kvað:
Veiztu, ef þú inn gengr
Ægis hallir í,
á þat sumbl at siá,
hrópi ok rógi
ef þú eyss á holl regin:
á þér muno þau þerra þat.

Loki kvað:
Veiztu þat, Eldir,
ef vit einir skolom
sáryrðom sakaz,
auðigr verða
mun ek í andsvörum,
ef þu mælir til mart.

Siðan gekk Loki inn í höllina. En er þeir sá, er fyrir vóro, hverr inn var kominn, þögnoðo þeir allir.

Loki kvað:
Þyrstr ek kom
þessar hallar til,
Loptr, um langan veg,
áso at biðia
at mér einn gefi
mæran drykk miaðar.
Hví þegið ér svá,
þrungin goð,
at þer mæla ne megoð?
sessa ok staði
velið mér sumbli at,
eða heitið mik heðan!

Bragi kvað:
Sessa ok staði
velia þér sumbli at
æsir aldregi,
þvíat æsir vito
hveim þeir alda skolo
gambansumbl um geta.

Loki kvað:
Mantu þat, Óðinn,
er vit í árdaga
blendom blóði saman?
ölvi bergia
léztu eigi mundo,
nema okr væri báðom borit.

Óðinn kvað:
Rístu þá, Viðarr,
ok lát úlfs föður
sitia sumbli at,
síðr oss Loki
kveði lastastöfom
Ægis höllo í.

Þá stóð Viðarr upp ok skenkti Loka, en áðr hann drykki, kvaddi hann ásona:
Heilir æsir,
heilar ásynior
ok öll ginnheilög god!
nema sá einn áss
er innar sitr,
Bragi, bekkiom á.

Bragi kvað:
Mar ok mæki
gef ek þér míns fiár,
ok bætir þér svá baugi Bragi,
síþr þú ásom
öfund um gialdir;
gremðu eigi goð at þér!

Loki kvað:
Iós ok armbauga
mundu æ vera
beggia vanr, Bragi;
ása ok álfa,
er hér inni ero,
þú ert við víg varastr
ok skiarrastr við skot.

Bragi kvað:
Veit ek, ef fyr útan værak,
svá sem fyr innan emk
Ægis höll um kominn,
höfuð þitt
bæra ek í hendi mér;
lítt ek þér þat fyr lygi.

Loki kvað:
Sniallr ertu í sessi,
skalatu svá göra,
Bragi bekkskrautuðr!
vega þú gakk,
ef þú vreiðr sér,
hyggz vætr hvatr fyrir.

Iðunn kvað:
Bið ek, Bragi,
barna sifiar duga
ok allra óskmaga,
at þú Loka
kveðira lastastöfom
Ægis höllo í.

Loki kvað:
Þegi þú, Iðunn,
þik kveð ek allra kvenna
vergiarnasta vera,
sitztu arma þína
lagðir itrþvegna
um þinn bróðurbana.

Iðunn kvað:
Loka ek kveðka
lastastöfum
Ægis höllo í;
Braga ek kyrri
biórreifan,
vilkat ek at it vreiðir vegiz.

Gefion kvað:
Hví it æsir tveir
skoloð inni hér
sáryrðom sakaz?
Lopzki þat veit,
at hann leikinn er
ok hann fiörgvall friá.

Loki kvað:
Þegi þú, Gefion,
þess mun ek nú geta,
er þik glapði at geði:
sveinn inn hvíti,
er þér sigli gaf
ok þú lagðir lær yfir.

Óðinn:
Ærr ertu, Loki,
ok örviti,
er þú fær þér Gefion at gremi,
þvíat aldar örlög
hygg ek at hón öll um viti
iafngörla sem ek.

Loki kvað:
Þegi þú, Óðinn,
þú kunnir aldregi
deila víg með verom;
opt þú gaft
þeim er þú gefa skyldira,
enom slævorom, sigr.

Óðinn kvað:
Veiztu, ef ek gaf
þeim er ek gefa ne skylda,
enom slævorom, sigr,
átta vetra
vartu fyr iörð neðan
kýr mólkandi ok kona,
ok hefir þú þar börn of borit,
ok hugða ek þat args aðal.

Loki kvað:
En þik síða kóðo
Sámseyo í,
ok draptu á vétt sem völor,
vitka líki
fórtu verþjóð yfir,
ok hugða ek þat args aðal.

Frigg kvað:
Örlögom ykrom
skylið aldregi
segia seggiom frá,
hvat it æsir tveir
drýgðuð í árdaga;
firriz æ forn rök firar.

Loki kvað:
Þegi þú, Frigg,
þú ert fiörgyns mær
ok hefir æ vergiörn verit,
er þá Véa ok Vilia
léztu þér, Viðris kvæn,
báða i baðmn um tekit.

Frigg kvað:
Veiztu, ef ek inni ættak
Ægis höllom i
Baldri líkan bur,
út þú ne kvæmir
frá ása sonom,
ok væri þá at þér vreiðom vegit.

Loki kvað:
Enn vill þú, Frigg,
at ek fleira telia
mína meinstafi;
ek þvi réd,
er þú rída sérat
siðan Baldr at sölom.

Freyia kvað:
Ærr ertu, Loki,
er þú yðra telr
lióta leiðstafi;
örlög Frigg
hygg ek at öll viti,
þótt hón siálfgi segi.

Loki kvað:
Þegi þú, Freyia,
þik kann ek fullgerva;
era þér vamma vant;
ása ok álfa,
er hér inni ero,
hverr hefir þinn hór verit.

Freyia kvað:
Flá er þér tunga,
hygg ek at þér fremr myni
ógott um gala;
reiðir ro þér æsir
ok ásynior,
hryggr muntu heim fara.

Loki kvað:
Þegi þú, Freyia,
þú ert fordæða
ok meini blandin miök,
síztu at bræðr þínom
siðo blíð regin,
ok myndir þú þá, Freyia, frata.

Niörðr kvað:
Þat er válitit,
þótt sér varðir vers fái,
hós eða hvárs;
hitt er undr, er áss ragr
er hér inn of kominn,
ok hefir sá börn of borit.

Loki kvað:
Þegi þú, Niörðr,
þú vart austr heðan
gíls um sendr at goðom;
Hymis meyiar
höfðo þik at hlandtrogi
ok þér i munn migo.

Niörðr kvað:
Sú eromk líkn,
er ek vark langt heðan
gísl um sendr at goðom,
þá ek mög gat,
þann er mangi fiár,
ok þikkir sá ása iaðarr.

Loki kvað:
Hættu nú, Niörðr,
haf þú á hófi þik!
munka ek þvi leyna lengr:
við systor þinni
gaztu slíkan mög,
ok era þó óno verr.

Týr kvað:
Freyr er beztr
allra ballriða
ása görðom í;
mey hann ne grætir
né mannz kono,
ok leysir ór höptom hvern.

Loki kvað:
Þegi þú, Týr,
þú kunnir aldregi
bera tilt með tveim;
handar ennar hægri
mun ek hinnar geta,
er þér sleit Fenrir frá.

Týr kvað:
Handar em ek vanr,
en þú hróðrs-vitnis;
böl er beggia þrá;
úlfgi hefir ok vel,
er í böndom skal
bíða ragnarökrs.

Loki kvað:
Þegi þú, Týr,
þat varð þinni kono,
at hón átti mög við mér;
öln né penning
hafðir þú þess aldregi
vanréttis, vesall.

Freyr kvað:
Úlfr sé ek liggia
árósi fyrir,
unz riúfaz regin;
því mundu næst,
nema þú nú þegir,
bundinn, bölvasmiðr!

Loki kvað:
Gulli keypta
léztu Gymis dóttur
ok seldir þitt svá sverð;
en er Muspellz synir
ríða Myrkvið yfir,
veizta þú þá, vesall, hvé þú vegr.

Byggvir:
Veiztu, ef ek öðli ættak
sem Ingunar-Freyr,
ok svá sælikt setr,
mergi smæra
mölða ek þá meinkráko
ok lemða alla í liðo.

Loki kvað:
Hvat er þat it litla
er ek þat löggra sék,
ok snapvíst snapir?
at eyrom Freys
mundu æ vera
ok und kvernom klaka.

Byggvir kvað:
Byggvir ek heiti,
en mik bráðan kveða
goð öll ok gumar;
því em ek hér hróðugr,
at drekka Hroptz megir
allir öl saman.

Loki kvað:
Þegi þú, Byggvir,
þú kunnir aldregi
deila með mönnum mat;
ok þik í fletz strá
finna ne máttu,
þá er vágo verar.

Heimdallr kvað:
Ölr ertu, Loki,
svá at þú ert örviti,
hví ne lezkaðu, Loki?
þvíat ofdrykkia
veldr alda hveim,
er sína mælgi ne manat.

Loki kvað:
Þegi þú, Heimdallr,
þér var í árdaga
it lióta líf um lagit:
aurgo baki
þú munt æ vera
ok vaka vörðr goða.

Skaði kvað:
Létt er þér, Loki;
munattu lengi svá
leika lausom hala,
þvíat þik á hiörvi skolo
ins hrímkalda magar
görnom binda goð.

Loki kvað:
Veiztu, ef mik á hiörvi skolo
ens hrímkalda magar
görnom binda goð,
fyrstr ok öfrstr
var ek at fiörlagi,
þars vér á Þiaza þrifom.

Skaði kvað:
Veiztu, ef fyrstr ok öfrstr
vartu at fiörlagi,
þá er ér á Þiaza þrifuð
frá mínom véom
ok vöngom skolo
þér æ köld ráð koma.
Léttari i málom
vartu við Laufeyiar son,
þá er þú létz mér á beð þinn boðit;
getit verðr oss slíks,
ef vér görva skolom
telia vömmin vár.

þá gekk Sif fram ok byrlaði Loka í hrímkálki miöð ok mælti:
Heill ver þú nú, Loki,
ok tak við hrímkálki
fullom forns miaðar,
heldr þú hana eina
látir með ása sonom
vammalausa vera.

Hann tók við horni ok drakk af:
Ein þú værir,
ef þú svá værir,
vör ok gröm at veri;
einn ek veit,
svá at ek vita þikkiomk,
hór ok af Hlorriða,
ok var þat sá inn lævísi Loki.

Beyla kvað:
Fiöll öll skiálfa;
hygg ek á för vera
heiman Hlórriða;
han ræðr ró
þeim er rægir hér
goð öll ok guma.

Loki kvað:
Þegi þú, Beyla,
þú ert Byggvis kvæn
ok meini blandinn miök;
ókynian meira
koma med ása sonom;
öll ertu, deigia, dritin.

Þá kom Þorr at ok kvað:
Þegi þú, rög vættr,
þér skal minn þrúðhamarr,
Miöllnir, mál fyrnema:
herða klett
drep ek þér hálsi af,
ok verðr þá þíno fiörvi um farit.

Loki kvað:
Iarðar burr
er hér nú inn kominn;
hví þrasir þú svá, Þórr?
en þá þorir þú ekki
er þú skalt við úlfinn vega,
ok svelgr hann allan Sigföður.

Þorr kvað:
Þegi þú, rög vættr,
þér skal minn þrúðhamarr,
Miöllnir, mál fyrnema:
upp ek þér verp
ok á austrvega,
síðan þík mangi sér.

Loki kvað:
Austrförum þínom
skaltu aldregi
segia seggiom frá,
sízt í hanska þumlungi
hnúkðir þú, einheri,
ok þóttiska þú þá Þórr vera.

Þorr kvað:
Þegi þú, rög vættr,
þér skal minn þrúðhamarr,
Miöllnir, mál fyrnema:
hendi inni hægri
drep ek þik Hrungnis bana,
svá at þér brotnar beina hvat.

Loki kvað:
Lifa ætla ek mér
langan aldr,
þóttu hætir hamri mér;
skarpar álar
þóttu þér Skrýmis vera,
ok máttira þú þá nesti ná,
ok svaltz þú þá hungri heill.

Þorr kvað:
Þegi þú, rög vættr,
þér skal minn þrúðhamarr,
Miöllnir, mál fyrnema:
Hrungnis bani
mun þér í hel koma
fyr nágrindr neðan.

Loki kvað:
Kvað ek fyr ásom,
kvað ek fyr ása sonom,
þaz mik hvatti hugr,
en fyr þér einom
mun ek út ganga,
þviat ek veit at þú vegr.
Öl görðir þú, Ægir,
en þú aldri munt
síðan sumbl um göra;
eiga þín öll,
er hér inni er,
leiki yfir logi,
ok brenni þér á baki.

En eptir þetta falz Loki í Fránangrs forsi í lax líki. Þar tóko æsir hann. Hann var bundinn með þörmom sonar síns Nara. En Narfi sonr hans varð at vargi. Skaði tók eitrorm ok festi upp yfir annlit Loka; draup þar ór eitr. Sigyn kona Loka sat þar ok helt munnlaug undir eitrit. En er munnlaugin var full, bar hón út eitrit; en meðan draup eitrit á Loka. Þá kiptiz hann svá hart við, at þaðan af skalf iörð öll; þat eru nú kallaðir landskiálptar.

Þrymskvíða

Eftir Kvæði

Reiður var þá Vingþór
er hann vaknaði
og síns hamars
um saknaði,
skegg nam að hrista,
skör nam að dýja,
réð Jarðar bur
um að þreifast.

Og hann það orða
alls fyrst um kvað:
Heyrðu nú, Loki,
hvað eg nú mæli
er eigi veit
Jarðar hvergi
né upphimins:
ás er stolinn hamri.

Gengu þeir fagra
Freyju túna
og hann það orða
alls fyrst um kvað:
Muntu mér, Freyja,
fjaðurhams ljá
ef eg minn hamar
mættag hitta.

Freyja kvað:
Þó mynda eg gefa þér
þótt úr gulli væri
og þó selja
að væri úr silfri.

Fló þá Loki,
fjaðurhamur dundi,
uns fyr utan kom
ása garða
og fyr innan kom
jötna heima.

Þrymur sat á haugi,
þursa drottinn,
greyjum sínum
gullbönd snöri
og mörum sínum
mön jafnaði.

Þrymur kvað:
Hvað er með ásum?
Hvað er með álfum?
Hví ertu einn kominn
í Jötunheima?

Loki kvað:
Illt er með ásum,
illt er með álfum;
hefir þú Hlórriða
hamar um fólginn?

Þrymur kvað:
Eg hefi Hlórriða.
hamar um fólginn
átta röstum
fyr jörð neðan.
Hann engi maður
aftur um heimtir
nema færi mér
Freyju að kvæn.

Fló þá Loki,
fjaðurhamur dundi,
uns fyr utan kom
jötna heima
og fyr innan kom
ása garða.
Mætti hann Þór
miðra garða
og hann það orða
alls fyrst um kvað:

Hefir þú erindi
sem erfiði?
Segðu á lofti
löng tíðindi.
Oft sitjanda
sögur um fallast
og liggjandi
lygi um bellir.

Loki kvað:
Hefi eg erfiði
og erindi.
Þrymur hefir þinn hamar,
þursa drottinn.
Hann engi maður
aftur um heimtir
nema honum færi
Freyju að kvon.

Ganga þeir fagra
Freyju að hitta
og hann það orða
alls fyrst um kvað:
Bittu þig, Freyja,
brúðar líni;
við skulum aka tvö
í Jötunheima.

Reið varð þá Freyja
og fnásaði,
allur ása salur
undir bifðist,
stökk það hið mikla
men Brísinga:
Mig veistu verða
vergjarnasta
ef eg ek með þér
í Jötunheima.

Senn voru æsir
allir á þingi
og ásynjur
allar á máli
og um það réðu
ríkir tívar
hve þeir Hlórriða
hamar um sætti.

Þá kvað það Heimdallur,
hvítastur ása,
vissi hann vel fram
sem vanir aðrir:
Bindum vér Þór þá
brúðar líni,
hafi hann ið mikla
men Brísinga.

Látum und honum
hrynja lukla
og kvenvoðir
um kné falla
en á brjósti
breiða steina
og haglega
um höfuð typpum.

Þá kvað það Þór,
þrúðugur ás:
Mig munu æsir
argan kalla
ef eg bindast læt
brúðar líni.

Þá kvað það Loki
Laufeyjar sonur:
Þegi þú, Þór,
þeirra orða.
Þegar munu jötnar
Ásgarð búa
nema þú þinn hamar
þér um heimtir.

Bundu þeir Þór þá
brúðar líni
og inu mikla
meni Brísinga,
létu und honum
hrynja lukla
og kvenvoðir
um kné falla
en á brjósti
breiða steina
og haglega
um höfuð typptu.

Þá kvað Loki
Laufeyjar sonur:
Mun eg og með þér
ambátt vera,
við skulum aka tvö
í Jötunheima.

Senn voru hafrar
heim um reknir,
skyndir að sköklum,
skyldu vel renna.
Björg brotnuðu,
brann jörð loga,
ók Óðins sonur
í Jötunheima.

Þá kvað það Þrymur,
þursa drottinn:
Standið upp, jötnar,
og stráið bekki.
Nú færið mér
Freyju að kvon
Njarðar dóttur
úr Nóatúnum.

Ganga hér að garði
gullhyrndar kýr,
öxn alsvartir
jötni að gamni;
fjöld á eg meiðma,
fjöld á eg menja,
einnar mér Freyju
ávant þykir.

Var þar að kveldi
um komið snemma
og fyr jötna
öl fram borið.
Einn át uxa,
átta laxa,
krásir allar
þær er konur skyldu,
drakk Sifjar ver
sáld þrjú mjaðar.

Þá kvað það Þrymur,
þursa drottinn:
Hvar sáttu brúðir
bíta hvassara?
Sák-a eg brúðir
bíta breiðara
né inn meira mjöð
mey um drekka.

Sat in alsnotra
ambátt fyrir
er orð um fann
við jötuns máli:
Át vætur Freyja
átta nóttum,
svo var hún óðfús
í Jötunheima.

Laut und línu,
lysti að kyssa,
en hann utan stökk
endlangan sal:
Hví eru öndótt
augu Freyju?
Þykir mér úr augum
eldur um brenna.

Sat in alsnotra
ambátt fyrir
er orð um fann
við jötuns máli:
Svaf vætur Freyja
átta nóttum,
svo var hún óðfús
í Jötunheima.

Inn kom in arma
jötna systir,
hin er brúðfjár
biðja þorði:
Láttu þér af höndum
hringa rauða,
ef þú öðlast vilt
ástir mínar,
ástir mínar,
alla hylli.

Þá kvað það Þrymur,
þursa drottinn:
Berið inn hamar
brúði að vígja,
leggið Mjöllni
í meyjar kné,
vígið okkur saman
Várar hendi.

Hló Hlórriða
hugur í brjósti
er harðhugaður
hamar um þekkti;
Þrym drap hann fyrstan,
þursa drottin,
og ætt jötuns
alla lamdi.

Drap hann ina öldnu
jötna systur,
hin er brúðfjár
um beðið hafði,
hún skell um hlaut
fyr skillinga,
en högg hamars
fyr hringa fjöld.
Svo kom Óðins sonur
endur að hamri.

Sigurdrífumál

Eftir Kvæði

Sigurðr reið upp á Hindarfjall ok stefndi suðr til Frakklands. Á fjallinu sá hann ljós mikit, svá sem eldr brynni, ok ljómaði af til himins. En er hann kom at, þá stóð þar skjaldborg ok upp ór merki. Sigurðr gekk í skjaldborgina ok sá , at þar lá maðr ok svaf með öllum hervápnum. Hann tók fyrst hjálminn af höfði hánum. Þá sá hann, at þat var kona. Brynjan var föst sem hon væri holdgróin. Þá reist hann með Gram frá höfuðsmátt brynjuna í gögnum niðr ok svá út í gögnum báðar ermar. Þá tók hann brynju af henni, en hon vaknaði, ok settist hon upp ok sá Sigurð ok mælti:

„Hvat beit brynju?
Hví brá ek svefni?
Hverr felldi af mér
fölvar nauðir?“

Hann svaraði:
„Sigmundar burr,
– sleit fyr skömmu
hrafn hrælundir, –
hjörr Sigurðar!“

Hon kvað:
„Lengi ek svaf,
lengi ek sofnuð var,
löng eru lýða læ;
Óðinn því veldr,
er ek eigi máttak
bregða blundstöfum.“

Sigurðr settist niðr ok spyrr hana nafns. Hon tók þá horn fullt mjaðar ok gaf honum minnisveig:

„Heill dagr!
Heilir dags synir!
Heil nótt ok nift!
Óreiðum augum
lítið okkr þinig
ok gefið sitjöndum sigr!

Heilir æsir!
Heilar ásynjur!
Heil sjá in fjölnýta fold!
Mál ok mannvit
gefið okkr mærum tveim
ok læknishendr, meðan lifum.“

Hon nefndist Sigrdrífa ok var valkyrja. Hon sagði, at tveir konungar börðust. Hét annarr Hjálmgunnarr. Hann var þá gamall ok inn mesti hermaðr, ok hafði Óðinn hánum sigri heitit en

„annarr hét Agnarr,
Auðu bróðir,
er vætr engi
vildi þiggja.“

Sigrdrífa felldi Hjálmgunnarr í orrustunni, en Óðinn stakk hana svefnþorni í hefnd þess ok kvað hana aldri skyldu síðan sigr vega í orrustu ok kvað hana giftast skyldu – „en ek sagðak hǫ́num, at ek strengðak heit þar í mót at giftast engum þeim manni, er hræðast kynni.“ Hann segir ok biðr hana kenna sér speki, ef hon vissi tíðindi ór öllum heimum. Sigrdrífa kvað:

„Bjór færi ek þér,
brynþings apaldr,
magni blandinn
ok megintíri;
fullr er hann ljóða
ok líknstafa,
góðra galdra
ok gamanrúna.

Sigrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt sigr hafa,
ok rísta á hjalti hjörs,
sumar á véttrimum,
sumar á valböstum,
ok nefna tysvar Tý.

Ölrúnar skaltu kunna,
ef þú vill annars kvæn
véli-t þik í tryggð, ef þú trúir;
á horni skal þær rísta
ok á handar baki
ok merkja á nagli Nauð.

Full skal signa
ok við fári sjá
ok verpa lauki í lög;
þá ek þat veit,
at þér verðr aldri
meinblandinn mjöðr.

Bjargrúnar skaltu kunna,
ef þú bjarga vilt
ok leysa kind frá konum;
á lófum þær skal rísta
ok of liðu spenna
ok biðja þá dísir duga.

Brimrúnar skaltu rísta,
ef þú vilt borgit hafa
á sundi seglmörum;
á stafni skal rísta
ok á stjórnarblaði
ok leggja eld í ár,
er-a svá brattr breki
né svá bláar unnir,
þó kemstu heill af hafi.

Limrúnar skaltu kunna,
af þú vilt læknir vera,
ok kunna sár at sjá;
á berki skal þær rísta
ok á baðmi viðar,
þeim er lúta austr limar.

Málrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt, at manngi þér
heiftum gjaldi harm:
þær of vindr,
þær of vefr,
þær of setr allar saman
á því þingi,
er þjóðir skulu
í fulla dóma fara.

Hugrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt hverjum vera
geðsvinnari guma;
þær of réð,
þær of reist,
þær of hugði Hroftr
af þeim legi,
er lekit hafði
ór hausi Heiðdraupnis
ok ór horni Hoddrofnis.

Á bjargi stóð
með Brimis eggjar,
hafði sér á höfði hjalm;
þá mælti Mímis höfuð
fróðligt it fyrsta orð
ok sagði sanna stafi.

Á skildi kvað ristnar,
þeim er stendr fyr skínandi goði,
á eyra Árvakrs
ok á Alsvinns hófi,
á því hvéli, er snýsk
undir reið Hrungnis,
á Sleipnis tönnum
ok á sleða fjötrum.

Á bjarnar hrammi
ok á Braga tungu,
á ulfs klóum
ok á arnar nefi,
á blóðgum vængjum
ok á brúar sporði,
á lausnar lófa
ok á líknar spori.

Á gleri ok á gulli
ok á gumna heillum,
í víni ok í virtri
ok vilisessi,
á Gugnis oddi
ok á Grana brjósti,
á nornar nagli
ok á nefi uglu.

Allar váru af skafnar,
þær er váru á ristnar,
ok hverfðar við inn helga mjöð
ok sendar á víða vega;
þær ro með ásum,
þær ro með alfum,
sumar með vísum vönum
sumar hafa mennskir menn.

Þat eru bókrúnar,
þat eru bjargrúnar
ok allar ölrúnar
ok mætar meginrúnar,
hveim er þær kná óvilltar
ok óspilltar
sér at heillum hafa;
njóttu, ef þú namst,
unz rjúfask regin.

Nú skaltu kjósa,
alls þér er kostr of boðinn,
hvassa vápna hlynr;
sögn eða þögn
hafðu þér sjalfr í hug;
öll eru mein of metin.”

Sigurðr kvað:
“Munk-a ek flæja,
þótt mik feigan vitir,
emk-a ek með bleyði borinn;
ástráð þín
ek vil öll hafa;
svá lengi sem ek lifi.”

Sigrdrífa kvað:
“Þat ræð ek þér it fyrsta,
at þú við frændr þína
vammalaust verir;
síðr þú hefnir,
þótt þeir sakar geri;
þat kveða dauðum duga.

Þat ræð ek þér annat,
at þú eið né sverir,
nema þann er saðr sé;
grimmar limar
ganga at tryggðrofi;
armr er vára vargr.

Þat ræð ek þér þriðja,
at þú þingi á
deili-t við heimska hali,
því að ósviðr maðr
lætur oft kveðin
verri orð en viti.

Allt er vant,
ef þú við þegir,
þá þykkir þú með bleyði borinn
eða sönnu sagðr;
hættr er heimis kviðr,
nema sér góðan geti; –
annars dags
láttu hans öndu farit,
ok launa svá lýðum lygi.

Þat ræð ek þér it fjórða,
ef býr fordæða
vammafull á vegi,
ganga er betra
en giska sé,
þótt þik nótt of nemi.

Fornjósnar augu
þurfu fira synir,
hvars skulu vreiðir vega;
oft bölvísar konur
sitja brautu nær,
þær er deyfa sverð ok sefa.

Þat ræð ek þér it fimmta,
þóttú fagrar séir
brúðir bekkjum á,
sifja silfr
lát-a-ðu þínum svefni ráða;
teygj-at-tu þér at kossi konur.

Þat ræð ek þér it sétta,
þótt með seggjum fari
ölðrmál til öfug,
drukkin deila
skal-at-tu við dolgviðu;
margan stelr vín viti.

Söngr ok öl
hefr seggjum verit
mörgum at móðtrega,
sumum at bana,
sumum at bölstöfum;
fjölð er, þat er fira tregr.

Þat ræð ek þér it sjaunda,
ef þú sakar deilir
við hugfulla hali,
berjask er betra
en brenna sé
inni auðstöfum.

Þat ræð ek þér it átta,
at þú skalt við illu sjá
ok firrask flærðarstafi;
mey þú teygj-at
né manns konu
né eggja ofgamans.

Þat ræð ek þér it níunda,
at þú náum bjargir,
hvars þú á foldu finnr,
hvárts eru sóttdauðir
eða eru sædauðir
eða eru vápndauðir verar.

Laug skal gera,
þeim er liðnir eru,
þváa hendr ok höfuð,
kemba ok þerra,
áðr í kistu fari,
ok biðja sælan sofa.

Þat ræð ek þér it tíunda,
at þú trúir aldregi
várum vargdropa,
hvárstu ert bróður bani
eða hafir þú felldan föður;
ulfr er í ungum syni,
þó sé hann gulli gladdr.

Sakar ok heiftir
hyggja-t svefngar vera
né harm in heldr;
vits ok vápna
vant er jöfri at fá
þeim er skal fremstr með firum.

Þat ræð ek þér it ellifta,
at þú við illu séir
hvern veg at vini;
langt líf þykkjumk-a-k
lofðungs vita;
römm eru róg of risin.“

Völundarkviða

Eftir Kvæði

Níðaður hét konungur í Svíþjóð. Hann átti tvo sonu og eina dóttur. Hún hét Böðvildur. Bræður vóru þrír, synir Finnakonungs. Hét einn Slagfiður, annar Egill, þriðji Völundur. Þeir skriðu og veiddu dýr. Þeir kómu í Úlfdali og gerðu sér það hús. Þar er vatn er heitir Úlfsjár. Snemma um morgun fundu þeir á vatnsströndu konur þrjár, og spunnu lín. Þar vóru hjá þeim álftarhamir þeirra. Það vóru valkyrjur. Þar vóru tvær dætur Hlöðvés konungs, Hlaðguður svanhvít og Hervör alvitur, in þriðja var Ölrún Kjársdóttir af Vallandi. Þeir höfðu þær heim til skála með sér. Fékk Egill Ölrúnar en Slagfiður Svanhvítrar, en Völundur Alvitrar. Þau bjuggu sjö vetur. Þá flugu þær að vitja víga og kómu eigi aftur. Þá skreið Egill að leita Ölrúnar en Slagfiður leitaði Svanhvítrar en Völundur sat í Úlfdölum. Hann var hagastur maður svo að menn viti í fornum sögum. Níðuður konungur lét hann höndum taka svo sem hér er um kveðið:

1. Meyjar flugu sunnan
myrkvið í gögnum,
alvitur ungar
örlög drýgja.
Þær á sævarströnd
settust að hvílast,
drósir suðrænar,
dýrt lín spunnu.

2. Ein nam þeirra
Egil að verja,
fögur mær fira,
faðmi ljósum.
Önnur var Svanhvít,
svanfjaðrar dró,
en in þriðja
þeirra systir
varði hvítan
háls Völundar.

3. Sátu síðan
sjö vetur að það
en inn átta
allan þráðu
en inn níunda
nauður um skildi.
Meyjar fýstust
á myrkvan við,
alvitur ungar,
örlög drýgja.

4. Kom þar af veiði
veðureygur skyti,
Slagfiður og Egill
sali fundu auða,
gengu út og inn
og um sáust.

5. Austur skreið Egill
að Ölrúnu
en suður Slagfiður
að Svanhvítu,
en einn Völundur
sat í Úlfdölum.

6. Hann slá gull rautt
við gim fástan,
lukti hann alla
lind baugum vel.
Svo beið hann
sinnar ljóssar
kvonar ef honum
koma gerði.

7. Það spyr Níðuður,
Njára dróttinn,
að einn Völundur
sat í Úlfdölum.
Nóttum fóru seggir,
negldar vóru brynjur,
skildir bliku þeirra
við inn skarða mána.

8. Stigu úr sölum
að salar gafli,
gengu inn þaðan
endlangan sal;
sáu þeir á bast
bauga dregna,
sjö hundruð allra,
er sá seggur átti.

9. Og þeir af tóku
og þeir á létu,
fyr einn utan,
er þeir af létu.

10. Kom þar af veiði
veðureygur skyti,
Völundur líðandi
um langan veg.
Gekk brúnnar
beru hold steikja,
ár brann hrísi
allþurr fura,
viður inn vindþurri,
fyrir Völundi.

11. Sat á berfjalli,
bauga taldi,
álfa ljóði,
eins saknaði;
hugði hann að hefði
Hlöðvés dóttir,
alvitur unga,
væri hún aftur komin.

12. Sat hann svo lengi
að hann sofnaði;
og hann vaknaði
viljalaus;
vissi sér á höndum
höfgar nauðir
en á fótum
fjötur um spenntan.

Völundur kvað:

13. Hverjir eru jöfrar
þeir er á lögðu
bestibyrsíma
og mig bundu?

14. Kallaði nú Níðuður
Njára dróttinn:
Hvar gastu, Völundur,
vísi álfa,
vora aura
í Úlfdölum?
Gull var þar eigi
á Grana leiðu,
fjarri hugða eg vort land
fjöllum Rínar.

Völundur kvað:

15. Man eg að vér meiri
mæti áttum
er vér heil hjú
heima vórum:
Hlaðguður og Hervör
borin var Hlöðvé
kunn var Ölrún
Kjárs dóttir.

16. (Úti stendur kunnig
kvon Níðaðar),
hún inn um gekk
endlangan sal,
stóð á gólfi,
stillti röddu:
Er-a sá nú hýr
er úr holti fer.

Níðuður konungur gaf dóttur sinni Böðvildi gullhring þann er hann tók af bastinu að Völundar, en hann sjálfur bar sverðið er Völundur átti.
En drottning kvað:

17. Tenn honum teygjast
er honum er téð sverð
og hann Böðvildar
baug um þekkir.
Ámun eru augu
ormi þeim inum frána.
Sníðið ér hann
sina magni
og setjið hann síðan
í Sævarstöð.

Svo var gert, að skornar vóru sinar í knésbótum og settur í hólm einn er þar var fyrir landi, er hét Sævarstaður. Þar smíðaði hann konungi alls kyns gersimar. Engi maður þorði að fara til hans nema konungur einn.
Völundur kvað:

18. Skín Níðaði
sverð á linda,
það er eg hvessta
sem eg hagast kunna
og eg herðag
sem mér hægst þótti.
Sá er mér fránn mækir
æ fjarri borinn,
Sékk-a eg þann Völundi
til smiðju borinn
Nú ber Böðvildur
brúðar minnar
bíðk-a eg þess bót
bauga rauða.

19. Sat hann, né hann svaf, ávallt
og hann sló hamri;
vél gerði hann heldur
hvatt Níðaði.
Drifu ungir tveir
á dýr sjá,
synir Níðaðar,
í Sævarstöð.

20. Kómu þeir til kistu,
kröfðu lukla,
opin var illúð
er þeir í sáu.
Fjöld var þar menja
er þeim mögum sýndist
að væri gull rautt
og gersimar.

Völundur kvað:

21. Komið einir tveir,
komið annars dags;
ykkur læt eg það gull
um gefið verða.
Segið-a meyjum
né salþjóðum,
manni öngum,
að ið mig fyndið.

22. Snemma kallaði
seggur [á] annan,
bróðir á bróður:
Göngum baug sjá!

23. Kómu til kistu,
kröfðu lukla,
opin var illúð
er þeir í litu.

24. Sneið af höfuð
húna þeirra
og undir fen fjöturs
fætur um lagði
en þær skálar,
er und skörum vóru,
sveip hann utan silfri,
seldi Níðaði.

25. En úr augum
jarknasteina
sendi hann kunnigri
kván Níðaðar,
en úr tönnum
tveggja þeirra
sló hann brjóstkringlur
sendi Böðvildi.

26. Þá nam Böðvildur
baugi að hrósa
– – –
– – –
er brotið hafði:
Þorig-a eg að segja
nema þér einum.

Völundur kvað:

27. Eg bæti svo
brest á gulli
að feður þínum
fegri þykir
og mæður þinni
miklu betri
og sjálfri þér
að sama hófi.

28. Bar hann hana bjóri
því að hann betur kunni
svo að hún í sessi
um sofnaði.
Nú hefi eg hefnt
harma minna
allra nema einna
íviðgjarna.

29. Vel eg, kvað Völundur,
verða eg á fitjum
þeim er mig Níðaðar
námu rekkar.
Hlæjandi Völundur
hófst að lofti,
grátandi Böðvildur
gekk úr eyju,
tregði för friðils
og föður reiði.

30. Úti stendur kunnig
kvon Níðaðar
og hún inn um gekk
endlangan sal.
En hann á salgarð
settist að hvílast.
Vakir þú, Níðuður
Njára dróttinn?

Níðuður kvað:

31. Vaki eg ávallt
viljalaus,
sofna eg minnst
síst mína sonu dauða;
kell mig í höfuð,
köld eru mér ráð þín,
vilnumk eg þess nú
að eg við Völund dæma.

32. Seg þú mér það, Völundur,
vísi álfa,
af heilum hvað varð
húnum mínum.

Völundur kvað:

33. Eiða skaltu mér áður
alla vinna,
að skips borði
og að skjaldar rönd,
að mars bægi
og að mækis egg
að þú kvelj-at
kvon Völundar
né brúði minni
að bana verðir,
þótt vér kvon eigim,
þá er þér kunnið,
eða jóð eigim
innan hallar.

34. Gakk þú til smiðju
þeirrar er þú gerðir,
þar finnur þú belgi
blóði stokkna;
sneið eg af höfuð
húna þinna
og und fen fjöturs
fætur um lagðag.

35. En þær skálar,
er und skörum vóru,
sveip eg utan silfri,
senda eg Níðaði;
en úr augum
jarknasteina
senda eg kunnigri
kvon Níðaðar,
en úr tönnum
tveggja þeirra
sló eg brjóstkringlur,
senda eg Böðvildi.

36. Nú gengur Böðvildur
barni aukin,
einkadóttir
ykkur beggja.

Níðuður kvað:

37. Mæltir-a þú það mál
er mig meir tregi
né eg þig vilja, Völundur,
verr um níta.
Er-at svo maður hár
að þig af hesti taki
né svo öflugur
að þig neðan skjóti
þar er þú skollir
við ský uppi.

38. Hlæjandi Völundur
hófst að lofti
en ókátur Níðuður
sat þá eftir.

Níðuður kvað:

39. Upp rístu, Þakkráður,
þræll minn besti
bið þú Böðvildi,
meyna bráhvítu,
ganga fagurvarin
við föður ræða.

40. Er það satt, Böðvildur,
er sögðu mér.
Sátuð ið Völundur
saman í hólmi?

Böðvildur kvað:

41. Satt er það, Níðuður,
er sagði þér.
Sátum við Völundur
saman í hólmi
eina ögurstund,
æva skyldi.
Eg vætur honum
vinna kunnag,
eg vætur honum
vinna máttag.

Rígsþula

Eftir Kvæði

Svá segja menn í fornum sögum, at einnhverr af ásum, sá er Heimdallr hét, fór ferðar sinnar ok fram með sjóvarströndu nökkurri, kom at einum húsabæ ok nefndist Rígr. Eftir þeiri sögu er kvæði þetta:

1.
Ár kváðu ganga
grænar brautir
öflgan ok aldinn
ás kunnigan,
ramman ok röskvan
Ríg stíganda.

2.
Gekk hann meir at þat
miðrar brautar;
kom hann at húsi,
hurð var á gætti;
inn nam at ganga,
eldr var á golfi;
hjón sátu þar
hár at arni,
Ái ok Edda,
aldinfalda.

3.
Rígr kunni þeim
ráð at segja;
meir settisk hann
miðra fletja,
en á hlið hvára
hjón salkynna.

4.
Þá tók Edda
ökkvinn hleif,
þungan ok þykkvan,
þrunginn sáðum;
bar hon meir at þat
miðra skutla,
soð var í bolla,
setti á bjóð;
var kalfr soðinn
krása beztr.

5.
Rígr kunni þeim
ráð at segja;
reis hann upp þaðan,
réðsk at sofna;
meir lagðisk hann
miðrar rekkju,
en á hlið hvára
hjón salkynna.

6.
Þar var hann at þat
þríar nætr saman,
gekk hann meir at þat
miðrar brautar;
liðu meir at þat
mánuðr níu.

7.
Jóð ól Edda
jósu vatni,
hörvi svartan,
hétu Þræl.

8.
Hann nam at vaxa
ok vel dafna;
var þar á höndum
hrokkit skinn,
kropnir knúar,
fingr digrir,
fúlligt andlit,
lotr hryggr,
langir hælar.

9.
Nam han meir at þat
magns of kosta,
bast at binda,
byrðar gerva;
bar hann heim at þat
hrís gerstan dag.

10.
Þar kom at garði
gengilbeina,
aurr var á iljum,
armr sólbrunninn,
niðrbjúgt er nef,
nefndisk Þír.

11.
Miðra fletja
meir settisk hon;
sat hjá henni
sonr húss;
ræddu ok rýndu,
rekkju gerðu
Þræll ok Þír
þrungin dægr.

12.
Börn ólu þau,
– bjuggu ok unðu, –
hygg ek at héti
Hreimr ok Fjósnir,
Klúrr ok Kleggi,
Kefsir, Fúlnir,
Drumbr, Digraldi,
Dröttr ok Hösvir.
Lútr ok Leggjaldi;
lögðu garða,
akra töddu,
unnu at svínum,
geita gættu,
grófu torf.

13.
Dætr váru þær
Drumba ok Kumba,
Ökkvinkalfa
ok Arinnefja,
Ysja ok Ambátt,
Eikintjasna,
Tötrughypja
ok Trönubeina.
Þaðan eru komnar
þræla ættir.

14.
Gekk Rígr at þat
réttar brautir,
kom hann at höllu,
hurð var á skíði,
inn nam at ganga,
eldr var á golfi,
hjón sátu þar,
heldu á sýslu.

15.
Maðr teglði þar
meið til rifjar;
var skegg skapat,
skör var fyrir enni,
skyrtu þröngva,
skokkr var á golfi.

16.
Sat þar kona,
sveigði rokk,
breiddi faðm,
bjó til váðar;
sveigr var á höfði,
smokkr var á bringu,
dúkr var á halsi,
dvergar á öxlum.
Afi ok Amma
áttu hús.

17.
Rígr kunni þeim
ráð at segja;
[meir settisk hann
miðra fletja,
en á hlið hvára
hjón salkynna].

18.
[Þá tók Amma] — — —
var kalfr soðinn
krása beztr.
19.
[Rígr kunni þeim
ráð at segja] reis frá borði,
réð at sofna;
meir lagðisk hann
miðrar rekkju,
en á hlið hvára
hjón salkynna.

20.
Þar var hann at þat
þríar nætr saman;
liðu meir at þat
mánuðr níu.

21.
Jóð ól Amma
jósu vatni,
kölluðu Karl,
kona sveip rifti,
rauðan ok rjóðan,
riðuðu augu.

22.
Hann nam at vaxa
ok vel dafna,
öxn nam at temja,
arðr at gerva,
hús at timbra
ok hlöður smíða,
karta at gerva
ok keyra plóg.

23.
Heim óku þá
hanginluklu,
geitakyrtlu,
giftu Karli;
Snör heitir sú,
settisk und rifti;
bjuggu hjón,
bauga deildu,
breiddu blæjur
ok bú gerðu.

24.
Börn ólu þau,
– bjuggu ok unðu, –
hét Halr ok Drengr,
Hölðr, Þegn ok Smiðr,
Breiðr, Bóndi,
Bundinskeggi,
Búi ok Boddi,
Brattskeggr ok Seggr.

25.
Enn hétu svá
öðrum nöfnum,
Snót, Brúðr, Svanni,
Svarri, Sprakki,
Fljóð, Sprund ok Víf,
Feima, Ristill.
Þaðan eru komnar
karla ættir.

26.
Gekk Rígr þaðan
réttar brautir;
kom hann at sal,
suðr horfðu dyrr,
var hurð hnigin,
hringr var í gætti.

27.
Gekk hann inn at þat,
golf var stráat;
sátu hjón,
sáusk í augu,
Faðir ok Móðir,
fingrum at leika.

28.
Sat húsgumi
ok sneri streng,
alm of bendi,
örvar skefti;
en húskona
hugði at örmum,
strauk of rifti,
sterti ermar.

29.
Keisti fald,
kinga var á bringu,
síðar slæður,
serk bláfáan;
brún bjartari,
brjóst ljósara,
hals hvítari
hreinni mjöllu.

30.
Rígr kunni þeim
ráð at segja;
meir settisk hann
miðra fletja,
en á hlið hvára
hjón salkynna.

31.
Þá tók Móðir
merkðan dúk,
hvítan af hörvi,
hulði bjóð,
hon tók at þat
hleifa þunna,
hvíta af hveiti,
ok hulði dúk.

32.
Framm setti hon
fulla skutla,
silfri varða, á bjóð,
fáin fleski
ok fugla steikða,
vín var í könnu,
varðir kálkar;
drukku ok dæmðu,
dagr var á sinnum.

33.
Rígr kunni þeim
ráð at segja;
reis hann at þat,
rekkju gerði.
Þar var hann at þat
þríar nætr saman;
gekk hann meir at þat
miðrar brautar;
liðu meir at þat
mánuðr níu.

34.
Svein ól Móðir,
silki vafði,
jósu vatni,
Jarl létu heita;
bleikt var hár,
bjartir vangar,
ötul váru augu
sem yrmlingi.

35.
Upp óx þar
Jarl á fletjum;
lind nam at skelfa,
leggja strengi,
alm at beygja,
örvar skefta,
flein at fleygja,
frökkur dýja,
hestum ríða,
hundum verpa,
sverðum bregða,
sund at fremja.

36.
Kom þar ór runni
Rígr gangandi,
Rígr gangandi,
rúnar kendi;
sitt gaf heiti,
son kveðsk eiga;
þann bað hann eignask
óðalvöllu,
óðalvöllu,
aldnar byggðir.

37.
Reið hann meir þaðan
myrkvan við,
hélug fjöll,
unz at höllu kom;
skaft nam at dýja,
skelfði lind,
hesti hleypði
ok hjörvi brá;
víg nam at vekja,
völl nam at rjóða,
val nam at fella,
vá til landa.

38.
Réð hann einn at þat
átján búum,
auð nam skipta,
öllum veita
meiðmar ok mösma,
mara svangrifja,
hringum hreytti,
hjó sundr baug.

39.
Óku ærir
úrgar brautir,
kómu at höllu,
þar er Hersir bjó;
mey átti hann
mjófingraða,
hvíta ok horska,
hétu Erna.

40.
Báðu hennar
ok heim óku,
giftu Jarli,
gekk hon und líni;
saman bjuggu þau
ok sér unðu,
ættir jóku
ok aldrs nutu.

41.
Burr var inn ellsti,
en Barn annat,
Jóð ok Aðal,
Arfi, Mögr,
Niðr ok Niðjungr,
– námu leika, –
Sonr ok Sveinn,
– sund ok tafl, –
Kundr hét enn,
Konr var inn yngsti

42.
Upp óxu þar
Jarli bornir,
hesta tömðu,
hlífar bendu,
skeyti skófu,
skelfðu aska.

43.
En Konr ungr
kunni rúnar,
ævinrúnar
ok aldrrúnar;
meir kunni hann
mönnum bjarga,
eggjar deyfa,
ægi lægja.

44.
Klök nam fugla,
kyrra elda,
sefa of svefja,
sorgir lægja,
afl ok eljun
átta manna.

45.
Hann við Ríg jarl
rúnar deildi,
brögðum beitti
ok betr kunni;
þá öðlaðisk
ok þá eiga gat
Rígr at heita,
rúnar kunna.

46.
Reið Konr ungr
kjörr ok skóga,
kolfi fleygði,
kyrrði fugla.

47.
Þá kvað þat kráka,
sat kvisti ein:
„Hvat skaltu, Konr ungr,
kyrra fugla?
Heldr mætti ér
hestum ríða,
[hjörvi bregða] ok her fella.

48.
Á Danr ok Danpr
dýrar hallir,
æðra óðal
en ér hafið;
þeir kunnu vel
kjóli at ríða,
egg at kenna,
undir rjúfa.“

49.
Brún bjartari,
brjóst ljósara,
hals hvítari
hreinni mjöllu.

50.
Bjuggu hjón,
bauga deildu.

Vegtamskvíða

Eftir Kvæði

(Baldrs draumar)

Senn váru æsir
allir á þingi
ok ásynjur
alla á máli,
ok um þat réðu
ríkir tívar,
hví væri Baldri
ballir draumar.

Upp reis Óðinn,
alda gautr,
ok hann á Sleipni
söðul of lagði;
reið hann niðr þaðan
niflheljar til;
mætti hann hvelpi,
þeim er ór helju kom.

Sá var blóðugr
um brjóst framan
ok galdrs föður
gól of lengi;
fram reið Óðinn,
foldvegr dunði;
hann kom at hávu
Heljar ranni.

Þá reið Óðinn
fyrir austan dyrr,
þar er hann vissi
völu leiði;
nam hann vittugri
valgaldr kveða,
unz nauðig reis,
nás orð of kvað:

„Hvat er manna þat
mér ókunnra,
er mér hefir aukit
erfitt sinni?
Var ek snivin snævi
ok slegin regni
drifin döggu,
dauð var ek lengi.“

Óðinn kvað:
„Vegtamr ek heiti,
sonr em ek Valtams;
segðu mér ór helju,
ek mun ór heimi:
Hveim eru bekkir
baugum sánir
flet fagrlig
flóuð gulli?“

Völva kvað:
„Hér stendr Baldri
of brugginn mjöðr,
skírar veigar,
liggr skjöldr yfir,
en ásmegir
í ofvæni;
nauðug sagðak,
nú mun ek þegja.“

Óðinn kvað:
„Þegj-at-tu, völva,
þik vil ek fregna,
unz alkunna,
vil ek enn vita:
Hverr mun Baldri
at bana verða
ok Óðins son
aldri ræna?“

Völva kvað:
„Höðr berr hávan
hróðrbaðm þinig,
hann mun Baldri
at bana verða
ok Óðins son
aldri ræna;
nauðug sagðak,
nú mun ek þegja.“

Óðinn kvað:
„Þegj-at-tu, völva,
þik vil ek fregna,
unz alkunna,
vil ek enn vita:
Hverr mun heift Heði
hefnt of vinna
eða Baldrs bana
á bál vega?“

Völva kvað:
„Rindr berr Vála
í vestrsölum,
sá mun Óðins sonr
einnættr vega:
hönd of þvær
né höfuð kembir,
áðr á bál of berr
Baldrs andskota;
nauðug sagðak,
nú mun ek þegja.“

Óðinn kvað:
„Þegj-at-tu, völva,
þik vil ek fregna,
unz alkunna,
vil ek enn vita:
Hverjar ro þær meyjar,
er at muni gráta
ok á himin verpa
halsa skautum?“

Völva kvað:
„Ert-at-tu Vegtamr,
sem ek hugða,
heldr ertu Óðinn,
aldinn gautr.“

Óðinn kvað:
„Ert-at-tu völva
né vís kona,
heldr ertu þriggja
þursa móðir.“

Völva kvað:
„Heim ríð þú, Óðinn,
ok ver hróðigr,
svá komir manna
meir aftr á vit,
er lauss Loki
líðr ór böndum
ok ragna rök
rjúfendr koma.“

Gylfaginning

Eftir Kvæði

1. kafli

Gylfi konungur réð þar löndum er nú heitir Svíþjóð. Frá honum er það sagt að hann gaf einni farandi konu að launum skemmtunar sinnar eitt plógsland í ríki sínu það er fjórir öxn drægi upp dag og nótt. En sú kona var ein af ása ætt, hún er nefnd Gefjun. Hún tók fjóra öxn norðan úr Jötunheimum, en það voru synir jötuns og hennar, og setti þá fyrir plóg. En plógurinn gekk svo hart og djúpt að upp leysti landið, og drógu öxnirnir það land út á hafið og vestur og námu staðar í sundi nokkru. Þar setti Gefjun landið og gaf nafn og kallaði Selund. Og þar sem landið hafði upp gengið var þar eftir vatn. Það er nú Lögurinn kallaður í Svíþjóð, og liggja svo víkur í Leginum sem nes í Selundi. Svo segir Bragi skáld gamli:

Gefjun dró frá Gylfa
glöð djúpröðul óðla,
svo að af rennirauknum
rauk, Danmarkar auka;
báru öxn og átta
ennitungl þar er gengu
fyrir vineyjar víðri
valrauf, fjögur höfuð.

 

2. kafli

Gylfi konungur var maður vitur og fjölkunnugur. Hann undraðist það mjög er ásafólk var svo kunnugt að allir hlutir gengu að vilja þeirra. Það hugsaði hann hvort það myndi vera af eðli sjálfra þeirra eða myndi því valda goðmögn þau er þeir blótuðu. Hann byrjaði ferð sína til Ásgarðs og fór með laun og brá á sig gamals manns líki og duldist svo. En æsir voru því vísari að þeir höfðu spádóm, og sáu þeir ferð hans fyrr en hann kom og gerðu í móti honum sjónhverfingar. En er hann kom í borgina, þá sá hann þar háa höll svo að varla mátti hann sjá yfir hana. Þak hennar var lagt gylltum skjöldum svo sem spónþak. Svo segir Þjóðólfur hinn hvinverski að Valhöll var skjöldum þökt:

Á baki létu blíkja,
barðir voru grjóti,
Sváfnis salnæfrar
seggir hyggjandi.

Gylfi sá mann í hallardurunum, og lék að handsöxum og hafði sjö senn á lofti. Sá spurði hann fyrr að nafni. Hann nefndist Gangleri og kominn af refilstígum og beiddist að sækja til náttstaðar og spurði hver höllina ætti. Hann svarar að það var konungur þeirra. „En fylgja má eg þér að sjá hann. Skaltu þá sjálfur spyrja hann nafns,“ og snerist sá maður fyrir honum inn í höllina, en hann gekk eftir og þegar laukst hurðin á hæla honum. Þar sá hann mörg gólf og margt fólk, sumt með leikum, sumir drukku, sumir með vopnum og börðust. Þá litaðist hann um og þótti margir hlutir ótrúlegir þeir er hann sá. Þá mælti hann:

„Gáttir allar
áður gangi fram
um skyggnast skyli;
því að óvíst er að vita
hvar óvinir
sitja á fleti fyrir.“

Hann sá þrjú hásæti og hvert upp frá öðru og sátu þrír menn, sinn í hverju. Þá spurði hann hvert nafn höfðingja þeirra væri. Sá svarar er hann leiddi inn að sá er í hinu neðsta hásæti sat var konungur og heitir Hár, en þar næst sá er heitir Jafnhár, en sá ofarst er Þriðji heitir. Þá spyr Hár komandann hvort fleira er erindi hans, en heimill er matur og drykkur honum sem öllum þar í Hávahöll. Hann segir að fyrst vill hann spyrja ef nokkur er fróður maður inni. Hár segir að hann komi eigi heill út nema hann sé fróðari, og

„stattu fram meðan þú fregn,
sitja skal sá er segir.“

3. kafli

Gangleri hóf svo mál sitt: „Hver er æðstur eða elstur allra goða?“

Hár segir: „Sá heitir Alföður að voru máli, en í Ásgarði hinum forna átti hann tólf nöfn. Eitt er Alföður, annað er Herran eða Herjan, þriðja er Nikar eða Hnikar, fjórða er Nikuss eða Hnikuður, fimmta Fjölnir, sjötta Óski, sjöunda Ómi, áttunda Bifliði eða Biflindi, níunda Sviðar, tíunda Sviðrir, ellefta Viðrir, tólfta Jálg eða Jálkur.“

Þá spyr Gangleri: „Hvar er sá guð eða hvað má hann eða hvað hefur hann unnið framaverka?“

Hár segir: „Lifir hann of allar aldir og stjórnar öllu ríki sínu og ræður öllum hlutum, stórum og smáum.“

Þá mælir Jafnhár: „Hann smíðaði himin og jörð og loftin og alla eign þeirra.“

Þá mælti Þriðji: „Hitt er mest er hann gerði manninn og gaf honum önd þá er lifa skal og aldrei týnast, þótt líkaminn fúni að moldu eða brenni að ösku. Og skulu allir menn lifa, þeir er rétt eru siðaðir, og vera með honum sjálfum þar sem heitir Gimlé eða Vingólf, en vondir menn fara til Heljar og þaðan í Niflhel, það er niður í hinn níunda heim.“

Þá mælti Gangleri: „Hvað hafðist hann að áður en himinn og jörð væru gjör?“

Þá svarar Hár: „Þá var hann með hrímþursum.“

 

4. kafli

Gangleri mælti: „Hvað var upphaf eða hversu hófst eða hvað var áður?“

Hár svarar: „Svo sem segir í Völuspá:

Ár var alda
það er ekki var,
vara sandur né sær
né svalar unnir;
jörð fannst eigi
né upphiminn,
gap var Ginnunga,
en gras ekki.“

Þá mælti Jafnhár: „Fyrr var það mörgum öldum en jörð var sköpuð er Niflheimur var gjör, og í honum miðjum liggur brunnur sá er Hvergelmir heitir, og þaðan af falla þær ár er svo heita: Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul, Slíður og Hríð, Sylgur og Ylgur, Víð, Leiftur. Gjöll er næst Helgrindum.“

Þá mælti Þriðji: „Fyrst var þó sá heimur í suðurhálfu er Múspell heitir. Hann er ljós og heitur, sú átt er logandi og brennandi, er hann og ófær þeim er þar eru útlendir og eigi eiga þar óðöl. Sá er Surtur nefndur er þar situr á landsenda til landvarnar. Hann hefur logandi sverð og í enda veraldar mun hann fara og herja og sigra öll goðin og brenna allan heim með eldi. Svo segir í Völuspá:

Surtur fer sunnan
með svigalævi,
skín af sverði
sól valtíva;
grjótbjörg gnata,
en gífur rata,
troða halir helveg,
en himinn klofna.“

5. kafli

Gangleri mælti: „Hversu skipaðist áður en ættirnar yrðu eða aukaðist mannfólkið?“

Þá mælti Hár: „Ár þær er kallaðar eru Élivogar, þá er þær voru svo langt komnar frá uppsprettunni að eiturkvika sú er þar fylgdi harðnaði svo sem sindur það er rennur úr eldinum, þá varð það ís. Og þá er sá ís gaf staðar og rann eigi, þá hélaði yfir þannig úr það er af stóð eitrinu og fraus að hrími, og jók hrímið hvert yfir annað allt í Ginnungagap.“

Þá mælti Jafnhár: „Ginnungagap, það er vissi til norðurættar, fylltist með þunga og höfugleik íss og hríms og inn í frá úr og gustur. En hinn syðri hlutur Ginnungagaps léttist mót gneistum og síum þeim er flugu úr Múspellsheimi.“

Þá mælti Þriðji: „Svo sem kalt stóð af Niflheimi og allir hlutir grimmir, svo var það er vissi námunda Múspelli heitt og ljóst. En Ginnungagap var svo hlætt sem loft vindlaust. Og þá er mættist hrímin og blær hitans, svo að bráðnaði og draup, og af þeim kvikudropum kviknaði með krafti þess er til sendi hitann og varð manns líkandi og var sá nefndur Ýmir, en hrímþursar kalla hann Aurgelmi, og eru þaðan komnar ættir hrímþursa, svo sem segir í Völuspá hinni skömmu:

Eru völur allar
frá Viðólfi,
vitkar allir
frá Vilmeiði,
en seiðberendur
frá Svarthöfða,
allir jötnar
frá Ými komnir.

En hér segir svo Vafþrúðnir jötunn:

Hvaðan Aurgelmir kom
með jötna sonum
fyrst hinn fróði jötunn:Úr Élivogum
stukku eiturdropar
og óx uns úr varð jötunn,
þar órar ættir
komu allar saman,
því er það æ allt til atalt.“

Þá mælti Gangleri:  „Hvernig óxu ættir þaðan eða skapaðist svo að fleiri menn urðu? Eða trúir þú þann guð er nú sagðir þú frá?“

Þá svarar Hár: „Fyr engan mun játum vér hann guð. Hann var illur og allir hans ættmenn, þá köllum vér hrímþursa. Og svo er sagt að þá er hann svaf fékk hann sveita. Þá óx undir vinstri hönd honum maður og kona, og annar fótur hans gat son við öðrum. En þaðan af komu ættir, það eru hrímþursar. Hinn gamli hrímþurs, hann köllum vér Ými.“

 

6. kafli

Þá mælti Gangleri:  „Hvar byggði Ýmir, eða við hvað lifði hann?“

Hár svarar: „Næst var það þá er hrímið draup að þar varð af kýr sú er Auðhumla hét, en fjórar mjólkár runnu úr spenum hennar, og fæddi hún Ými.“

Þá mælti Gangleri: „Við hvað fæddist kýrin?“

Hár svarar: „Hún sleikti hrímsteinana er saltir voru. Og hinn fyrsta dag er hún sleikti steina kom úr steininum að kveldi mannshár, annan dag mannshöfuð, þriðja dag var þar allur maður. Sá er nefndur Búri. Hann var fagur álitum, mikill og máttugur. Hann gat son þann er Bor hét, hann fékk þeirrar konu er Bestla hét, dóttir Bölþorns jötuns, og fengu þau þrjá sonu. Hét einn Óðinn, annar Vilji, þriðji Vé. Og það er mín trúa að sá Óðinn og hans bræður munu vera stýrandi himins og jarðar. Það ætlum vér að hann muni svo heita. Svo heitir sá maður er vér vitum mestan og ágætastan, og vel megið þér hann láta svo heita.“

 

7. kafli

Þá mælti Gangleri: „Hvað varð þá um þeirra sætt, eða hvorir voru ríkari?“

Þá svarar Hár: „Synir Bors drápu Ými jötun, en er hann féll, þá hljóp svo mikið blóð úr sárum hans að með því drekktu þeir allri ætt hrímþursa, nema einn komst undan með sínu hýski. Þann kalla jötnar Bergelmi. Hann fór upp á lúður sinn og kona hans og hélst þar, og eru af þeim komnar hrímþursa ættir, svo sem hér segir:

Örófi vetra
áður væri jörð of sköpuð,
þá var Bergelmir borinn;
það eg fyrst of man
er sá hinn fróði jötunn
á var lúður of lagður.“

8. kafli

Þá segir Gangleri: “Hvað höfðust þá að Bors synir, ef þú trúir að þeir séu guð?”

Hár segir: “Eigi er þar lítið af að segja. Þeir tóku Ými og fluttu í mitt Ginnungagap og gerðu af honum jörðina, af blóði hans sæinn og vötnin. Jörðin var gjör af holdinu, en björgin af beinunum. Grjót og urðir gerðu þeir af tönnum og jöxlum og af þeim beinum er brotin voru.”

Þá mælti Jafnhár: “Af því blóði er úr sárum rann og laust fór, þar af gerðu þeir sjá þann er þeir gyrtu, og festu saman jörðina og lögðu þann sjá í hring utan um hana, og mun það flestum manni ófæra þykja að komast þar yfir.”

Þá mælti Þriðji: “Tóku þeir og haus hans og gerðu þar af himin og settu hann upp yfir jörðina með fjórum skautum, og undir hvert horn settu þeir dverg. Þeir heita svo: Austri, Vestri, Norðri, Suðri.

Þá tóku þeir síur og gneista þá er lausir fóru og kastað hafði úr Múspellsheimi og settu á miðjan Ginnungahimin, bæði ofan og neðan til að lýsa himin og jörð. Þeir gáfu staðar öllum eldingum, sumum á himni, sumar fóru lausar undir himni, og settu þó þeim stað og sköpuðu göngu þeim. Svo er sagt í fornum vísindum að þaðan af voru dægur greind og áratal svo sem segir í Völuspá:

Sól það né vissi
hvar hún sali átti,
máni það né vissi
hvað hann megins átti,
stjörnur það né vissu
hvar þær staði áttu.

Svo var áður en þetta væri of jörð.”

Þá mælti Gangleri: “Þetta eru mikil tíðindi er nú heyri eg. Furðu mikil smíð er það og haglega gert. Hvernig var jörðin háttuð?”

Þá svarar Hár: “Hún er kringlótt utan og þar utan um liggur hinn djúpi sjár, og með þeirri sjávarströndu gáfu þeir lönd til byggðar jötna ættum. En fyrir innan á jörðunni gerðu þeir borg umhverfis heim fyrir ófriði jötna, en til þeirrar borgar höfðu þeir brár Ýmis jötuns og kölluðu þá borg Miðgarð. Þeir tóku og heila hans og köstuðu í loft og gerðu af skýin svo sem hér segir:

Úr Ýmis holdi
var jörð of sköpuð,
en úr sveita sjár,
björg úr beinum,
baðmur úr hári,
en úr hausi himinn.

En úr hans brám
gerðu blíð regin
Miðgarð manna sonum,
en úr hans heila
voru þau hin harðmóðgu
ský öll of sköpuð.”

 

9. kafli

Þá mælti Gangleri: “Mikið þótti mér þeir hafa snúið til leiðar er jörð og himinn var gert og sól og himintungl voru sett og skipt dægrum. Og hvaðan komu mennirnir þeir er heim byggja?”

Þá svarar Hár: “Þá er þeir Bors synir gengu með sævarströndu fundu þeir tré tvö og tóku upp trén og sköpuðu af menn. Gaf hinn fyrsti önd og líf, annar vit og hræring, þriðji ásjónu, málið og heyrn og sjón; gáfu þeim klæði og nöfn. Hét karlmaðurinn Askur en konan Embla, og ólust þaðan af mannkindin, þeim er byggðin var gefinn undir Miðgarði.

Þar næst gerðu þeir sér borg í miðjum heimi er kallað er Ásgarður. Það köllum vér Trója. Þar byggðu guðin og ættir þeirra og gerðust þaðan af mörg tíðindi og greinir bæði á jörðu og í lofti. Þar er einn staður er Hliðskjálf heitir, og þá er Óðinn settist þar í hásæti, þá sá hann of alla heima og hvers manns athæfi og vissi alla hluti þá er hann sá. Kona hans hét Frigg Fjörgynsdóttir og af þeirra ætt er sú kynslóð komin er vér köllum ása ættir er byggt hafa Ásgarð hinn forna og þau ríki er þar liggja til, og er það allt goðkunnug ætt. Og fyrir því má hann heita Alföður að hann er faðir allra goðanna og manna og alls þess er af honum og hans krafti var fullgert. Jörðin var dóttir hans og kona hans. Af henni gerði hann hinn fyrsta soninn, en það er Ásaþór. Honum fylgdi afl og sterkleikur. Þar af sigrar hann öll kvikvendi.

 

10. kafli

Nörfi eða Narfi hét jötunn er byggði í Jötunheimum. Hann átti dóttur er Nótt hét. Hún var svört og dökk sem hún átti ætt til. Hún var gift þeim manni er Naglfari hét. Þeirra sonur hét Auður. Því næst var hún gift þeim er Annar hét. Jörð hét þeirra dóttir. Síðast átti hana Dellingur. Var hann ása ættar. Var þeirra sonur Dagur. Var hann ljós og fagur eftir faðerni sínu.

Þá tók Alföður Nótt og Dag, son hennar, og gaf þeim tvo hesta og tvær kerrur og setti þau upp á himin, að þau skulu ríða á hverjum tveim dægrum umhverfis jörðina. Ríður Nótt fyrri þeim hesti er kallaður er Hrímfaxi, og að morgni hverjum döggvir hann jörðina með méldropum sínum. Sá hestur er Dagur á heitir Skinfaxi og lýsir allt loft og jörðina af faxi hans.”

 

11. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hversu stýrir hann gang sólar og tungls?”

Hár segir: “Sá maður er nefndur Mundilfari er átti tvö börn. Þau voru svo fögur og fríð að hann kallaði annað Mána en dóttur sína Sól og gifti hana þeim manni er Glenur hét. En guðin reiddust þessu ofdrambi og tóku þau systkin og settu upp á himin, létu Sól keyra þá hesta er drógu kerru sólarinnar, þeirrar er guðin höfðu skapað til að lýsa heimana af þeirri síu er flaug úr Múspellsheimi. Þeir hestar heita svo: Árvakur og Alsvinnur. En undir bógum hestanna settu guðin tvo vindbelgi að kæla þá, en í sumum fræðum er það kallað ísarnkol.

Máni stýrir göngu tungls og ræður nýjum og niðum. Hann tók tvö börn af jörðu er svo heita: Bil og Hjúki, er þau gengu frá brunni þeim er Byrgir heitir og báru á öxlum sér sá er heitir Sægur, en stöngin Símul. Viðfinnur er nefndur faðir þeirra. Þessi börn fylgja Mána, svo sem sjá má af jörðu.”

 

12. kafli

Þá mælti Gangleri: “Skjótt fer sólin og nær svo sem hún sé hrædd, og eigi mundi hún þá meir hvata göngunni að hún hræddist bana sinn.”

Þá svarar Hár: “Eigi er það undarlegt að hún fari ákaflega. Nær gengur sá er hana sækir, og engan útveg á hún nema renna undan.”

Þá mælti Gangleri: “Hver er sá er henni gerir þann ómaka?”

Hár segir: “Það eru tveir úlfar, og heitir sá er eftir henni fer Skoll. Hann hræðist hún og hann mun taka hana. En sá heitir Hati Hróðvitnisson er fyrir henni hleypur og vill hann taka tunglið, og svo mun verða.”

Þá mælti Gangleri: “Hver er ætt úlfanna?”

Hár segir: “Gýgur ein býr fyrir austan Miðgarð í þeim skógi er Járnviður heitir. Í þeim skógi byggja þær tröllkonur er Járnviðjur heita. Hin gamla gýgur fæðir að sonum marga jötna og alla í vargs líkjum, og þaðan af eru komnir þessir úlfar. Og svo er sagt að af ættinni verður sá einn máttkastur er kallaður er Mánagarmur. Hann fyllist með fjörvi allra þeirra manna er deyja, og hann gleypir tungl og stökkvir blóði himin og loft öll. Þaðan týnir sól skini sínu og vindar eru þá ókyrrir og gnýja héðan og handan. Svo segir í Völuspá:

Austur býr hin aldna
í Járnviði
og fæðir þar
Fenris kindir;
verður úr þeim öllum
einna nokkur
tungls tjúgari
í trölls hami.

Fyllist fjörvi
feigra manna,
rýður ragna sjöt
rauðum dreyra;
svört verða sólskin
of sumur eftir,
veður öll válynd.
Vituð þér enn eða hvað?”

 

13. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hver er leið til himins af jörðu?”

Þá svarar Hár og hló við: “Eigi er nú fróðlega spurt. Er þér eigi sagt það að guðin gerðu brú til himins af jörðu, og heitir Bifröst? Hana muntu séð hafa. Kann vera að það kallir þú regnboga. Hún er með þrem litum og mjög sterk og ger með list og kunnáttu meiri en aðrir smíðir. En svo sterk sem hún er, þá mun hún brotna þá er Múspells megir fara og ríða hana, og svima hestar þeirra yfir stórar ár. Svo koma þeir fram.”

Þá mælti Gangleri: “Eigi þótti mér goðin gera af trúnaði brúna, ef hún skal brotna mega, er þau mega gera sem þau vilja.”

Þá mælti Hár: “Eigi eru goðin hallmælis verð fyrir þessa smíð. Góð brú er Bifröst, en enginn hlutur er sá í þessum heimi er sér megi treystast þá er Múspells synir herja.”

 

14. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvað hafðist Alföður þá að er gjör var Ásgarður?”

Hár mælti: “Í upphafi setti hann stjórnarmenn í sæti og beiddi þá að dæma með sér örlög manna og ráða um skipun borgarinnar. Það var þar sem heitir Iðavöllur í miðri borginni. Var það hið fyrsta þeirra verk að gera hof það er sæti þeirra standa í, tólf önnur en hásætið það er Alföður á. Það hús er best gert á jörðu og mest. Allt er það utan og innan svo sem gull eitt. Í þeim stað kalla menn Glaðsheim.

Annan sal gerðu þeir, það var hörgur er gyðjurnar áttu og var hann allfagur. Það hús kalla menn Vingólf.

Þar næst gerðu þeir það að þeir lögðu afla, og þar til gerðu þeir hamar og töng og steðja og þaðan af öll tól önnur, og því næst smíðuðu þeir málm og stein og tré og svo gnóglega þann málm er gull heitir, að öll búsgögn og öll reiðigögn höfðu þeir af gulli, og er sú öld kölluð gullaldur, áður en spilltist af tilkomu kvennanna. Þær komu úr Jötunheimum.

Þar næst settust guðin upp í sæti sín og réttu dóma sína og minntust hvaðan dvergar höfðu kviknað í moldunni og niðri í jörðunni, svo sem maðkar í holdi. Dvergarnir höfðu skipast fyrst og tekið kviknun í holdi Ýmis og voru þá maðkar, en af atkvæði guðanna urðu þeir vitandi manvits og höfðu manns líki og búa þó í jörðu og í steinum. Móðsognir var æðstur og annar Durinn. Svo segir í Völuspá:

Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilug goð,
og of það gættust:
að skyldi dverga
drótt of skepja
úr brimi blóðgu
og úr Bláins leggjum.
Þar mannlíkun
mörg of gerðust,
dvergar í jörðu
sem Durinn sagði.

Og þessi segir hún nöfn þeirra dverganna:

Nýi, Niði
Norðri, Suðri,
Austri, Vestri,
Alþjófur, Dvalinn,
Nár, Náinn,
Nipingur, Dáinn,
Bifur, Báfur,
Bömbur, Nori,
Óri, Ónar,
Óðinn, Mjöðvitnir,
Vigur og Gandálfur,
Vindálfur, Þorinn,
Fili, Kili,
Fundinn, Vali,
Þrór, Þróinn,
Þekkur, Litur, Vitur,
Nýr, Nýráður,
Rekkur, Ráðsvinnur.

En þessir eru og dvergar og búa í steinum, en hinir fyrri í moldu:

Draupnir, Dólgþvari,
Haur, Hugstari,
Hleðjólfur, Glóinn,
Dór, Óri,
Dúfur, Andvari,
Heftifili,
Hár, Svíar.

En þessir komu frá Svarinshaugi til Aurvanga á Jöruvöllu og er þaðan kominn Lofar. Þessi eru nöfn þeirra:

Skirfir, Virfir,
Skafiður, Ái,
Álfur, Ingi,
Eikinskjaldi,
Falur, Frosti,
Fiður, Ginnar.”

 

15. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvar er höfuðstaðurinn eða helgistaðurinn goðanna?”

Hár svarar: “Það er að aski Yggdrasils. Þar skulu guðin eiga dóma sína hvern dag.”

Þá mælti Gangleri: “Hvað er að segja frá þeim stað?”

Þá segir Jafnhár: “Askurinn er allra trjáa mestur og bestur. Limar hans dreifast yfir heim allan og standa yfir himni. Þrjár rætur trésins halda því uppi og standa afar breitt. Ein er með ásum en önnur með hrímþursum, þar sem forðum var Ginnungagap. Hin þriðja stendur yfir Niflheimi, og undir þeirri rót er Hvergelmir, en Níðhöggur gnagar neðan rótina. En undir þeirri rót er til hrímþursa horfir, þar er Mímisbrunnur, er spekt og manvit er í fólgið, og heitir sá Mímir er á brunninn. Hann er fullur af vísindum, fyrir því að hann drekkur úr brunninum af horninu Gjallarhorni. Þar kom Alföður og beiddist eins drykkjar af brunninum, en hann fékk eigi fyrr en hann lagði auga sitt að veði. Svo segir í Völuspá:

Allt veit eg, Óðinn,
hvar þú auga falt,
í þeim hinum mæra
Mímis brunni;
drekkur mjöð Mímir
morgun hverjan
af veði Valföðurs.
Vituð þér enn eða hvað?

Þriðja rót asksins stendur á himni, og undir þeirri rót er brunnur sá er mjög er heilagur er heitir Urðarbrunnur. Þar eiga guðin dómstað sinn. Hvern dag ríða æsir þangað upp um Bifröst. Hún heitir og Ásbrú. Hestar ásanna heita svo: Sleipnir er bestur, hann á Óðinn, hann hefur átta fætur. Annar er Glaður, þriðji Gyllir, fjórði Glenur, fimmti Skeiðbrimir, sjötti Silfrintoppur, sjöundi Sinir, áttundi Gils, níundi Falhófnir, tíundi Gulltoppur, ellefti Léttfeti. Baldurs hestur var brenndur með honum. En Þór gengur til dómsins og veður ár þær er svo heita:

Körmt og Örmt
og Kerlaugar tvær,
þær skal Þór vaða
dag hvern
er hann dæma fer
að aski Yggdrasils,
því að Ásbrú
brenn öll loga,
heilug vötn hlóa.”

Þá mælti Gangleri: “Brennur eldur yfir Bifröst?”

Hár segir: “Það er þú sérð rautt í boganum er eldur brennandi. Upp á himin myndu ganga hrímþursar og bergrisar ef öllum væri fært á Bifröst þeim er fara vilja.”

Margir staðir eru á himni fagrir, og er þar allt guðleg vörn fyrir. Þar stendur salur einn fagur undir askinum við brunninn, og úr þeim sal koma þrjár meyjar, þær er svo heita: Urður, Verðandi, Skuld. Þessar meyjar skapa mönnum aldur. Þær köllum vér nornir. Enn eru fleiri nornir þær er koma til hvers manns er borinn er, að skapa aldur, og eru þessar goðkunnugar en aðrar álfa ættar en hinar þriðju dverga ættar svo sem hér segir:

Sundurbornar mjög
hygg eg að nornir sé,
eigut þær ætt saman;
sumar eru áskunnar,
sumar eru álfkunnar,
sumar dætur Dvalins.”

Þá mælti Gangleri: “Ef nornir ráða örlögum manna, þá skipta þær geysi ójafnt, er sumir hafa gott líf og ríkulegt en sumir hafa lítið lén eða lof, sumir langt líf, sumir skammt.”

Hár segir: “Góðar nornir og vel ættaðar skapa góðan aldur. En þeir menn er fyrir ósköpum verða, þá valda því illar nornir.”

 

16. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvað er fleira að segja stórmerkja frá askinum?”

Hár segir: “Margt er þar af að segja. Örn einn situr í limum asksins, og er hann margs vitandi, en í milli augna honum situr haukur sá er heitir Veðurfölnir. Íkorni sá er heitir Ratatoskur rennur upp og niður eftir askinum og ber öfundarorð milli arnarins og Níðhöggs. En fjórir hirtir renna í limum asksins og bíta barr. Þeir heita svo: Dáinn, Dvalinn, Duneyr, Duraþrór. En svo margir ormar eru í Hvergelmi með Níðhögg að engin tunga má telja. Svo segir hér:

Askur Yggdrasils
drýgir erfiði
meira en menn viti.
Hjörtur bítur ofan,
en á hliðu fúnar,
skerðir Níðhöggur neðan.

Svo er sagt:

Ormar fleiri
liggja und aski Yggdrasils
en það of hyggi hver ósvinnra afa,
Góinn og Móinn,
þeir eru Grafvitnis synir,
Grábakur og Grafvölluður,
Ófnir og Sváfnir
hygg eg að æ muni
meiðs kvistum má.

Enn er það sagt að nornir þær er byggja við Urðarbrunn taka hvern dag vatn í brunninum og með aurinn þann er liggur um brunninn og ausa upp yfir askinn til þess að eigi skuli limar hans tréna eða fúna. En það vatn er svo heilagt að allir hlutir þeir sem þar koma í brunninn verða svo hvítir sem hinna sú er skjall heitir er innan liggur við eggskurn, svo sem hér segir:

Ask veit eg ausinn
heitir Yggdrasill,
hár baðmur heilagur,
hvíta auri,
þaðan koma döggvar
er í dali falla,
stendur hann æ yfir grænn
Urðar brunni.

Sú dögg er þaðan af fellur á jörðina, það kalla menn hunangfall, og þar af fæðast býflugur. Fuglar tveir fæðast í Urðarbrunni, þeir heita svanir, og af þeim fuglum hefur komið það fuglakyn er svo heitir.”

 

17. kafli

Þá mælti Gangleri: “Mikil tíðindi kanntu að segja af himnum. Hvað er þar fleira höfuðstaða en að Urðarbrunni?”

Hár segir: “Margir staðir eru þar göfuglegir. Sá er einn staður þar er kallaður er Álfheimur. Þar byggir fólk það er Ljósálfar heita, en Dökkálfar búa niðri í jörðu, og eru þeir ólíkir þeim sýnum en miklu ólíkari reyndum. Ljósálfar eru fegri en sól sýnum, en Dökkálfar eru svartari en bik.

Þar er einn sá staður er Breiðablik er kallaður og enginn er þar fegri staður. Þar er og sá er Glitnir heitir, og eru veggir hans og steður og stólpar af rauðu gulli, en þak hans af silfri. Þar er enn sá staður er Himinbjörg heita. Sá stendur á himins enda við brúarsporð, þar er Bifröst kemur til himins. Þar er enn mikill staður er Valaskjálf heitir. Þann stað á Óðinn. Þann gerðu guðin og þöktu skíru silfri, og þar er Hliðskjálfin í þessum sal, það hásæti er svo heitir. Og þá er Alföður situr í því sæti, þá sér hann of allan heim.

Á sunnanverðum himins enda er sá salur er allra er fegurstur og bjartari en sólin, er Gimlé heitir. Hann skal standa þá er bæði himinn og jörð hefur farist, og byggja þann stað góðir menn og réttlátir of allar aldir. Svo segir í Völuspá:

Sal veit eg standa
sólu fegra
gulli betra
á Gimlé;
þar skulu dyggvar
dróttir byggja
og of aldurdaga
yndis njóta.”

Þá mælti Gangleri: “Hvað gætir þess staðar þá er Surtalogi brennir himin og jörð?”

Hár segir: “Svo er sagt að annar himinn sé suður og upp frá þessum himni og heitir sá himinn Andlangur, en hinn þriðji himinn sé enn upp frá þeim og heitir sá Víðbláinn, og á þeim himni hyggjum vér þennan stað vera. En Ljósálfar einir hyggjum vér að nú byggi þá staði.”

18. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvaðan kemur vindur? Hann er sterkur svo að hann hrærir stór höf, og hann æsir eld. En svo sterkur sem hann er, þá má eigi sjá hann. Því er hann undarlega skapaður.”

Þá segir Hár: “Það kann eg vel að segja þér. Á norðanverðum himins enda situr jötunn sá er Hræsvelgur heitir. Hann hefur arnarham. En er hann beinir flug, þá standa vindar undan vængjum honum. Hér segir svo:

Hræsvelgur heitir
er situr á himins enda,
jötunn í arnarham;
af hans vængjum
kveða vind koma
alla menn yfir.”

 

19. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hví skilur svo mikið að sumar skal vera heitt en vetur kaldur?”

Hár segir: “Eigi myndi svo fróður maður spyrja, því að þetta vita allir að segja. En ef þú ert einn orðinn svo fávís að eigi hefur þetta heyrt, þá vil eg þó það vel virða að heldur spyrjir þú eitt sinn ófróðlega en þú gangir lengur duliður þess er skylt er að vita.

Svásuður heitir sá er faðir Sumars er, og er hann sællífur svo að af hans heitir er það kallað sváslegt er blítt er. En faðir Vetrar er ýmist kallaður Vindlóni eða Vindsvalur. Hann er Vosaðarson, og voru þeir áttungar grimmir og svalbrjóstaðir, og hefur Vetur þeirra skaplyndi.”

 

20. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hverjir eru æsir þeir er mönnum er skylt að trúa á?”

Hár segir: “Tólf eru æsir guðkunnugir.”

Þá mælti Jafnhár: “Eigi eru ásynjurnar óhelgari og eigi mega þær minna.”

Þá mælti Þriðji: “Óðinn er æðstur og elstur ásanna. Hann ræður öllum hlutum, og svo sem önnur guðin eru máttug þá þjóna honum öll svo sem börn föður. En Frigg er kona hans og veit hún örlög manna þótt hún segi eigi spár, svo sem hér er sagt að Óðinn mælti sjálfur við þann ás er Loki heitir:

Ær ertu Loki
og örviti,
hví leggsta þú, Loki?
Örlög Frigg
hygg eg að öll viti,
þótt hún sjálfgi segi.

Óðinn heitir Alföður, því að hann er faðir allra goða. Hann heitir og Valföður, því að hans óskasynir eru allir þeir er í val falla. Þeim skipar hann Valhöll og Víngólf, og heita þeir þá einherjar. Hann heitir og Hangaguð og Haftaguð, Farmaguð – og enn hefur hann nefnst á fleiri vega þá er hann var kominn til Geirröðar konungs:

Hétumk Grímur
og Gangleri,
Herjan, Hjálmberi,
Þekkur, Þriði,
Þuður, Uður,
Helblindi, Hár,
Saður, Svipall,
Sanngetall,
Herteitur, Hnikar,
Bileygur, Báleygur,
Bölverkur, Fjölnir,
Grímnir, Glapsviður, Fjölsviður,
Síðhöttur, Síðskeggur,
Sigföður, Hnikuður,
Alföður, Atríður, Farmatýr,
Óski, Ómi,
Jafnhár, Biflindi,
Göndlir, Hárbarður,
Sviður, Sviðrir,
Jálkur, Kjalar, Viður,
Þrór, Yggur, Þundur,
Vakur, Skilvingur,
Váfuður, Hroftatýr,
Gautur, Veratýr.”

Þá mælti Gangleri: “Geysimörg heiti hafið þér gefið honum! Og það veit trúa mín að þetta mun vera mikill fróðleikur sá er hér kann skyn og dæmi hverjir atburðir hafa orðið sér til hvers þess nafns!”

Þá segir Hár: “Mikil skynsemi er að rifja vandlega það upp. En þó er þér það skjótast að segja að flest heiti hafa verið gefin af þeim atburð að svo margar sem eru greinir tungnanna í veröldinni, þá þykjast allar þjóðir þurfa að breyta nafni hans til sinnar tungu til ákalls og bæna fyrir sjálfum sér. En sumir atburðir til þessara heita hafa gerst í ferðum hans, og er það fært í frásagnir, og muntu eigi mega fróður maður heita ef þú skalt eigi kunna segja frá þeim stórtíðindum.”

21. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hver eru nöfn annarra ásanna, eða hvað hafast þeir að, eða hvað hafa þeir gert til frama?”

Hár segir: “Þór er þeirra framast, sá er kallaður er Ásaþór eða Ökuþór. Hann er sterkastur allra guðanna og manna. Hann á þar ríki er Þrúðvangar heita en höll hans heitir Bilskirnir. Í þeim sal eru fimm hundruð gólfa og fjórir tigir. Það er hús mest svo að menn hafa gert. Svo segir í Grímnismálum:

Fimm hundrað gólfa
og um fjórum tugum
svo hygg eg Bilskirni með bugum,
ranna þeirra
er eg reft vita
míns veit eg mest magar.

Þór á hafra tvo er svo heita: Tanngnjóstur og Tanngrisnir, og reið þá er hann ekur, en hafrarnir draga reiðina. Því er hann kallaður Ökuþór. Hann á og þrjá kostgripi. Einn þeirra er hamarinn Mjöllnir er hrímþursar og bergrisar kenna þá er hann kemur á loft, og er það eigi undarlegt. Hann hefur lamið margan haus á feðrum eða frændum þeirra. Annan grip á hann bestan: Megingjarðir. Og er hann spennir þeim um sig, þá vex honum ásmegin hálfu. Hinn þriðja hluta á hann, þann er mikill gripur er í, það eru járnglófar. Þeirra má hann eigi missa við hamarsskaftið. En enginn er svo fróður að telja kunni öll stórvirki hans. En segja kann eg þér svo mörg tíðindi frá honum að dveljast munu stundirnar áður en sagt er allt það er eg veit.”

22. kafli

Þá mælti Gangleri: “Spyrja vil eg tíðinda af fleiri ásunum.”

Hár segir: “Annar son Óðins er Baldur, og er frá honum gott að segja. Hann er bestur og hann lofa allir. Hann er svo fagur álitum og bjartur svo að lýsir af honum, og eitt gras er svo hvítt að jafnað er til Baldurs brár. Það er allra grasa hvítast. og þar eftir máttu marka hans fegurð bæði á hár og á líki. Hann er vitrastur ásanna og fegurst talaður og líknsamastur. En sú náttúra fylgir honum að enginn má haldast dómur hans. Hann býr þar sem heitir Breiðablik. Það er á himni. Í þeim stað má ekki vera óhreint, svo sem hér segir:

Breiðablik heita
þar er Baldur hefir
sér of gerva sali;
á því landi
er eg liggja veit
fæsta feiknstafi.

23. kafli

Hinn þriðji ás er sá er kallaður er Njörður. Hann býr á himni þar sem heitir Nóatún. Hann ræður fyrir göngu vinds og stillir sjá og eld. Á hann skal heita til sæfara og til veiða. Hann er svo auðugur og fésæll að hann má gefa þeim auð landa eða lausafjár er á hann heita til þess. Eigi er Njörður ása ættar. Hann var upp fæddur í Vanaheimum, en vanir gísluðu hann goðunum og tóku í mót að gíslingu þann er Hænir heitir. Hann varð að sætt með goðunum og vönum.

Njörður á þá konu er Skaði heitir, dóttir Þjassa jötuns. Skaði vill hafa bústað þann er átt hafði faðir hennar. Það er á fjöllum nokkrum, þar sem heitir Þrymheimur. En Njörður vill vera nær sæ. Þau sættust á það að þau skyldu vera níu nætur í Þrymheimi en þá aðrar níu að Nóatúnum. En er Njörður kom aftur til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta:

Leið erumk fjöll
varka eg lengi á,
nætur einar níu;
úlfa þytur
mér þótti illur vera
hjá söngvi svana.

Þá kvað Skaði þetta:

Sofa eg né máttak
sævar beðjum á
fugls jarmi fyrir;
sá mig vekur
er af víði kemur
morgun hverjan már.

Þá fór Skaði upp á fjallið og byggði í Þrymheimi, og fer hún mjög á skíðum og með boga og skýtur dýr. Hún heitir Öndurguð eða Öndurdís. Svo er sagt:

Þrymheimur heitir
er Þjassi bjó
sá hinn ámáttki jötunn;
en nú Skaði byggir
skír brúður guða
fornar tóttir föður.

24. kafli

Njörður í Nóatúnum gat síðan tvö börn. Hét sonur Freyr en dóttir Freyja. Þau voru fögur álitum og máttug. Freyr er hinn ágætasti af ásum. Hann ræður fyrir regni og skini sólar, og þar með ávexti jarðar, og á hann er gott að heita til árs og friðar. Hann ræður og fésælu manna. En Freyja er ágætust af ásynjum. Hún á þann bæ á himni er Fólkvangur heitir, og hvar sem hún ríður til vígs, þá á hún hálfan val, en hálfan Óðinn, svo sem hér segir:

Fólkvangur heitir
en þar Freyja ræður
sessa kostum í sal;
hálfan val
hún kýs á hverjan dag,
en hálfan Óðinn á.

Salur hennar, Sessrúmnir, hann er mikill og fagur. En er hún fer þá ekur hún köttum tveim og situr í reið. Hún er nákvæmust mönnum til á að heita, og af hennar nafni er það tignarnafn er ríkiskonur eru kallaðar fróvur. Henni líkaði vel mansöngur. Á hana er gott að heita til ásta.”

25. kafli

Þá mælti Gangleri: “Miklir þykja mér þessir fyrir sér æsirnir og eigi er undarlegt að mikill kraftur fylgi yður er þér skuluð kunna skyn goðanna og vita hvert biðja skal hverrar bænarinnar. Eða eru fleiri enn goðin?”

Hár segir: “Sá er enn ás er Týr heitir. Hann er djarfastur og best hugaður, og hann ræður mjög sigri í orustum. Á hann er gott að heita hreystimönnum. Það er orðtak að sá er týhraustur er umfram er aðra menn og ekki sést fyrir. Hann var vitur svo að það er mælt að sá er týspakur er vitur er. Það er eitt mark um djarfleik hans, þá er æsir lokkuðu Fenrisúlf til þess að leggja fjöturinn á hann, Gleipni, þá trúði hann þeim eigi að þeir myndu leysa hann fyrr en þeir lögðu honum að veði hönd Týs í munn úlfsins. En þá er æsir vildu eigi leysa hann þá beit hann höndina af þar er nú heitir úlfliður, og er hann einhendur og ekki kallaður sættir manna.

26. kafli

Bragi heitir einn. Hann er ágætur að speki og mest að málsnilld og orðfimi. Hann kann mest af skáldskap, og af honum er bragur kallaður skáldskapur, og af hans nafni er sá kallaður bragur karla eða kvenna er orðsnilld hefur framar en aðrir, kona eða karlmaður. Kona hans er Iðunn. Hún varðveitir í eski sínu epli þau er goðin skulu á bíta þá er þau eldast, og verða þá allir ungir, og svo mun vera allt til ragnarökkurs.”

Þá mælti Gangleri: “Allmikið þykir mér goðin eiga undir gæslu eða trúnaði Iðunnar.”

Þá mælti Hár og hló við: “Nær lagði það ófæru einu sinni. Kunna mun eg þar af að segja, en þú skalt nú fyrst heyra nöfn ásanna fleiri.

27. kafli

Heimdallur heitir einn. Hann er kallaður hvíti ás. Hann er mikill og heilagur. Hann báru að syni meyjar níu og allar systur. Hann heitir og Hallinskíði og Gullintanni, tennur hans voru af gulli. Hestur hans heitir Gulltoppur. Hann býr þar er heitir Himinbjörg við Bifröst. Hann er vörður goða og situr þar við himins enda að gæta brúarinnar fyrir bergrisum. Þarf hann minni svefn en fugl. Hann sér jafnt nótt sem dag hundrað rasta frá sér. Hann heyrir og það er gras vex á jörðu eða ull á sauðum og allt það er hærra lætur. Hann hefur lúður þann er Gjallarhorn heitir, og heyrir blástur hans í alla heima. Heimdallar sverð er kallað höfuð. Hér er svo sagt:

Himinbjörg heita,
en þar Heimdall kveða
valda véum;
þar vörður goða
drekkur í væru ranni
glaður hinn góða mjöð.

Og enn segir hann sjálfur í Heimdallargaldri:

Níu em eg mæðra mögur,
níu em eg systra sonur.

28. kafli

Höður heitir einn ásinn. Hann er blindur. Ærið er hann styrkur, en vilja myndu goðin að þennan ás þyrfti eigi að nefna, því að hans handaverk munu lengi vera höfð að minnum með goðum og mönnum.

29. kafli

Víðar heitir einn, hinn þögli ás. Hann hefur skó þjökkvan. Hann er sterkur næst því sem Þór er. Af honum hafa goðin mikið traust í allar þrautir.

30. kafli

Áli eða Váli heitir einn, sonur Óðins og Rindar. Hann er djarfur í orustum og mjög happskeytur.

31. kafli

Ullur heitir einn, sonur Sifjar, stúpsonur Þórs. Hann er bogmaður svo góður og skíðfær svo að enginn má við hann keppast. Hann er fagur álitum og hefur hermanns atgervi. Á hann er og gott að heita í einvígi.

32. kafli

Forseti heitir sonur Baldurs og Nönnu Nepsdóttur. Hann á þann sal á himni er Glitnir heitir. En allir er til hans koma með sakarvandræði, þá fara allir sáttir á braut. Sá er dómstaður bestur með guðum og mönnum. Svo segir hér:

Glitnir heitir salur,
hann er gulli studdur
og silfri þaktur hið sama;
en þar Forseti
byggir flestan dag
og svæfir allar sakar.

33. kafli

Sá er enn taldur með ásum er sumir kalla rógbera ásanna og frumkveða flærðanna og vömm allra goða og manna. Sá er nefndur Loki eða Loftur, sonur Fárbauta jötuns. Móðir hans er Laufey eða Nál, bræður hans eru þeir Býleistur og Heldblindi. Loki er fríður og fagur sýnum, illur í skaplyndi, mjög fjölbreytinn að háttum. Hann hafði þá speki umfram aðra menn er slægð heitir og vélar til allra hluta. Hann kom ásum jafnan í fullt vandræði, og oft leysti hann þá með vélræðum. Kona hans heitir Sigyn, sonur þeirra Nari eða Narfi.

34. kafli

Enn átti Loki fleiri börn. Angurboða heitir gýgur í Jötunheimum. Við henni gat Loki þrjú börn. Eitt var Fenrisúlfur, annað Jörmungandur, það er Miðgarðsormur, þriðja er Hel.

En er goðin vissu til þess að þessi þrjú systkin fæddust upp í Jötunheimum og goðin röktu til spádóma að af systkinum þessum myndi þeim mikið mein og óhapp standa og þótti öllum mikils ills af væni, fyrst af móðerni og enn verra af faðerni, þá sendi Alföður til guðin að taka börnin og færa sér. Og er þau komu til hans, þá kastaði hann orminum í hinn djúpa sæ er liggur um öll lönd, og óx sá ormur svo að hann liggur í miðju hafinu of öll lönd og bítur í sporð sér. Hel kastaði hann í Niflheim og gaf henni vald yfir níu heimum, að hún skipti öllum vistum með þeim er til hennar voru sendir, það eru sóttdauðir menn og ellidauðir. Hún á þar mikla bólstaði og eru garðar hennar forkunnar háir og grindur stórar. Éljúðnir heitir salur hennar, Hungur diskur hennar, Sultur knífur hennar, Ganglati þrællinn, Ganglöt ambátt, Fallandaforað þreskuldur hennar er inn gengur, Kör sæng, Blíkjandaböl ársali hennar. Hún er blá hálf en hálf með hörundar lit. Því er hún auðkennd og heldur gnúpleit og grimmleg.

Úlfinn fæddu æsir heima og hafði Týr einn djarfleik til að ganga að úlfinum og gefa honum mat. En er guðin sáu hversu mikið hann óx hvern dag, og allar spár sögðu að hann myndi vera lagður til skaða þeim, þá fengu æsir það ráð að þeir gerðu fjötur allsterkan er þeir kölluðu Læðing, og báru hann til úlfsins og báðu hann reyna afl sitt við fjöturinn. En úlfinum þótti sér það ekki ofurefli og lét þá fara með sem þeir vildu. Hið fyrsta sinn er úlfurinn spyrnti við brotnaði sá fjötur. Svo leystist hann úr Læðingi.

Því næst gerðu æsirnar annan fjötur hálfu sterkari er þeir kölluðu Dróma, og báðu enn úlfinn reyna þann fjötur og töldu hann verða myndu ágætan mjög að afli ef slík stórsmíð mætti eigi halda honum. En úlfurinn hugsaði að þessi fjötur var sterkur mjög og það með að honum hafði afl vaxið síðan er hann braut Læðing. Kom það í hug að hann myndi verða að leggja sig í hættu ef hann skyldi frægur verða, og lét leggja á sig fjöturinn. Og er æsir töldust búnir, þá hristi úlfurinn sig og laust fjötrinum á jörðina og knúði fast að, spyrnti við, braut fjöturinn svo að fjarri flugu brotin. Svo drap hann sig úr Dróma. Það er síðan haft fyrir orðtak að “leysi úr Læðingi” eða “drepi úr Dróma” þá er einhver hlutur er ákaflega sóttur.

Eftir það óttuðust æsirnar að þeir myndu eigi fá bundið úlfinn. Þá sendi Alföður þann er Skírnir er nefndur, sendimaður Freys, ofan í Svartálfaheim til dverga nokkurra og lét gera fjötur þann er Gleipnir heitir. Hann var gjör af sex hlutum: Af dyn kattarins og af skeggi konunnar og af rótum bjargsins og af sinum bjarnarins og af anda fisksins og af fugls hráka. Og þóttú vitir eigi áður þessi tíðindi, þá máttu nú finna skjótt hér sönn dæmi að eigi er logið að þér: Séð munt þú hafa að konan hefur ekki skegg, og enginn dynur verður af hlaupi kattarins, og eigi eru rætur undir bjarginu. Og það veit trúa mín að jafnsatt er það allt er eg hef sagt þér, þótt þeir séu sumir hlutir er þú mátt eigi reyna.”

Þá mælti Gangleri: “Þetta má eg að vísu skilja að satt er. Þessa hluti má eg sjá er þú hefur nú til dæma tekið. En hvernig varð fjöturinn smíðaður?”

Hár segir: “Það kann eg þér vel segja. Fjöturinn varð sléttur og blautur sem silkiræma en svo traustur og sterkur sem nú skaltu heyra.

Þá er fjöturinn var færður ásunum þökkuðu þeir vel sendimanni sitt erindi. Þá fóru æsirnir út í vatn það er Ámsvartnir heitir, í hólm þann er Lyngvi er kallaður, og kölluðu með sér úlfinn, sýndu honum silkibandið og báðu hann slíta og kváðu vera nokkru traustara en líkindi þættu á fyrir digurleiks sakir, og seldi hver öðrum og treysti með handaafli, og slitnaði eigi. En þó kváðu þeir úlfinn slíta myndu.

Þá svarar úlfurinn: “Svo líst mér á þennan dregil sem enga frægð muni eg af hljóta þótt eg slíti í sundur svo mjótt band. En ef það er gjört með list og vél, þótt það sýnist lítið, þá kemur það band eigi á mína fætur.”

Þá söguð æsirnir að hann mundi skjótt sundur slíta mjótt silkiband er hann hafði fyrr brotið stóra járnfjötra. “En ef þú færð eigi þetta band slitið, þá muntu ekki hræða mega goðin, enda skulum vér þá leysa þig.”

Úlfurinn segir: “Ef þér bindið mig svo að eg fæ eigi leyst mig, þá skollið þér svo að mér mun seint verða að taka af yður hjálp. Ófús em eg að láta þetta band á mig leggja. En heldur en þér frýið mér hugar, þá leggi einhver yðar hönd sína í munn mér að veði að þetta sé falslaust gert.”

En hver ásanna sá til annars og þótti nú vera tvö vandræði, og vildi enginn sína hönd fram selja fyrr en Týr lét fram hönd sína hægri og leggur í munn úlfinum. En er úlfurinn spyrnir, þá harðnaði bandið, og því harðar er hann braust um því skarpara var bandið. Þá hlógu allir nema Týr. Hann lét hönd sína.

Þá er æsirnir sáu að úlfurinn var bundinn að fullu, þá tóku þeir festina er úr var fjötrinum, er Gelgja hét, og drógu hana gegnum hellu mikla, sú heitir Gjöll, og festu helluna langt í jörð niður. Þá tóku þeir mikinn stein og skutu enn lengra í jörðina. Sá heitir Þviti, og höfðu þann stein fyrir festarhælinn.

Úlfurinn gapti ákaflega og fékkst um mjög og vildi bíta þá. Þeir skutu í munn honum sverði nokkru. Nema hjöltin við neðri gómi en efri gómi blóðrefill. Það er gómsparri hans. Hann grenjar illilega og slefa rennur úr munni hans. Það er sú á er Vón heitir. Þar liggur hann til ragnarökkurs.”

Þá mælti Gangleri: “Furðu illa barneign gat Loki. En öll þessi systkin eru mikil fyrir sér. En fyrir hví drápu æsir eigi úlfinn er þeim er ills von af honum?”

Hár svarar: “Svo mikils virtu goðin vé sín og griðastaði að eigi vildu þau saurga þá með blóði úlfsins, þótt svo segi spárnar að hann muni verða að bana Óðni.”

35. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hverjar eru ásynjurnar?”

Hár segir: “Frigg er æðst. Hún á þann bæ er Fensalir heita og er hann allveglegur.

Önnur er Sága. Hún býr á Sökkvabekk og er það mikill staður.

Þriðja er Eir. Hún er læknir bestur.

Fjórða er Gefjun. Hún er mær og henni þjóna þær er meyjar andast.

Fimmta er Fulla. Hún er enn mær og fer laushár og gullband um höfuð. Hún ber eski Friggjar og gætir skóklæða hennar og veit launráð með henni.

Freyja er tignust með Frigg. Hún giftist þeim manni er Óður heitir. Dóttir þeirra heitir Hnoss. Hún er svo fögur að af hennar nafni eru hnossir kallaðar það er fagurt er og gersemlegt. Óður fór í braut langar leiðir, en Freyja grætur eftir, en tár hennar er gull rautt. Freyja á mörg nöfn, en sú er sök til þess að hún gaf sér ýmis heiti er hún fór með ókunnum þjóðum að leita Óðs. Hún heitir Mardöll og Hörn, Gefn, Sýr. Freyja átti brísingamen. Hún er kölluð Vanadís.

Sjöunda Sjöfn. Hún gætir mjög til að snúa hugum manna til ásta, kvenna og karla. Af hennar nafni er elskhuginn kallaður sjafni.

Áttunda Lofn. Hún er svo mild og góð til áheita að hún fær leyfi af Alföður eða Frigg til manna samgangs, kvenna og karla, þótt áður sé bannað eða þvertekið. Fyrir því er af hennar nafni lof kallað, og svo það er lofað er mjög af mönnum.

Níunda Vár. Hún hlýðir á eiða manna og einkamál er veita sín á milli konur og karlar. Því heita þau mál várar. Hún hefnir og þeim er brigða.

Tíunda Vör. Hún er vitur og spurul svo að engan hlut má hana leyna. Það er orðtak að kona verði vör þess er hún verður vís.

Ellefta syn. Hún gætir dura í höllinni og lýkur fyrir þeim er eigi skulu inn ganga og hún er sett til varnar á þingum fyrir þau mál er hún vill ósanna. Því er það orðtak að syn sé fyrir sett þá er maður neitar.

Tólfta Hlín. Hún er sett til gæslu yfir þeim mönnum er Frigg vill forða við háska nokkrum. Þaðan af er það orðtak að sá er forðast hleinir.

Þrettánda Snotra. Hún er vitur og látprúð. Af hennar heiti er kallað snotur kona eða karlmaður sá er hóflátur er.

Fjórtánda Gná. Hana sendir Frigg í ýmsa heima að erindum sínum. Hún á þann hest, er rennur loft og lög, er heitir Hófvarpnir. Það var eitt sinn er hún reið að vanir nokkrir sá reið hennar í loftinu. Þá mælti einn:

“Hvað er þar flýgur?
Hvað þar fer
eða að lofti líður?”

Hún svarar:

“Né eg flýg,
þó eg fer
og að lofti líðk
á Hófvarpni
þeim er Hamskerpir
gat við Garðrofu.”

Af Gnár nafni er svo kallað að það gnæfir er hátt fer.

Sól og Bil eru taldar með ásynjum, en sagt er fyrr frá eðli þeirra.

36. kafli

Enn eru þær aðrar er þjóna skulu í Valhöll, bera drykkju og gæta borðbúnaðar og ölgagna. Svo eru þær nefndar í Grímnismálum:

Hrist og Mist
vil eg að mér horn beri,
Skeggjöld og Skögul,
Hildur og Þrúður,
Hlökk og Herfjötur,
Göll og Geirahöð,
Randgríð og Ráðgríð,
og Reginleif.
Þær bera einherjum öl.

Þessar heita valkyrjur. Þær sendir Óðinn til hverrar orustu. Þær kjósa feigð á menn og ráða sigri. Gunnur og Rota og norn hin yngsta er Skuld heitir ríða jafnan að kjósa val og ráða vígum.

Jörð, móðir Þórs, og Rindur, móðir Vála, eru taldar með ásynjum.

37. kafli

Gymir hét maður en kona hans Aurboða. Hún var bergrisaættar. Dóttir þeirra er Gerður, er allra kvenna er fegurst. Það var einn dag er Freyr hafði gengið í Hliðskjálf og sá of heima alla. En er hann leit í norðurætt, þá sá hann á einum bæ mikið hús og fagurt, og til þess húss gekk kona, og er hún tók upp höndum og lauk hurð fyrir sér þá lýsti af höndum hennar bæði í loft og á lög, og allir heimar birtust af henni. Og svo hefndi honum það mikla mikillæti er hann hafði sest í það helga sæti að hann gekk í braut fullur af harmi. Og er hann kom heim mælti hann ekki, hvorki svaf hann né drakk. Enginn þorði og krefja hann orða.

Þá lét Njörður kalla til sín Skírni, skósvein Freys, og bað hann ganga til Freys og beiða hann orða og spyrja hverjum hann væri svo reiður að hann mælti ekki við menn. En Skírnir kvaðst ganga myndu, og eigi fús, og kvað illra svara vera von af honum. En er hann kom til Freys, þá spurði hann hví Freyr var svo hnipinn og mælti ekki við menn. Þá svarar Freyr og sagði að hann hafði séð konu fagra, og fyrir hennar sakir var hann svo harmsfullur að eigi myndi hann lengi lifa ef hann skyldi eigi ná henni. “Og nú skaltu fara og biðja hennar mér til handa og hafa hana heim hingað hvort er faðir hennar vill eða eigi, og skal eg það vel launa þér.”

Þá svarar Skírnir, sagði svo að hann skal fara sendiferð en Freyr skal fá honum sverð sitt. Það var svo gott sverð að sjálft vóst. En Freyr lét eigi það til skorta og gaf honum sverðið.

Þá fór Skírnir og bað honum konunnar og fékk heit hennar, og níu nóttum síðar skyldi hún þar koma er Barrey heitir og ganga þá að brullaupinu með Frey. En er Skírnir sagði Frey sitt erindi, þá kvað hann þetta:

“Löng er nótt,
löng er önnur,
hve mega eg þreyja þrjár?
Oft mér mánaður
minni þótti
en sjá hálf hýnótt.”

Þessi sök er til er Freyr var svo vopnlaus er hann barðist við Belja og drap hann með hjartarhorni.”

Þá mælti Gangleri: “Undur mikið er þvílíkur höfðingi sem Freyr er vildi gefa sverð svo að hann átti eigi annað jafngott. Geysimikið mein var honum það þá er hann barðist við þann er Belji heitir. Það veit trúa mín að þeirrar gafar mundi hann þá iðrast.”

Þá svarar Hár: “Lítið mark var þá að er þeir Belji hittust. Drepa mátti Freyr hann með hendi sinni. Verða mun það er Frey mun þykja verr við koma er hann missir sverðsins þá er Múspellssynir fara og herja.”

38. kafli

Þá mælti Gangleri: “Það segir þú að allir þeir menn er í orustu hafa fallið frá upphafi heims eru nú komnir til Óðins í Valhöll. Hvað hefur hann að fá þeim að vistum? Eg hugði að þar skyldi vera allmikið fjölmenni.”

Þá svarar Hár: “Satt er það er þú segir. Allmikið fjölmenni er þar. En miklu fleira skal enn verða, og mun þó of lítið þykja þá er úlfurinn kemur. En aldrei er svo mikill mannfjöldi í Valhöll að eigi má þeim endast flesk galtar þess er Sæhrímnir heitir. Hann er soðinn hvern dag og heill að aftni. En þessi spurning er nú spyr þú þykir mér líkara að fáir muni svo vísir vera að hér kunni satt af að segja. Andhrímnir heitir steikarinn, en Eldhrímnir ketillinn. Svo er hér sagt:

Andhrímnir lætur
í Eldhrímni
Sæhrímni soðinn,
fleska bast,
en það fáir vita
við hvað einherjar alast.”

Þá mælti Gangleri: “Hvort hefur Óðinn það sama borðhald sem einherjar?”

Hár segir: “Þá vist er á hans borði stendur gefur hann tveim úlfum er hann á er svo heita: Geri og Freki. Og enga vist þarf hann. Vín er honum bæði drykkur og matur. Svo segir hér:

Gera og Freka
seður gunntamiður
hróðigur Herjaföður,
en við vín eitt
vopngöfigur
Óðinn æ lifir.

Hrafnar tveir sitja á öxlum honum og segja í eyru honum öll tíðindi þau er þeir sjá eða heyra. Þeir heita svo: Huginn og Muninn. Þá sendir hann í dagan að fljúga um allan heim og koma þeir aftur að dögurðarmáli. Þar af verður hann margra tíðinda vís. Því kalla menn hann hrafnaguð, svo sem sagt er:

Huginn og Muninn
fljúga hverjan dag
jörmungrund yfir.
Óumk eg Hugin
að hann aftur né komi,
þó sjáumk eg meir um Munin.”

39. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvað hafa einherjar að drykk, það er þeim endist jafngnóglega sem vistin, eða er þar vatn drukkið?”

Þá segir Hár: “Undarlega spyrðu nú, að Alföður mun bjóða til sín konungum eða jörlum eða öðrum ríkismönnum og muni gefa þeim vatn að drekka! Og það veit trúa mín að margur kemur sá til Valhallar er dýrt myndi þykjast kaupa vatnsdrykkinn ef eigi væri betri fagnaðar þangað að vitja, sá er áður þolir sár og sviða til banans.

Annað kann eg þér þaðan segja. Geit sú er Heiðrún heitir stendur uppi á Valhöll og bítur barr af limum trés þess er mjög er nafnfrægt, er Léraður heitir. En úr spenum hennar rennur mjöður sá er hún fyllir skapker hvern dag. Það er svo mikið að allir einherjar verða fulldrukknir af.”

Þá mælti Gangleri: “Það er þeim geysihagleg geit! Forkunnar góður viður mun það vera er hún bítur af!”

Þá mælti Hár: “Enn er meira mark að of hjörtinn Eikþyrni, er stendur á Valhöll og bítur af limum þess trés, en af hornum hans verður svo mikill dropi að niður kemur í Hvergelmi, en þaðan af falla ár þær er svo heita: Síð, Víð, Sekin, Ekin, Svöl, Gunnþró, Fjörm, Fimbulþul, Gipul, Göpul, Gömul, Geirvimul; þessar falla um ásabyggðir. Þessar eru enn nefndar: Þyn, Vin, Þöll, Höll, Gráð, Gunnþráin, Nyt, Naut, Nönn, Hrönn, Vína, Vegsvinn, Þjóðnuma.”

40. kafli

Þá mælti Gangleri: “Þetta eru undarleg tíðindi er nú sagðir þú. Geysimikið hús mun Valhöll vera. Allþröngt mun þar oft vera fyrir durum.”

Þá svarar Hár: “Hví spyr þú eigi þess hversu margar dyr eru á Valhöll og hversu stórar? Ef þú heyrir það sagt þá muntu segja að hitt er undarlegt ef eigi má ganga út og inn hver er vill. En það er með sönnu að segja að eigi er þrengra að skipa hana en ganga í hana. Hér máttu heyra í Grímnismálum:

Fimm hundrað dura
og of fjórum tögum,
svo hygg eg á Valhöllu vera.
Átta hundruð einherja
ganga senn ór einum durum
þá er þeir fara með vitni að vega.”

41. kafli

Þá mælti Gangleri: “Allmikill mannfjöldi er í Valhöll, svo njóta trú minnar að allmikill höfðingi er Óðinn er hann stýrir svo miklum her. Eða hvað er skemmtun einherjanna þá er þeir drekka eigi?”

Hár segir: “Hvern dag þá er þeir hafa klæðst, þá hervæða þeir sig og ganga út í garðinn og berjast og fellir hver annan. Það er leikur þeirra. Og er líður að dögurðarmáli, þá ríða þeir heim til Valhallar og setjast til drykkju, svo sem hér segir:

Allir einherjar
Óðins túnum í
höggvast hverjan dag.
Val þeir kjósa
og ríða vígi frá,
sitja meir um sáttir saman.

En satt er það er þú sagðir: Mikill er Óðinn fyrir sér. Mörg dæmi finnast til þess. Svo er hér sagt í orðum sjálfra ásanna:

Askur Yggdrasils
hann er æðstur viða,
en Skíðblaðnir skipa,
Óðinn ása,
en jóa Sleipnir,
Bifröst brúa,
En Bragi skálda,
Hábrók hauka,
en hunda Garmur.”

 

42. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hver á þann hest Sleipni? Eða hvað er frá honum að segja?”

Hár segir: “Eigi kanntu deili á Sleipni og eigi veistu atburði af hverju hann kom. En það mun þér þykja frásagnar vert.

Það var snemma í öndverða byggð goðanna, þá er goðin höfðu sett Miðgarð og gert Valhöll, þá kom þar smiður nokkur og bauð að gera þeim borg á þrem misserum svo góða að trú og örugg væri fyrir bergrisum og hrímþursum þótt þeir komi inn um Miðgarð. En hann mælti sér það til kaups að hann skyldi eignast Freyju, og hafa vildi hann sól og mána.

Þá gengu æsirnir á tal og réðu ráðum sínum, og var það kaup gert við smiðinn að hann skyldi eignast það er hann mælti til ef hann fengi gert borgina á einum vetri. En hinn fyrsta sumars dag, ef nokkur hlutur væri ógjör að borginni, þá skyldi hann af kaupinu. Skyldi hann af engum manni lið þiggja til verksins. Og er þeir sögðu honum þessa kosti, þá beiddist hann að þeir skyldu lofa að hann hefði lið af hesti sínum er Svaðilfari hét. En því réð Loki er það var til lagt við hann.

Hann tók til hinn fyrsta vetrardag að gera borgina, en of nætur dró hann til grjót á hestinum. En það þótti ásunum mikið undur hversu stór björg sá hestur dró, og hálfu meira þrekvirki gerði hesturinn en smiðurinn. En að kaupi þeirra voru sterk vitni og mörg særi, fyrir því að jötnum þótti ekki tryggt að vera með ásum griðlaust ef Þór kæmi heim, en þá var hann farinn í austurveg að berja tröll.

En er á leið veturinn þá sóttist mjög borgargerðin og var hún svo há og sterk að eigi mátti á það leita. En þá er þrír dagar voru til sumars þá var komið mjög að borghliði.

Þá settust guðin á dómstóla sína og leituðu ráða, og spurði hver annan hver því hefði ráðið að gifta Freyju í Jötunheima eða spilla loftinu og himninum svo að taka þaðan sól og tungl og gefa jötnum. En það kom ásamt með öllum að þessu myndi ráðið hafa sá er flestu illu ræður, Loki Laufeyjarson, og kváðu hann verðan ills dauða ef eigi hitti hann ráð til að smiðurinn væri af kaupinu, og veittu Loka aðgöngu. En er hann varð hræddur þá svarði hann eiða að hann skyldi svo til haga að smiðurinn skyldi af kaupinu, hvað sem hann kostaði til.

Og hið sama kveld er smiðurinn ók út eftir grjótinu með hestinn Svaðilfara þá hljóp úr skógi nokkrum merr að hestinum og hrein við. En er hesturinn kenndi hvað hrossi þetta var þá æddist hann og sleit sundur reipin og hljóp til merarinnar, en hún undan til skógar og smiðurinn eftir og vill taka hestinn. En þessi hross hlaupa alla nótt og dvelst smíðin þá nótt. Og eftir um daginn varð ekki svo smíðað sem fyrr hafði orðið. Og þá er smiðurinn sér að eigi mun lokið verða verkinu þá færist smiðurinn í jötunmóð. En er æsirnir sá það til víss að þar var bergrisi kominn, þá varð eigi þyrmt eiðunum, og kölluðu þeir á Þór og jafnskjótt kom hann. Og því næst fór á loft hamarinn Mjöllnir, galt þá smíðarkaupið og eigi sól og tungl, heldur synjaði hann honum að byggja í Jötunheimum og laust það hið fyrsta högg er hausinn brotnaði í smáan mola og sendi hann niður undir Niflhel.

En Loki hafði þá ferð haft til Svaðilfara að nokkru síðar bar hann fyl. Það var grátt og hafði átta fætur, og er sá hestur bestur með hoðum og mönnum. Svo segir í Völuspá:

Þá gengu regin öll
á rökstóla,
ginnheilug goð,
og of það gættust,
hver hefði loft allt
lævi blandið
eða ætt jötuns
Óðs mey gefna.

Á gengust eiðar,
orð og særi,
mál öll meginleg
er á meðal fóru.
Þór einn þar vá,
þrungin móði,
hann sjaldan situr
er hann slíkt of fregn.”

43. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvað er að segja frá Skíðblaðni er hann er bestur skipa? Hvort er ekki skip jafngott sem hann er eða jafnmikið?”

Hár segir: “Skíðblaðnir er bestur skipanna og með mestum hagleik ger, en Naglfari er mest skip, það er á Múspell.”

Dvergar nokkrir, synir Ívalda, gerðu Skíðblaðni og gáfu Frey skipið. Hann er svo mikill að allir æsir mega skipa hann með vopnum og herbúnaði og hefur hann byr þegar er segl er dregið, hvert er fara skal. En þá er eigi skal fara með hann á sæ þá er hann gjör af svo mörgum hlutum og með svo mikilli list að hann má vefja saman sem dúk og hafa í pung sínum.

44. kafli

Þá mælti Gangleri: “Gott skip er Skíðblaðnir en allmikil fjölkynngi mun vera við höfð áður svo fái gert. Hvort hefur Þór hvergi svo farið að hann hafi hitt fyrir sér svo ríkt eða rammt að honum hafi ofurefli í verið fyrir afls sakir eða fjölkynngi?”

Þá mælti Hár: “Fár maður vættir mig að frá því kunni að segja, en margt hefur honum harðfært þótt. En þótt svo hafi verið að nokkur hlutur hafi svo verið rammur eða sterkur að Þór hafi eigi sigur fengið á unnið, þá er eigi skylt að segja frá, fyrir því að mörg dæmi eru til þess og því eru allir skyldir að trúa að Þór er máttkastur.”

Þá mælti Gangleri: “Svo líst mér sem þess hlutar mun eg yður spurt hafa er enginn er til fær að segja.”

Þá mælti Jafnhár: “Heyrt höfum vér sagt frá þeim atburðum er oss þykja ótrúlegir að sannir muni vera. En hér mun sá sitja nær er vita mun sönn tíðindi af að segja og muntu því trúa að hann mun eigi ljúga nú hið fyrsta sinn er aldrei laug fyrr.”

Þá mælti Gangleri: “Hér mun eg standa og hlýða ef nokkur úrlausn fæst þessa máls. En að öðrum kosti kalla eg yður vera yfirkomna ef þér kunnið eigi að segja það er eg spyr.”

Þá mælti Þriðji: “Auðsýnt er nú að hann vill þessi tíðindi vita þótt oss þyki eigi fagurt að segja. En þér er að þegja.

Það er upphaf þessa máls að Ökuþór fór með hafra sína og reið og með honum sá ás er Loki er kallaður. Koma þeir að kveldi til eins búanda og fá þar náttstað. En um kveldið tók Þór hafra sína og skar báða. Eftir það voru þeir flegnir og bornir til ketils. En er soðið var þá settist Þór til náttverðar og þeir lagsmenn. Þór bauð til matar með sér búandanum og konu hans og börnum þeirra. Sonur búanda hét Þjálfi, en Röskva dóttir. Þá lagði Þór hafurstökurnar utar frá eldinum og mælti að búandi og heimamenn hans skyldu kasta á hafurstökurnar beinunum. Þjálfi, son búanda, hélt á lærlegg hafursins og spretti á knífi sínum og braut til mergjar.

Þór dvaldist þar of nóttina. En í óttu fyrir dag stóð hann upp og klæddi sig, tók hamarinn Mjöllni og brá upp og vígði hafurstökurnar. Stóðu þá upp hafrarnir og var þá annar haltur eftra fæti. Það fann Þór og taldi að búandinn eða hans hjón myndu eigi skynsamlega hafa farið með beinum hafursins. Kennir hann að brotinn var lærleggurinn.

Eigi þarf langt frá því að segja, vita mega það allir hversu hræddur búandinn myndi vera er hann sá að Þór lét síga brýnnar ofan fyrir augun, en það er sá augnanna þá hugðist hann falla myndu fyrir sjóninni einni samt. Hann herti hendurnar að hamarsskaftinu svo að hvítnuðu knúarnir. En búandinn gerði sem von var og öll hjúin, kölluðu ákaflega, báðu sér friðar, buðu að fyrir kæmi allt það er þau áttu.

En er hann sá hræðslu þeirra þá gekk af honum móðurinn og sefaðist hann og tók af þeim í sætt börn þeirra, Þjálfa og Röskvu, og gerðust þau þá skyldir þjónustumenn Þórs og fylgja þau honum jafnan síðan.

45. kafli

Lét hann þar eftir hafra og byrjaði ferðina austur í Jötunheima og allt til hafsins, og þá fór hann út yfir hafið það hið djúpa. En er hann kom til lands þá gekk hann upp og með honum Loki og Þjálfi og Röskva.

Þá er þau höfðu litla hríð gengið varð fyrir þeim mörk stór. Gengu þau þann dag allan til myrkurs. Þjálfi var allra manna fóthvatastur. Hann bar kýl Þórs, en til vista var eigi gott.

Þá er myrkt var orðið leituðu þeir sér til náttstaðar og fundu fyrir sér skála nokkurn mjög mikinn. Voru dyr á enda og jafnbreiðar skálanum. Þar leituðu þeir sér náttbóls. En of miðja nótt varð landskjálfti mikill. Gekk jörðin undir þeim skykkjum og skalf húsið. Þá stóð Þór upp og hét á lagsmenn sína og leituðust fyrir og fundu afhús til hægri handar í miðjum skálanum og gengu þannig. Settist Þór í dyrnar, en önnur þau voru innar frá honum og voru þau hrædd. En Þór hélt hamarskaftinu og hugði að verja sig. Þá heyrðu þau ym mikinn og gný.

En er kom að dagan þá gekk Þór út og sér hvar lá maður skammt frá honum í skóginum, og var sá eigi lítill. Hann svaf og hraut sterklega. Þá þóttist Þór skilja hvað látum verið hafði of nóttina. Hann spennir sig megingjörðum og óx honum ásmegin. En í því vaknar sá maður og stóð skjótt upp. En þá er sagt að Þór varð bilt einu sinni að slá hann með hamrinum og spurði hann að nafni, en sá nefndist Skrýmir – “en eigi þarf eg”, sagði hann, “að spyrja þig að nafni. Kenni eg að þú ert Ásaþór. En hvort hefur þú dregið á braut hanska minn?”

Seildist þá Skrýmir til og tók upp hanska sinn. Sér Þór þá að það hafði hann haft of nóttina fyrir skála, en afhúsið – það var þumlungurinn hanskans.

Skrýmir spurði ef Þór vildi hafa föruneyti hans, en Þór játti því. Þá tók Skrýmir og leysti nestbagga sinn og bjóst til að eta dögurð, en Þór í öðrum stað og hans félagar. Skrýmir bauð þá að þeir legðu mötuneyti sitt, en Þór játti því. Þá batt Skrýmir nest þeirra allt í einn bagga og lagði á bak sér. Hann gekk fyrir of daginn og steig heldur stórum. En síðan að kveldi leitaði Skrýmir þeim náttstaðar undir eik nokkurri mikilli.

Þá mælti Skrýmir til Þórs að hann vill leggjast niður að sofna, “en þér takið nestbaggan og búið til nótturðar yður.” Því næst sofnar Skrýmir og hraut fast. En Þór tók nestbaggann og skal leysa. En svo er að segja, sem ótrúlegt mun þykja, að engan knút fékk hann leyst og engan ólarendann hreyft svo að þá væri lausari en áður. Og er hann sér að þetta verk má eigi nýtast þá varð hann reiður. Greip þá hamarinn Mjöllni tveim höndum og steig fram öðrum fæti að þar er Skrýmir lá og lýstur í höfuð honum. En Skrýmir vaknar og spyr hvort laufsblað nokkurt félli í höfuð honum, eða hvort þeir hefði þá matast og séu búnir til rekkna. Þór segir að þeir munu þá sofa ganga. Ganga þau þá undir aðra eik. Er það þér satt að segja að ekki var þá óttalaust að sofa.

En að miðri nótt þá heyrir Þór að Skrýmir hrýtur og sefur fast, svo að dunar í skóginum. Þá stendur hann upp og gengur til hans, reiðir hamarinn títt og hart og lýstur ofan í miðjan hvirfil honum. Hann kennir að hamarsmunnurinn sekkur djúpt í höfuðið. En í því bili vaknar Skrýmir og mælti: “Hvað er nú? Féll akarn nokkurt í höfuð mér? Eða hvað er títt um þig, Þór?”

En Þór gekk aftur skyndilega og svarar að hann var þá nývaknaður, sagði að þá var mið nótt og enn væri mál að sofa. Þá hugsaði Þór það ef hann kæmi svo í færi að slá hann hið þriðja högg, að aldrei skyldi hann sjá sig síðan. Liggur nú og gætir ef Skrýmir sofnaði enn fast.

En litlu fyrir dagan, hann heyrir þá að Skrýmir mun sofnað hafa. Stendur þá upp og hleypur að honum. Reiðir þá hamarinn af öllu afli og lýstur á þunnvangann þann er upp vissi. Sekkur þá hamarinn upp að skaftinu. En Skrýmir settist upp og strauk of vangann og mælti: “Hvort munu fuglar nokkrir sitja í trénu yfir mér? Mig grunar er eg vaknaði að tros nokkurt af kvistunum félli í höfuð mér. Hvort vakir þú Þór? Mál mun vera upp að standa og klæðast, en ekki eigið þér nú langa leið fram til borgarinnar er kölluð er Útgarður.

Heyrt hef eg að þér hafið kvisað í milli yðar að eg væri ekki lítill maður vexti, en sjá skuluð þér þar stærri menn ef þér komið í Útgarð. Nú mun eg ráða yður heilræði. Látið þér eigi stórlega yfir yður. Ekki munu hirðmenn Útgarða-Loka vel þola þvílíkum kögursveinum köpuryrði. En að öðrum kosti hverfið aftur, og þann ætla eg yður betra af að taka. En ef þér viljið fram fara þá stefnið þér í austur, en eg á nú norður leið til fjalla þessara er nú munuð þér sjá mega.”

Tekur Skrýmir nestbaggann og kastar á bak sér og snýr þvers á braut í skóginn frá þeim. Og er þess eigi getið að æsirnir bæðu þá heila hittast.

46. kafli

Þór fór fram á leið og þeir félagar og gekk fram til miðs dags. Þá sáu þeir borg standa á völlum nokkrum og settu hnakkann á bak sér aftur áður þeir fengu séð yfir upp. Ganga til borgarinnar og var grind fyrir borghliðinu og lokin aftur. Þór gekk á grindina og fékk eigi upp lokið. En er þeir þreyttu að komast í borgina þá smugu þeir milli spalanna og komu svo inn. Sáu þá höll mikla og gengu þannig. Var hurðin opin. Þá gengu þeir inn og sáu þar marga menn á tvo bekki og flesta ærið stóra. Því næst koma þeir fyrir konunginn, Útgarða-Loka, og kvöddu hann. En hann leit seint til þeirra og glotti við tönn og mælti:

“Seint er um langan veg að spyrja tíðinda. Eða er annan veg en eg hygg að þessi sveinstauli sé Ökuþór? En meiri muntu vera en mér líst þú. Eða hvað íþrótta er það er þér félagar þykist vera við búnir? Enginn skal hér vera með oss sá er eigi kunni nokkurskonar list eða kunnandi umfram flesta menn.”

Þá segir sá er síðast gekk, er Loki hét: “Kann eg þá íþrótt er eg em albúinn að reyna, að enginn er hér sá inni er skjótara skal eta mat sinn en eg.”

Þá svarar Útgarða-Loki: “Íþrótt er það ef þú efnir, og freista skal þá þessarar íþróttar.” Kallaði utar á bekkinn að sá er Logi heitir skal ganga á gólf fram og freista sín í móti Loka.

Þá var tekið trog eitt og borið inn á hallargólfið og fyllt af slátri. Settist Loki að öðrum enda en Logi að öðrum, og át hvortveggi sem tíðast og mættust í miðju troginu. Hafði þá Loki etið slátur allt af beinum, en Logi hafði og etið slátur allt og beinin með og svo trogið, og sýndist nú öllum sem Loki hefði látið leikinn.

Þá spyr Útgarða-Loki hvað sá hinn ungi maður kunni leika. En Þjálfi segir að hann mun freista að renna skeið nokkur við einhvern þann er Útgarða-Loki fær til. Hann segir, Útgarða-Loki, að þetta er góð íþrótt og kallar þess meiri von að hann sé vel að sér búinn of skjótleikinn ef hann skal þessa íþrótt inna, en þó lætur hann skjótt þessa skulu freista. Stendur þá upp Útgarða-Loki og gengur út, og var þar gott skeið að renna eftir sléttum velli. Þá kallar Útgarða-Loki til sín sveinstaula nokkurn er nefndur er Hugi og bað hann renna í köpp við Þjálfa. Þá taka þeir hið fyrsta skeið, og er Hugi því framar að hann snýst aftur í móti honum að skeiðsenda.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Þurfa muntu, Þjálfi, að leggja þig meir fram ef þú skalt vinna leikinn. En þó er það satt að ekki hafa hér komið þeir menn er mér þykir fóthvatari en svo.”

Þá taka þeir aftur annað skeið, og þá er Hugi er kominn til skeiðsenda og hann snýst aftur þá var langt kólfskot til Þjálfa.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Vel þykir mér Þjálfi renna skeiðið, en eigi trúi eg honum nú að hann vinni leikinn. En nú mun reyna er þeir renna hið þriðja skeiðið.”

Þá taka þeir enn skeið, en er Hugi er kominn til skeiðsenda og snýst aftur, og er Þjálfi eigi þá kominn á mitt skeiðið.

Þá segja allir að reynt er um þennan leik.

Þá spyr Útgarða-Loki Þór hvað þeirra íþrótta mun vera er hann muni vilja birta fyrir þeim, svo miklar sögur sem menn hafa gjört um stórvirki hans. Þá mælti Þór að helst vill hann taka það til að þreyta drykkju við einhvern mann. Útgarða-Loki segir að það má vel vera og gengur inn í höllina og kallar skutilsvein sinn, biður að hann taki vítishorn það er hirðmenn eru vanir að drekka af. Því næst kemur fram skutilsveinn með horninu og fær Þór í hönd.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Af horni þessu þykir þá vel drukkið ef í einum drykk gengur af, en sumir menn drekka af í tveim drykkjum. En enginn er svo lítill drykkjumaður að eigi gangi af í þremur.”

Þór lítur á hornið og sýnist ekki mikið, og er þó heldur langt. En hann er mjög þyrstur, tekur að drekka og svelgur allstórum og hyggur að eigi skal þurfa að lúta oftar að sinni í hornið. En er hann þraut erindið og hann laut úr horninu og sér hvað leið drykknum, og líst honum svo sem alllítill munur mun vera að nú sé lægra í horninu en áður.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Vel er drukkið og eigi til mikið. Eigi mundak trúa ef mér væri sagt fra að Ásaþór myndi eigi meiri drykk drekka. En þó veit eg að þú munt vilja drekka af í öðrum drykk.”

Þór svarar engu, setur hornið á munn sér og hyggur nú að hann skal drekka meiri drykk og þreytir á drykkjuna sem honum vannst til erindi, og sér enn að stikilinn hornsins vill ekki upp svo mjög sem honum líkar. Og er hann tók hornið af munni sér og sér í, líst honum nú svo sem minna hafi þorrið en í hinu fyrra sinni. Er nú gott berandi borð á horninu.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Hvað er nú, Þór? Muntu nú eigi sparast til eins drykkjar meira en þér mun hagur á vera? Svo líst mér ef þú skalt nú drekka af horninu hinn þriðja drykkinn sem þessi mun mestur ætlaður. En ekki muntu mega hér með oss heita svo mikill maður sem æsir kalla þig, ef þú gerir eigi meira af þér um aðra leika en mér líst sem um þennan mun vera.”

Þá varð Þór reiður, setur hornið á munn sér og drekkur sem ákaflegast má hann og þrýtur sem lengst að drykknum. En er hann sá í hornið þá hafði nú helst nokkuð munur á fengist. Og þá býður hann upp hornið og vill eigi drekka meira.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Auðséð er nú að máttur þinn er ekki svo mikill sem vér hugðum. En viltu freista um fleiri leika? Sjá má nú að ekki nýtir þú hér af.”

Þór svarar: “Freista má eg enn of nokkra leika. En undarlega myndi mér þykja, þá er eg var heima með ásum, ef þvílíkir drykkir væru svo litlir kallaðir. En hvað leik viljið þér nú bjóða mér?”

Þá mælti Útgarða-Loki: “Það gera hér ungir sveinar er lítið mark mun að þykja, að hefja upp af jörðu kött minn. En eigi mundak kunna að mæla þvílíkt við Ásaþór ef eg hefði eigi séð fyrr að þú er miklu minni fyrir þér en eg hugði.”

Því næst hljóp fram köttur einn grár á hallargólfið og heldur mikill, en Þór gekk til og tók hendi sinni niður undir miðjan kviðinn og lyfti upp, en köttturinn beygði kenginn svo sem Þór rétti upp höndina. En er Þór seildist svo langt upp sem hann mátti lengst, þá létti kötturinn einum fæti, og fær Þór eigi framið þennan leik.

Þá mælti Útgarða-Loki: “Svo fór þessi leikur sem mig varði. Kötturinn er heldur mikill en Þór er lágur og lítill hjá stórmenni því sem hér er með oss.”

Þá mælti Þór: “Svo lítinn sem þér kallið mig, þá gangi nú til einhver og fáist við mig! Nú em eg reiður!”

Þá svarar Útgarða-Loki og litast um á bekkina og mælti: “Eigi sé eg þann mann hér inni er eigi mun lítilræði í þykja að fást við þig.” Og enn mælti hann: “Sjáum fyrst. Kalli mér hingað kerlinguna fóstru mína, Elli, og fáist Þór við hana ef hann vill. Fellt hefur hún þá menn er mér hafa litist eigi ósterklegri en Þór er.”

Því næst gekk í höllina kerling ein gömul. Þá mælti Útgarða-Loki að hún skal taka fang við Ásaþór. Ekki er langt um að gera. Svo fór fang það að því harðara er Þór knúðist að fanginu því fastara stóð hún. Þá tók kerling að leita til bragða og varð Þór þá laus á fótum, og voru þær sviftingar allharðar og eigi lengi áður en Þór féll á kné öðrum fæti. Þá gekk til Útgarða-Loki, bað þau hætta fanginu og sagði svo að Þór myndi eigi þurfa að bjóða fleirum mönnum fang í hans höll. Var þá og liðið á nótt. Vísaði Útgarða-Loki Þór og þeim félögum til sætis og dveljast þar náttlangt í góðum fagnaði.

47. kafli

En að morgni þegar dagaði stendur Þór upp og þeir félagar, klæða sig og eru búnir braut að ganga. Þá kom þar Útgarða-Loki og lét setja þeim borð. Skorti þá eigi góðan fagnað, mat og drykk. En er þeir hafa matast þá snúast þeir til ferðar.

Útgarða-Loki fylgir þeim út, gengur með þeim braut úr borginni. En að skilnaði þá mælti Útgarða-Loki til Þórs og spyr hvernig honum þykir ferð sín orðin eða hvort hann hefur hitt ríkari mann nokkurn en sig. Þór segir að eigi mun hann það segja að eigi hafi hann mikla ósæmd farið í þeirra viðskiptum. “En þó veit eg að þér munuð kalla mig lítinn mann fyrir mér, og uni eg því illa.”

Þá mælti Útgarða-Loki: “Nú skal segja þér hið sanna er þú ert út kominn úr borginni, að ef eg lifi og megak ráða þá skaltu aldrei oftar í hana koma, og það veit trúa mín að aldrei hefðir þú í hana komið ef eg hefði vitað áður að þú hefðir svo mikinn kraft með þér, og þú hafðir svo nær haft oss mikilli ófæru.

En sjónhverfingar hef eg gert þér, svo að fyrsta sinn er eg fann þig á skóginum kom eg til fundar við yður. Og þá er þú skyldir leysa nestbaggann þá hafðak bundið með grésjárni, en þú fannst eigi hvar upp skyldi lúka. En því næst laust þú mig með hamrinum þrjú högg, og var hið fyrsta minnst, og var þó svo mikið að mér myndi endast til bana ef á hefði komið. En þar er þú sást hjá höll minni setberg og þar sástu ofan í þrjá dali ferskeytta og einn djúpastan, þar voru hamarspor þín. Setberginu brá eg fyrir höggin, en eigi sást þú það.

Svo var og of leikana er þreyttuð við hirðmenn mína. Þá var það hið fyrsta er Loki gerði. Hann var mjög soltinn og át títt. En sá er Logi heitir, það var villieldur, og brenndi hann eigi seinna trogið en slátrið. En er Þjálfi þreytti rásina við þann er Hugi hét, það var hugur minn og var Þjálfa eigi vænt að þreyta skjótfæri hans.

En er þú drakkst af horninu og þótti þér seint líða, en það veit trúa mín að þá var það undur er eg myndi eigi trúa að vera mætti. Annar endi hornsins var úti í hafi, en það sástu eigi. En nú er þú kemur til sjávarins, þá muntu sjá hvern þurrð þú hefur drukkið á sænum.” -Það eru nú fjörur kallaðar.

Og enn mælti hann: “Eigi þótti mér hitt minna vera vert er þú lyftir upp kettinum, og er þér satt að segja, þá hræddust allir þeir er sáu er þú lyftir af jörðu einum fætinum. En sá köttur var eigi sem þér sýndist, það var Miðgarðsormur er liggur um öll lönd, og vannst honum varlega lengdin til að jörðina tæki sporður og höfuð, og svo langt seildist þú upp að skammt var þá til himins.

En hitt var og mikið undur um fangið, er þú stóðst svo lengi við og féllst eigi meir en á kné öðrum fæti er þú fékkst við Elli. Fyrir því að enginn hefur sá orðið og enginn mun verða ef svo gamall er að elli bíður að eigi komi ellin öllum til falls.

Og er nú það satt að segja að vér munum skiljast, og mun þá betur hvorratveggju handar að þér komið eigi oftar mig að hitta. Eg mun enn annað sinn verja borg mína með þvílíkum vélum eða öðrum, svo að ekki vald munuð þér á mér fá.”

En er Þór heyrði þessa tölu greip hann til hamarsins og bregður á loft. En er hann skal fram reiða þá sér hann þar hvergi Útgarða-Loka. Og þá snýst hann aftur til borgarinnar og ætlast þá fyrir að brjóta borgina. Þá sér hann þar völlu víða og fagra en enga borg. Snýst hann þá aftur og fer sína leið til þess er hann kom aftur í Þrúðvanga. En það er satt að segja að þá hafi hann ráðið fyrir sér að leita til ef saman mætti bera fundi þeirra Miðgarðsorms, sem síðar varð.

Nú ætla eg engan kunna þér sannara að segja frá þessari ferð Þórs.”

48. kafli

Þá mælti Gangleri: “Allmikill er fyrir sér Útgarða-Loki, en með vélum og fjölkynngi fer hann mjög. En það má sjá að hann er mikill fyrir sér að hann átti hirðmenn þá er mikinn mátt hafa. Eða hvort hefur Þór þessa hefnt?”

Hár svarar: “Eigi er það ókunnugt þótt eigi séu fræðimenn að Þór leiðrétti þessa ferðina er nú var frá sagt, og dvaldist ekki lengi heima áður en hann bjóst svo skyndilega til ferðarinnar að hann hafði eigi reið og eigi hafrana og ekki föruneyti. Gakk hann út of Miðgarð svo sem ungur drengur og kom einn aftan að kveldi til jötuns nokkurs. Sá er Hymir nefndur. Þór dvaldist þar að gistingu of nóttina.

En í dagan stóð Hymir upp og klæddist og bjóst að róa á sæ til fiskjar. En Þór spratt upp og var skjótt búinn og bað að Hymir skyldi hann láta róa á sæ með sér. En Hymir sagði að lítil liðsemd myndi að honum vera, er hann var lítill og ungmenni eitt – “og mun þig kala ef eg sit svo lengi og utarlega sem eg em vanur.” En Þór sagði að hann myndi róa mega fyrir því langt frá landi að eigi var víst hvort hann myndi fyrr beiðast að róa utan, og reiddist Þór jötninum svo að þá var búið að hann myndi þegar láta hamarinn skjalla honum, en hann lét það við berast, því að hann hugðist þá að reyna afl sitt í öðrum stað.

Hann spurði Hymi hvað þeir skyldu hafa að beitum, en Hymir bað hann fá sér sjálfan beitur. Þá snerist Þór á braut þangað er hann sá öxnaflokk nokkurn er Hymir átti. Hann tók hinn mesta uxann, er Himinhrjóður hét, og sleit af höfuðið og fór með til sjávar. Hafði þá Hymir út skotið nökkvanum. Þór gekk á skipið og settist í austurrúm, tók tvær árar og reri, og þótti Hymi skriður verða af róðri hans.

Hymir reri í hálsinum fram og sóttist skjótt róðurinn. Sagði þá Hymir að þeir voru komnir á þær vastir er hann var vanur að sitja og draga flata fiska. En Þór kveðst vilja róa miklu lengra, og tóku þeir enn snertiróður. Sagði Hymir þá að þeir voru komnir svo langt út að hætt var að sitja utar fyrir Miðgarðsormi. En Þór kveðst myndu róa eina hríð, og svo gerði hann. En Hymir var þá allókátur.

En þá er Þór lagði upp árarnar, greiddi hann til vað heldur sterkjan, og eigi var öngullinn minni eða órammlegri. Þar lét Þór koma á öngulinn uxahöfuðið og kastaði fyrir borð, og fór öngullinn til grunns. Og er þá svo satt að segja að engu ginnti þá Þór miður Miðgarðsorm en Útagarða-Loki hafði spottað Þór þá er hann hóf orminn upp á hendi sér.

Miðgarðsormur gein yfir uxahöfuðið en öngullinn vó í góminn orminum. En er ormurinn kenndi þess, brá hann við svo hart að báðir hnefar Þórs skullu út á borðinu. Þá varð Þór reiður og færðist í ásmegin, spyrnti við svo fast að hann hljóp báðum fótum gegnum skipið og spyrnti við grunni. Dró þá orminn upp að borði. En það má segja að enginn hefur sá séð ógurlegar sjónir er eigi mátti það sjá er Þór hvessti augun á orminn en ormurinn starði neðan í mót og blés eitrinu.

Þá er sagt að jötunninn Hymir gerðist litverpur, fölnaði og hræddist er hann sá orminn og það er særinn féll út og inn of nökkvann. Og í því bili er Þór greip hamarinn og færði á loft, þá fálmaði jötunninn til agnsaxinu og hjó vað Þórs af borði, en ormurinn sökktist í sæinn. En Þór kastaði hamrinum eftir honum, og segja menn að hann lysti af honum höfuðið við grunninum, en eg hygg hitt vera þér satt að segja að Miðgarðsormur lifir enn og liggur í umsjá. En Þór reiddi til hnefann og setur við eyra Hymi, svo að hann steyptist fyrir borð og sér í iljar honum. En Þór óð til lands.”

49. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hafa nokkur meiri tíðindi orðið með ásunum? Allmikið þrekvirki vann Þór í þessari ferð!”

Hár svarar: “Vera mun að segja frá þeim tíðindum er meira þótti vert ásunum. En það er upphaf þessarar sögu að Baldur hinn góða dreymdi drauma stóra og hættulega um líf sitt. En er hann sagði ásunum draumana, þá báru þeir saman ráð sín, og var það gert að beiða griða Baldri fyrir allskonar háska. Og Frigg tók svardaga til þess að eira skyldu Baldri eldur og vatn, járn og allskonar málmur, steinar, jörðin, viðirnir, sóttirnar, dýrin, fuglarnir, eitur, ormar.

En er þetta var gert og vitað, þá var það skemmtun Baldurs og ásanna að hann skyldi standa upp á þingum, en allir aðrir skyldu sumir skjóta á hann, sumir höggva til, sumir berja grjóti. En hvað sem að var gert sakaði hann ekki, og þótti þetta öllum mikill frami.

En er þetta sá Loki Laufeyjarson þá líkaði honum illa er Baldur sakaði ekki. Hann gekk til Fensalar til Friggjar og brá sér í konu líki. Þá spyr Frigg ef sú kona vissi hvað æsir höfðust að á þinginu. Hún sagði að allir skutu að Baldri og það að hann sakaði ekki. Þá mælti Frigg: “Eigi munu vopn eða viðir granda Baldri. Eiða hef eg þegið af öllum þeim.”

Þá spyr konan: “Hafa allir hlutir eiða unnið að eira Baldri?”

Þá svarar Frigg: “Vex viðarteinungur einn fyrir vestan Valhöll. Sá er mistilteinn kallaður. Sá þótti mér ungur að krefja eiðsins.” Því næst hvarf konan á braut.

En Loki tók mistiltein og sleit upp og gekk til þings. En Höður stóð utarlega í mannhringnum, því að hann var blindur. Þá mælti Loki við hann: “Hví skýtur þú ekki að Baldri?” Hann svarar: “Því að eg sé eigi hvar Baldur er, og það annað að eg em vopnlaus.” Þá mælti Loki: “Gerðu þó í líking annarra manna og veit Baldri sæmd sem aðrir menn. Eg mun vísa þér til hvar hann stendur. Skjót að honum vendi þessum.”

Höður tók mistiltein og skaut að Baldri að tilvísun Loka. Flaug skotið í gegnum hann og féll hann dauður til jarðar. Og hefur það mest óhapp verið unnið með goðum og mönnum.

Þá er Baldur var fallinn þá féllust öllum ásum orðtök og svo hendur að taka til hans, og sá hver til annars og voru allir með einum hug til þess er unnið hafði verkið. En enginn mátti hefna, þar var svo mikill griðastaður.

En þá er æsirnir freistuðu að mæla, þá var hitt þó fyrr að gráturinn kom upp, svo að enginn mátti öðrum segja með orðunum frá sínum harmi. En Óðinn bar þeim mun verst þennan skaða sem hann kunni mesta skyn hversu mikil aftaka og missa ásunum var í fráfalli Baldurs.

En er goðin vitkuðust þá mælti Frigg og spurði hver sá væri með ásum er eignast vildi allar ástir hennar og hylli, og vilji hann ríða á Helveg og freista ef hann fái fundið Baldur og bjóða Helju úrlausn, ef hún vill láta fara Baldur heim í Ásgarð. En sá er nefndur Hermóður hinn hvati, sonur Óðins, er til þeirrar farar varð. Þá var tekinn Sleipnir, hestur Óðins, og leiddur fram, og steig Hermóður á þann hest og hleypti braut.

En æsirnir tóku lík Baldurs og fluttu til sævar. Hringhorni hét skip Baldurs. Hann var allra skipa mestur. Hann vildu goðin fram setja og gera þar á bálför Baldurs. En skipið gekk hvergi fram. Þá var sent í Jötunheima eftir gýgi þeirri er Hyrrokkin hét, en er hún kom og reið vargi og hafði höggorm að taumum, þá hljóp hún af hestinum, en Óðinn kallaði til berserki fjóra að gæta hestsins og fengu þeir eigi haldið nema þeir felldu hann. Þá gekk Hyrrokkin á framstafn nökkvans og hratt fram í fyrsta viðbragði, svo að eldur hraut úr hlunnunum og lönd öll skulfu. Þá varð Þór reiður og greip hamarinn og myndi þá brjóta höfuð hennar áður en goðin öll báðu henni friðar.

Þá var borið út á skipið lík Baldurs, og er það sá kona hans, Nanna Nepsdóttir, þá sprakk hún af harmi og dó. Var hún borin á bálið og slegið í eldi. Þá stóð Þór að og vígði bálið með Mjöllni, en fyrir fótum hans rann dvergur nokkur, sá er Litur nefndur, en Þór spyrnti fæti sínum á hann og hratt honum í eldinn, og brann hann.

Að þessari brennu sótti margskonar þjóð. Fyrst að segja frá Óðni að með honum fór Frigg og valkyrjur og hrafnar hans. En Freyr ók í kerru með gelti þeim er Gullinbursti heitir eða Slíðrugtanni. En Heimdallur reið hesti þeim er Gulltoppur heitir. En Freyja ók köttum sínum. Þar kemur og mikið fólk hrímþursa og bergrisar. Óðinn lagði á bálið gullhring þann er Draupnir heitir. Honum fylgdi síðan sú náttúra að hina níundu hverja nótt drupu af honum átta gullhringar jafnhöfgir. Hestur Baldurs var leiddur á bálið með öllu reiði.

En það er að segja frá Hermóði að hann reið níu nætur dökkva dala og djúpa svo að hann sá ekki fyrr en hann kom til árinnar Gjallar og reið á Gjallarbrúna. Hún er þökt lýsigulli. Móðgunnur er nefnd mær sú er gætir brúarinnar. Hún spurði hann að nafni eða ætt og sagði að hinn fyrri dag riðu um brúna fimm fylki dauðra manna – “en eigi dynur brúin minnur undir einum þér, og eigi hefur þú lit dauðra manna. Hví ríður þú hér á Helveg?” Hann svarar að “eg skal ríða til Heljar að leita Baldurs. Eða hvort hefur þú nokkuð séð Baldur á Helvegi?” En hún sagði að Baldur hafði þar riðið um Gjallarbrú, “en niður og norður liggur Helvegur.”

Þá reið Hermóður þar til er hann kom að Helgrindum. Þá sté hann af hestinum og gyrti hann fast, steig upp og keyrði hann sporum, en hesturinn hljóp svo hart og yfir grindina að hann kom hvegi nær. Þá reið Hermóður heim til hallarinnar og steig af hesti, gekk inn í höllina, sá þar sitja í öndugi Baldur bróður sinn, og dvaldist Hermóður þar um nóttina. En að morgni þá beiddist Hermóður af Helju að Baldur skyldi ríða heim með honum, og sagði hversu mikill grátur var með ásum. En Hel sagði að það skyldi svo reyna hvort Baldur var svo ástsæll sem sagt er, og “ef allir hlutir í heiminum, kykvir og dauðir, gráta hann þá skal hann fara til ása aftur, en haldast með Helju ef nokkur mælir við eða vill eigi gráta.”

Þá stóð Hermóður upp, en Baldur leiðir hann út úr höllinni og tók hringinn Draupni og sendi Óðni til minja, en Nanna sendi Frigg rifti og enn fleiri gjafir. Fullu fingurgull. Þá reið Hermóður aftur leið sína og kom í Ásgarð og sagði öll tíðindi þau er hann hafði séð og heyrt.

Því næst sendu æsir um allan heim erindreka að biðja að Baldur væri grátinn úr Helju. En allir gerðu það, mennirnir og kykvendin og jörðin og steinarnir og tré og allur málmur, svo sem þú munt séð hafa að þessir hlutir gráta þá er þeir koma úr frosti og í hita.

Þá er sendimenn fóru heim og höfðu vel rekið sín erindi finna þeir í helli nokkrum hvar gýgur sat. Hún nefndist Þökk. Þeir biðja hana gráta Baldur úr Helju. Hún segir:

“Þökk mun gráta
þurrum tárum
Baldurs bálfarar.
Kyks né dauðs
nautka eg karls sonar.
Haldi Hel því er hefir.”

En þess geta menn að þar hafi verið Loki Laufeyjarson, er flest hefur illt gert með ásum.”

50. kafli

Þá mælti Gangleri: “Allmiklu kom Loki á leið er hann olli fyrst því er Baldur var veginn og svo því er hann varð eigi leystur frá Helju. Eða hvort varð honum þessa nokkuð hefnt?”

Hár segir: “Goldið var honum þetta svo að hann mun lengi kennast. Þá er guðin voru orðin honum svo reið sem von var, hljóp hann á braut og fal sig á fjalli nokkru, gerði þar hús og fernar dyr að hann mátti sjá úr húsinu í allar áttir. En oft um daga brá hann sér í lax líki, og falst þá þar sem heitir Fránangursfoss. Þá hugsaði hann fyrir sér hverja vél æsir myndu til finna að taka hann í fossinum. En er hann sat í húsinu tók hann língarn og reið á ræksna, svo sem net er síðan gert, en eldur brann fyrir honum. Þá sá hann að æsir áttu skammt til hans, og hafði Óðinn séð úr Hliðskjálfinni hvar hann var. Hann hljóp þegar upp og út í ána og kastaði netinu fram á eldinn.

En er æsir komu til hússins þá gekk sá fyrst inn er allra var vitrastur, er Kvasir hét. Og er hann sá á eldinum fölskvann, er netið hafði brunnið, þá skildi hann að það myndi vél vera til að taka fiska og sagði ásunum. Því næst tóku þeir og gerðu sér net eftir því sem þeir sáu á fölskva að Loki hafði gert. Og er búið var netið þá fara æsir til árinnar og kasta neti í fossinn. Hélt Þór öðrum netshálsi og öðrum héldu allir æsir, og drógu netið. En Loki fór fyrir og leggst niður í milli steina tveggja. Drógu þeir netið yfir hann og kenndu að kykt var fyrir og fara í annað sinn upp til fossins og kasta út netinu og binda við svo þungt að eigi skyldi undir mega fara. Fer þá Loki fyrir netinu. En er hann sér að skammt var til sævar þá hleypur hann upp yfir þinulinn og rennir upp í fossinn.

Nú sáu æsirnir hvar hann fór. Fara enn upp til fossins og skipta liðinu í tvo staði en Þór veður eftir miðri ánni, og fara svo út til sævar. En er Loki sér tvo kosti: Var það lífsháski að hlaupa á sæinn, en hitt var annar að hlaupa enn yfir netið, og það gerði hann, hljóp sem snarast yfir netþinulinn. Þór greip eftir honum og tók um hann og renndi hann í hendi honum svo að staðar nam höndin við sporðinn. Og er fyrir þá sök laxinn afturmjór.

Nú var Loki tekinn griðalaus og farið með hann í helli nokkurn. Þá tóku þeir þrjár hellur og settu á egg og lustu rauf á hellunni hverri. Þá voru teknir synir Loka, Váli og Nari eða Narfi. Brugðu æsir Vála í vargs líki og reif hann í sundur Narfa, bróður sinn. Þá tóku æsir þarma hans og bundu Loka með yfir þá þrjá eggsteina – stendur einn undir herðum, annar undir lendum, þriðji undir knésbótum – og urðu þau bönd að járni. Þá tók Skaði eiturorm og festi upp yfir hann svo að eitrið skyldi drjúpa úr orminum í andlit honum. En Sygin, kona hans, stendur hjá honum og heldur mundlaug undir eiturdropa. En þá er full er mundlaugin þá gengur hún og slær út eitrinu. En meðan drýpur eitrið í andlit honum. Þá kippist hann svo hart við að jörð öll skelfur. Það kallið þér landskjálfta. Þar liggur hann í böndum til ragnarökkurs.”

51. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hver tíðindi eru að segja frá um ragnarökkur? Þess hef eg eigi fyrr heyrt getið.”

Hár segir: “Mikil tíðindi eru þaðan að segja og mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður er Fimbulvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir vetur fara þrír saman og ekki sumar milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar. Þá drepast bræður fyrir ágirni sakir, og enginn þyrmir föður eða syni í manndrápum eða sifjasliti. Svo segir í Völuspá:

Bræður munu berjast
og að bönum verðast,
munu systrungar
sifjum spilla.
Hart er með höldum,
hórdómur mikill,
skeggjöld, skálmöld,
skildir klofnir,
vindöld, vargöld
áður veröld steypist.

Þá verður það er mikil tíðindi þykja að úlfurinn gleypir sólina og þykir mönnum það mikið mein. Þá tekur annar úlfurinn tunglið og gerir sá og mikið ógagn. Stjörnurnar hverfa af himninum. Þá er og það til tíðinda að svo skelfur jörð öll og björg að viðir losna úr jörðu upp, en björgin hrynja, en fjötrar allir og bönd brotna og slitna.

Þá verður Fenrisúlfur laus. Þá geysist hafið á löndin fyrir því að þá snýst Miðgarðsormur í jötunmóð og sækir upp á landið. Þá verður og það að Naglfar losnar, skip það er svo heitr. Það er gert af nöglum dauðra manna og er það fyrir því varnanar vert ef maður deyr með óskornum nöglum að sá maður eykur mikið efni til skipsins Naglfars, en goðin og menn vildu seint að gert yrði. En í þessum sævargang flýtur Naglfar. Hrymur heitir jötunn er stýrir Naglfari.

En Fenrisúlfur fer með gapandi munn og er hinn efri kjaftur við himni en hinn neðri við jörðu. Gapa myndi hann meira ef rúm væri til. Eldar brenna úr augum hans og nösum. Miðgarðsormur blæs svo eitrinu að hann dreifir loft öll og lög, og er hann allógurlegur, og er hann á aðra hlið úlfinum.

Í þessum gný klofnar himinninn og ríða þaðan Múspellssynir. Surtur ríður fyrst, og fyrir honum og eftir bæði eldur brennandi. Sverð hans er gott mjög. Af því skín bjartara en af sólu. En er þeir ríða Bifröst þá brotnar hún, sem fyrr er sagt. Múspells megir sækja fram á þann völl er Vígríður heitir. Þar kemur og þá Fenrisúlfur og Miðgarðsormur. Þar er og þá Loki kominn og Hrymur og með honum allir hrímþursar, en Loka fylgja allir Heljarsinnar. En Múspellssynir hafa einir sér fylking, og er sú björt mjög. Völlurinn Vígríður er hundrað rasta víður á hvern veg.

En er þessi tíðindi verða þá stendur upp Heimdallur og blæs ákaflega í Gjallarhorn og vekur upp öll guðin og eiga þau þing saman. Þá ríður Óðinn til Mímisbrunns og tekur ráð af Mími fyrir sér og sínu liði. Þá skelfur askur Yggdrasils og enginn hlutur er þá óttalaus á himni eða jörðu.

Æsir hervæða sig og allir einherjar og sækja fram á völluna. Ríður fyrstur Óðinn með gullhjálm og fagra brynju og geir sinn er Gungnir heitir. Stefnir hann móti Fenrisúlfi, en Þór fram á aðra hlið honum, og má hann ekki duga honum, því að hann hefur fullt fang að berjast við Miðgarðsorm. Freyr berst móti Surti og verður harður samgangur áður Freyr fellur. Það verður hans bani er hann missir þess hins góða sverðs er hann gaf Skírni.

Þá er og laus orðinn hundurinn Garmur er bundinn er fyrir Gnipahelli. Hann er hið mesta forað. Hann á víg móti Tý og verður hvor öðrum að bana. Þór ber banaorð af Miðgarðsormi og stígur þaðan braut níu fet. Þá fellur hann dauður til jarðar fyrir eitri því er ormurinn blæs á hann. Úlfurinn gleypir Óðin. Verður það hans bani. En þegar eftir snýst fram Víðar og stígur öðrum fæti í neðri kjaft úlfsins. Á þeim fæti hefur hann þann skó er allan aldur hefur verið til safnað. Það eru bjórar þeir er menn sníða úr skóm sínum fyrir tám eða hæli. Því skal þeim bjórum braut kasta sá maður er að því vill hyggja að koma ásunum að liði. Annarri hendi tekur hann hinn efri kjaft úlfsins og rífur sundur gin hans, og verður það úlfsins bani.

Loki á orustu við Heimdall, og verður hvor annars bani. Því næst slyngur Surtur eldi yfir jörðina og brennir allan heim. Svo er sagt í Völuspá:

Hátt blæs Heimdallur,
horn er á lofti,
mælir Óðinn
við Mímis höfuð.
Skelfur Yggdrasils
askur standandi.
Ymur hið aldna tré,
en jötunn losnar.

Hvað er með ásum?
Hvað er með álfum?
Ymur allur Jötunheimur,
æsir eru á þingi.
Stynja dvergar
fyrir steindurum,
veggbergs vísir.
Vitið ér enn eða hvað?

Hrymur ekur austan
hefist lind fyrir,
snýst Jörmungandur
í jötunmóði.
Ormur knýr unnir,
örn mun hlakka,
slítur nái Niðfölur,
Naglfar losnar.

Kjóll fer austan,
koma munu Múspells
of lög lýðir,
en Loki stýrir.
Þar eru fíflmegir
með freka allir,
þeim er bróðir
Býleists í för.

Surtur fer sunnan
með sviga lævi,
skín af sverði
sól valtíva.
Grjótbjörg gnata,
en gífur rata,
troða halir helveg,
en himinn klofnar.

Þá kemur Hlínar
harmur annar fram,
er Óðinn fer
við úlf vega,
en bani Belja
bjartur að Surti.
Þar mun Friggjar
falla angan.

Gengur Óðins son
við úlf vega,
Víðar of veg
að valdýri.
Lætur hann megi Hveðrungs
mund of standa
hjör til hjarta.
Þá er hefnt föður.

Gengur hinn mæri
mögur Hlóðynjar
neppur af naðri
níðs ókvíðnum.
Munu alir allir
heimstöð ryðja
er af móði drepur
Miðgarðs véur.

Sól mun sortna,
sökkur fold í mar,
hverfa af himni
heiðar stjörnur.
Geisar eimi
og aldurnari,
leikur hár hiti
við himin sjálfan.

Hér segir enn svo:

Vígríður heitir völlur
er finnast vígi að
Surtur og hin svásu guð.
Hundrað rasta
hann er á hverjan veg.
Sá er þeim völlur vitaður.”

52. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvað verður þá eftir er brenndur er himinn og jörð og heimur allur og dauð goðin öll og allir einherjar og allt mannfólk? Og hafið þér áður sagt að hver maður skal lifa í nokkrum heimi um allar aldir!”

Þá svarar Þriðji: “Margar eru þá vistir góðar og margar illar. Best er þá að vera á Gimlé á himni, og allgott er til góðs drykkjar þeim er það þykir gaman, í þeim sal er Brimir heitir. Hann stendur á Ókólni. Sá er og góður salur er stendur á Niðafjöllum, gjör af rauðu gulli. Sá heitir Sindri. Í þessum sölum skulu byggja góðir menn og siðlátir.

Á Náströndum er mikill salur og illur og horfa í norður dyr. Hann er ofinn allur ormahryggjum sem vandahús, en ormahöfuð öll vita inn í húsið og blása eitri svo að eftir salnum renna eiturár, og vaða þær ár eiðrofar og morðvargar, svo sem hér segir:

Sal veit eg standa
sólu fjarri
Náströndu á,
norður horfa dyr,
falla eiturdropar
inn of ljóra,
sá er undinn salur
orma hryggjum.
Skulu þar vaða
þunga strauma
menn meinsvara
og morðvargar.

En í Hvergelmi er verst:

Þar kvelur Níðhöggur
nái framgengna.”

53. kafli

Þá mælti Gangleri: “Hvort lifa nokkur goðin þá, eða er þá nokkur jörð eða himinn?”

Hár segir: “Upp skýtur jörðunni þá úr sænum og er þá græn og fögur. Vaxa þá akrar ósánir. Víðar og Váli lifa, svo að eigi hefur særinn og Surtalogi grandað þeim, og byggja þeir á Iðavelli, þar sem fyrr var Ásgarður, og þar koma þá synir Þórs, Móði og Magni, og hafa þar Mjöllni. Því næst koma þar Baldur og Höður frá Heljar, setjast þá allir samt og talast við og minnast á rúnir sínar og ræða of tíðindi þau er fyrrum höfðu verið, of Miðgarðsorm og um Fenrisúlf. Þá finna þeir í grasinu gulltöflur þær er æsirnir höfðu átt. Svo er sagt:

Víðar og Váli
byggja vé goða
Þá er sortnar Surta logi,
Móði og Magni
skulu Mjöllni hafa
Vingnis að vígþroti.

En þar sem heitir Hoddmímisholt leynast menn tveir í surtaloga er svo heita: Líf og Leifþrasir, og hafa morgundöggvar fyrir mat. En af þessum mönnum kemur svo mikil kynslóð að byggist heimur allur, svo sem hér segir:

Líf og Leifþrasir,
en þau leynast munu
í holti Hoddmímis.
Morgindöggvar
þau að mat hafa,
en þaðan af aldir alast.

Og hitt mun þér undarlegt þykja er sólin hefur getið dóttur eigi ófegri en hún er, og fer sú þá stígu móður sinnar, sem hér segir:

Eina dóttur ber Álfröðull áður hana Fenrir fari, sú skal ríða er regin deyja móður brautir mær.

En nú, ef þú kannt lengra fram að spyrja, þá veit eg eigi hvaðan þér kemur það, fyrir því að engan mann heyrði eg lengra segja fram aldarfarið. Og njóttu nú sem þú namst.”

54. kafli

Því næst heyrði Gangleri dyni mikla hvern veg frá sér og leit út á hlið sér, og þá er hann sést meir um þá stendur hann úti á sléttum velli. Sér þá enga höll og enga borg. Gengur hann þá leið sína braut og kemur heim í ríki sitt og segir þau tíðindi er hann hefur séð og heyrt.

Og eftir honum sagði hver maður öðrum þessar sögur.

En æsir setjast þá á tal og ráða ráðum sínum og minnast á þessar frásagnir allar er honum voru sagðar, og gefa nöfn þessi hin sömu, er áður voru nefnd, mönnum og stöðum þeim er þar voru, til þess að þá er langar stundir liðu, að menn skyldu ekki efast í að allir væru einir, þeir æsir er nú var frá sagt og þessir er þá voru þau sömu nöfn gefin. Þar var þá Þór kallaður, og er sá Ásaþór hinn gamli. Sá er Ökuþór og honum eru kennd þau stórvirki er Ektor gerði í Tróju. En það hyggja menn að Tyrkir hafi sagt frá Úlixes og hafi þeir hann kallað Loka, því að Tyrkir voru hans hinir mestu óvinir.

Skáldskaparmál

Eftir Kvæði

1. Ægir sækir heim æsi.

Einn maðr er nefndr Ægir eða Hlér. Hann bjó í eyju þeiri, er nú er kölluð Hlésey. Hann var mjök fjölkunnigr. Hann gerði ferð sína til Ásgarðs, en æsir vissu fyrir ferð hans, ok var honum fagnat vel ok þó margir hlutir gervir með sjónhverfingum. Ok um kveldit, er drekka skyldi, þá lét Óðinn bera inn í höllina sverð ok váru svá björt, at þar af lýsti, ok var ekki haft ljós annat, meðan við drykkju var setit. 
Þá gengu æsir at gildi sínu, ok settust í hásæti tólf æsir, þeir er dómendr skyldu vera ok svá váru nefndir: Þórr, Njörðr, Freyr, Týr, Heimdallr, Bragi, Víðarr, Váli, Ullr, Hænir, Forseti, Loki. Slíkt sama ásynjur: Frigg, Freyja, Gefjun, Iðunn, Gerðr, Sigyn, Fulla, Nanna. Ægi þótti göfugligt þar um at sjást. Veggþili öll váru þar tjölduð með fögrum skjöldum. Þar var ok áfenginn mjöðr ok mjök drukkit. Næsti maðr Ægi sat Bragi, ok áttust þeir vit drykkju ok orðaskipti. Sagði Bragi Ægi frá mörgum tíðendum, þeim er æsir höfðu átt.

2. Þjazi jötunn rænti Iðunni.

Hann hóf þar frásögn, at þrír æsir fóru heiman, Óðinn ok Loki ok Hænir, ok fóru um fjöll ok eyðimerkr, ok var illt til matar. En er þeir koma ofan í dal nakkvarn, sjá þeir öxnaflokk ok taka einn uxann ok snúa til seyðis. En er þeir hyggja, at soðit mun vera, raufa þeir seyðinn, ok var ekki soðit. Ok í annat sinn, er þeir raufa seyðinn, þá er stund var liðin, ok var ekki soðit. Mæla þeir þá sín á milli, hverju þetta mun gegna. 
Þá heyra þeir mál í eikina upp yfir sik, at sá, er þar sat, kvaðst ráða því, er eigi soðnaði á seyðinum. Þeir litu til, ok sat þar örn ok eigi lítill. 
Þá mælti örninn: “Vilið þér gefa mér fylli mína af uxanum, þá mun soðna á seyðinum.” 
Þeir játa því. Þá lætr hann sígast ór trénu ok sezt á seyðinn ok leggr upp þegar it fyrsta lær uxans tvau ok báða bóguna. 
Þá varð Loki reiðr ok greip upp mikla stöng ok reiðir af öllu afli ok rekr á kroppinn erninum. Örninn bregzt við höggit ok flýgr upp. Þá var föst stöngin við bak arnarins, en hendr Loka við annan enda stangarinnar. Örninn flýgr hátt svá, at fætr Loka taka niðr grjót ok urðir ok viðu, en hendr hans, hyggr hann, at slitna munu ór öxlum. Hann kallar ok biðr allþarfliga örninn friðar. En hann segir, at Loki skal aldri lauss verða, nema hann veiti honum svardaga at koma Iðunni út of Ásgarð með epli sín, en Loki vill þat. Verðr hann þá lauss ok ferr til lagsmanna sinna, ok er eigi at sinni sögð fleiri tíðendi um þeira ferð, áðr þeir koma heim. 
En at ákveðinni stundu teygir Loki Iðunni út um Ásgarð í skóg nökkurn ok segir, at hann hefir fundit epli þau, er henni munu gripir í þykkja, ok bað, at hon skal hafa með sér sín epli ok bera saman ok hin. Þá kemr þar Þjazi jötunn í arnarham ok tekr Iðunni ok flýgr braut með ok í Þrymheim til bús síns.

3. Loki náði Iðunni ok dráp Þjaza.

En æsir urðu illa við hvarf Iðunnar, ok gerðust þeir brátt hárir ok gamlir. Þá áttu þeir æsir þing, ok spyrr hverr annan, hvat síðast vissi til Iðunnar, en þat var sét síðast, at hon gekk út ór Ásgarði með Loka. Þá var Loki tekinn ok færðr á þingit, ok var honum heitit bana eða píslum. En er hann varð hræddr, þá kvaðst hann mundu sækja eftir Iðunni í Jötunheima, ef Freyja vill ljá honum valshams, er hon á. 
Ok er hann fær valshaminn, flýgr hann norðr í Jötunheima ok kemr einn dag til Þjaza jötuns. Var hann róinn á sæ, en Iðunn var ein heima. Brá Loki henni í hnotarlíki ok hafði í klóm sér ok flýgr sem mest. En er Þjazi kom heim ok saknar Iðunnar, tekr hann arnarharminn ok flýgr eftir Loka, ok dró arnsúg í flugnum. En er æsirnir sá, er valrinn flaug með hnotina ok hvar örninn flaug, þá gengu þeir út undir Ásgarð ok báru þannig byrðar af lokarspánum. Ok þá er valrinn flaug inn of borgina, lét hann fallast niðr við borgarvegginn. Þá slógu æsirnir eldi í lokarspánuna, en örninn mátti eigi stöðva sik, er hann missti valsins. Laust þá eldinum í fiðri arnarins, ok tók þá af fluginn. Þá váru æsirnir nær ok drápu Þjaza jötun fyrir innan ásgrindr, ok er þat víg allfrægt. 
En Skaði dóttir Þjaza jötuns, tók hjálm ok brynju ok öll hervápn ok ferr til Ásgarðs at hefna föður síns. En æsir buðu henni sætt ok yfirbætr ok it fyrsta, at hon skal kjósa sér mann af ásum ok kjósa at fótum ok sjá ekki fleira af. 
Þá sá hon eins manns fætr forkunnarfagra ok mælti: “Þenna kýs ek. Fátt mun ljótt á Baldri.” 
En þat var Njörðr ór Nóatúnum. 
Þat hafði hon ok í sættargerð sinni, at æsir skyldu þat gera, er hon hugði, at þeir skyldu eigi mega, at hlægja hana. Þá gerði Loki þat, at hann batt um skegg geitar nökkurrar ok öðrum enda um hreðjar sér, ok létu þau ýmsi eftir ok skrækði hvárt tveggja hátt. Þá lét Loki fallast í kné Skaða, ok þá hló hon. Var þá ger sætt af ásanna hendi við hana.

4. Af ætt Þjaza.

Svá er sagt, at Óðinn gerði þat til yfirbóta við Skaða, at hann tók augu Þjaza ok kastaði upp á himin ok gerði af stjörnur tvær. 
Þá mælti Ægir: “Mikill þykkir mér Þjazi fyrir sér hafa verit, eða hvers kyns var hann?” 
Bragi svarar: “Ölvaldi hét faðir hans, ok merki munu þér at þykkja, ef ek segi þér frá honum. Hann var mjök gullauðigr. En er hann dó ok synir hans skyldu skipta arfi, þá höfðu þeir mæling á gullinu, er þeir skiptu, at hverr skyldi taka munnfylli sína ok allir jafnmargar. Einn þeira var Þjazi annarr Iði, þriði Gangr. En þat höfum vér orðtak nú með oss at kalla gullit munntal þessa jötna, en vér felum í rúnum eða í skáldskap svá, at vér köllum þat mál eða orð eða tal þessa jötna.” 
Þá mælti Ægir: “Þat þykkir mér vel fólgit í rúnum.”

5. Upphaf Suttungamjaðar.

Ok enn mælti Ægir: “Hvaðan af hefir hafizt sú íþrótt, er þér kallið skáldskap?” 
Bragi svarar: “Þat váru upphöf til þess, at goðin höfðu ósætt við þat fólk, er Vanir heita. En þeir lögðu með sér friðstefnu ok settu grið á þá lund, at þeir gengu hvárirtveggju til eins kers ok spýttu í hráka sínum. En at skilnaði þá tóku goðin ok vildu eigi láta týnast þat griðamark ok sköpuðu þar ór mann. Sá heitir Kvasir. Hann er svá vitr, at engi spyrr hann þeira hluta, er eigi kann hann órlausn. 
Hann fór víða um heim at kenna mönnum fræði, ok þá er hann kom at heimboði til dverga nökkurra, Fjalars ok Galars, þá kölluðu þeir hann með sér á einmæli ok drápu hann, létu renna blóð hans í tvau ker ok einn ketil, ok heitir sá Óðrerir, en kerin heita Són ok Boðn. Þeir blendu hunangi við blóðit, ok varð þar af mjöðr sá, er hverr, er af drekkr, verðr skáld eða fræðamaðr. Dvergarnir sögðu ásum, at Kvasir hefði kafnat í mannviti, fyrir því at engi var þar svá fróðr, at spyrja kynni hann fróðleiks. 
Þá buðu þessir dvergar til sín jötni þeim, er Gillingr heitir, ok konu hans. Þá buðu dvergarnir Gillingi at róa á sæ með sér. En er þeir fóru fyrir land fram, reru dvergarnir á boða ok hvelfðu skipinu. Gillingr var ósyndr, ok týndist hann, en dvergarnir réttu skip sitt ok reru til lands. Þeir sögðu konu hans þenna atburð, en hon kunni illa ok grét hátt. Þá spurði Fjalarr hana, ef henni myndi hugléttara, ef hon sæi út á sæinn, þar er hann hafði týnzt, en hon vildi þat. Þá mælti hann við Galar, bróður sinn, at hann skal fara upp yfir dyrrnar, er hon gengi út, ok láta kvernstein falla í höfuð henni, ok talði sér leiðast óp hennar. Ok svá gerði hann. 
Þá er þetta spurði Suttungr jötunn, sonr Gillings, ferr hann til ok tók dvergana ok flytr á sæ út ok setr þá í flæðarsker. Þeir biðja Suttung sér lífsgriða ok bjóða honum til sættar í fóðurgjald mjöðinn dýra, ok þat verðr at sætt með þeim. Flytr Suttungr mjöðinn heim ok hirðir, þar sem heita Hnitbjörg, setr þar til gæzlu dóttur sína, Gunnlöðu. Af þessu köllum vér skáldskap Kvasis blóð eða dvergadrekku eða fylli eða nökkurs konar lög Óðreris eða Boðnar eða Sónar eða farskost dverga, fyrir því at sá mjöðr flutti þeim fjörlausn ór skerinu, eða Suttungamjöð eða Hnitbjargalögr.” 
Þá mælti Ægir: “Myrkt þykkir mér þat mælt at kalla skáldskap með þessum heitum. En hvernig kómuzt þér æsir at Suttungamiði?”

6. Hversu Óðinn komst at miðinum.

Bragi svarar: “Sjá saga er til þess, at Óðinn fór heiman ok kom þar, er þrælar níu slógu hey. Hann spyrr, ef þeir vili, at hann brýni ljá þeira. Þeir játa því. Þá tekr hann hein af belti sér ok brýndi ljána, en þeim þótti bíta ljárnir miklu betr ok föluðu heinina, en hann mat svá, at sá, er kaupa vildi, skyldi gefa við hóf. En allir kváðust vilja ok báðu hann sér selja, en hann kastaði heininni í loft upp. En er allir vildu henda, þá skiptust þeir svá við, at hverr brá ljánum á háls öðrum. 
Óðinn sótti til náttstaðar til jötuns þess, er Baugi hét, bróðir Suttungs. Baugi kallaði illt fjárhald sitt ok sagði, at þrælar hans níu höfðu drepizt, en talðist eigi vita sér ván verkmanna. En Óðinn nefndist fyrir honum Bölverkr. Hann bauð at taka upp níu manna verk fyrir Bauga, en mælti sér til kaups einn drykk af Suttungamiði. Baugi kvaðst einskis ráð eiga at miðinum, sagði, at Suttungr vildi einn hafa, en fara kveðst hann mundu með Bölverki, ok freista, ef þeir fengi mjöðinn. 
Bölverkr vann um sumarit níu manna verk fyrir Bauga, en at vetri beiddi hann Bauga leigu sínnar. Þá fara þeir báðir til Suttungs. Baugi segir Suttungi, bróður sínum, kaup þeira Bölverks, en Suttungr synjar þverliga hvers dropa af miðinum. Þá mælti Bölverkr til Bauga, at þeir skyldu freista véla nökkurra, ef þeir megi ná miðinum, en Baugi lætr þat vel vera. Þá dregr Bölverkr fram nafar þann, er Rati heitir, ok mælti, at Baugi skal bora bjargit, ef nafarrinn bítr. Hann gerir svá. Þá segir Baugi, at gegnum er borat bjargit, en Bölverkr blæss í nafarsraufina, ok hrjóta spænirnir upp í móti honum. Þá fann hann, at Baugi vildi svíkja hann, ok bað bora gegnum bjargit. Baugi boraði enn, en er Bölverkr blés annat sinn, þá fuku inn spænirnir. Þá brást Bölverkr í ormslíki ok skreið inn í nafarsraufina, en Baugi stakk eftir honum nafrinum ok missti hans. 
Fór Bölverkr þar til, sem Gunnlöð var, ok lá hjá henni þrjár nætr, ok þá lofaði hon honum at drekka af miðinum þrjá drykki. Í inum fyrsta drykk drakk hann allt ór Óðreri, en í öðrum ór Boðn, í inum þriðja ór Són, ok hafði hann þá allan mjöðinn. Þá brást hann í arnarham ok flaug sem ákafast. 
En er Suttungr sá flug arnarins, tók hann sér arnarham ok flaug eftir honum. En er æsir sá, hvar Óðinn flaug, þá settu þeir út í garðinn ker sín, en er Óðinn kom inn of Ásgarð, þá spýtti hann upp miðinum í kerin, en honum var þá svá nær komit, at Suttungr myndi ná honum, at hann sendi aftr suman mjöðinn, ok var þess ekki gætt. Hafði þat hverr, er vildi, ok köllum vér þat skáldfífla hlut. En Suttungamjöð gaf Óðinn ásunum ok þeim mönnum, er yrkja kunnu. Því köllum vér skáldskapinn feng Óðins ok fund ok drykk hans ok gjöf hans ok drykk ásanna.”

7. Einkenni skáldskapar.

Þá mælti Ægir: “Hversu á marga lund breytið þér orðtökum skáldskapar, eða hversu mörg eru kyn skáldskaparins?” 
Þá mælti Bragi; “Tvenn eru kyn, þau er greina skáldskap allan.” 
Ægir spyrr: “Hver tvenn?” 
Bragi segir: “Mál ok hættir.” 
“Hvert máltak er haft til skáldskapar?” 
“Þrenn er grein skáldskaparmáls.” 
“Hver?” 
“Svá at nefna hvern hlut, sem heitir. Önnur grein er sú, er heitir fornöfn. In þriðja málsgrein er sú, er kölluð er kenning, ok er sú grein svá sett, at vér köllum Óðin eða Þór eða Tý eða einhvern af ásum eða álfum, ok hvern þeira, er ek nefni til, þá tek ek með heiti af eign annars ássins eða get ek hans verka nökkurra. Þá eignast hann nafnit, en eigi hinn, er nefndr var. Svá sem vér köllum sig-Tý eða hanga-Tý eða farma-Týr, þat er þá Óðins heiti, ok köllum vér þat kennt heiti, svá ok at kalla reiðar-Tý.”

8. Orðum beint til ungra skálda.

En þetta er nú at segja ungum skáldum, þeim er girnast at nema mál skáldskapar ok heyja sér orðfjölða með fornum heitum eða girnast þeir at kunna skilja þat, er hulit er kveðit, þá skili hann þessa bók til fróðleiks ok skemmtunar. En ekki er at gleyma eða ósanna svá þessar frásagnir at taka ór skáldskapinum fornar kenningar, þær er höfuðskáld hafa sér líka látit. En eigi skulu kristnir menn trúa á heiðin goð ok eigi á sannyndi þessa sagna annan veg en svá sem hér finnst í upphafi bókar.

9. Óðinsheiti ok Óðinskenningar.

Nú skal láta heyra dæmin, hvernig höfuðskáldin hafa látit sér sóma at yrkja eftir þessum heitum ok kenningum, svá sem segir Arnórr jarlaskáld, at Óðinn heiti Alföðr:

1. 
Nú hykk slíðrhugaðs segja, 
síð léttir mér stríða, 
þýtr Alföður, ýtum 
jarls kostu, brim hrosta.

Hér kallar hann ok skáldskapinn hrostabrim Alföður. Hávarðr halti kvað svá:

2. 
Nú er jódraugum ægis 
arnar flaug of hauga; 
hygg ek, at heimboð þiggi 
Hangagoðs af vangi.

Svá kvað Víga-Glúmr:

3.

Lattisk herr með höttu 
Hangatýs at ganga, 
þóttit þeim at hætta 
þekkiligt, fyrir brekku.

Svá kvað Refr:

4. 
Oft kom, jarðar leiftra 
er Baldr hniginn skaldi, 
hollr at helgu fulli 
Hrafnásar mér, stafna.

Svá kvað Eyvindr skáldaspillir:

5. 
Ok Sigurð 
hinn er svönum veitti 
hróka bjór 
Haddingja vals 
Farmatýs, 
fjörvi næmðu 
jarðráðendr 
á Öglói.

Svá kvað Glúmr Geirason:

6. 
Þar var, þrafna byrjar 
þeim stýrðu goð Beima 
sjalfr í sæki-alfi 
Sigtýr Atals dýra.

Svá kvað Eyvindr enn:

7. 
Göndul ok Skögul 
sendi Gautatýr 
at kjósa of konunga, 
hverr Yngva ættar 
skyldi með Óðni fara 
ok í Valhöllu vera.

Svá kvað Úlfr Uggason:

8. 
Ríðr at vilgi víðu 
víðfrægr, en mér líða, 
Hroftatýr, of hváfta 
hróðrmál, sonar báli.

Svá kvað Þjóðólfr inn hvinverski:

9. 
Valr lá þar á sandi, 
vitinn inum eineygja 
Friggjar faðmbyggvi, 
fögnuðum dáð slíkri.

Þat kvað Hallfreðr:

10. 
Sannyrðum spenr sverða 
snarr þiggjandi viggjar 
barrhaddaða byrjar 
biðkván und sik Þriðja.

Hér er þess dæmi, at jörð er kölluð kona Óðins í skáldskap. Svá er hér sagt, at Eyvindr kvað:

11. 
Hermóðr ok Bragi, 
kvað Hroftatýr, 
gangið í gögn grami, 
því at konungr ferr, 
sá er kappi þykkir, 
til hallar hinig.

Svá kvað Kormákr:

12. 
Eykr með ennidúki 
jarðhljótr día fjarðar 
breyti, hún sá er, beinan, 
bindr. Seið Yggr til Rindar.

Svá kvað Steinþórr:

13. 
Forngörvan á ek firnum 
farms Gunnlaðar arma 
horna fors at hrósa 
hlítstyggs ok þó lítinn.

Svá kvað Úlfr Uggason:

14. 
Þar hykk sigrunni svinnum 
sylgs valkyrjur fylgja 
heilags tafns ok hrafna. 
Hlaut innan svá minnum.

Svá kvað Egill Skalla-Grímsson:

15. 
Blætk eigi af því 
bróður Vílis, 
goðjaðar, 
at ek gjarn séa; 
þó hefr Míms vinr 
mér of fengit 
bölva bætr, 
er it betra telk. 

16. 
Gafumk íþrótt 
ulfs of bági, 
vígi vanr, 
vammi firrða.

Hér er hann kallaðr goðjaðarr ok Míms vinr ok úlfs bági. Svá kvað Refr:

17. 
Þér eigu vér veigar, 
Valgautr, salar brautar, 
Fals, hrannvala fannar, 
framr, valdi tamr, gjalda.

Svá kvað Einarr skálaglamm:

18. 
Hljóta mun ek, né hlítir, 
Hertýs, of þat frýju, 
fyrir örþeysi at ausa 
austr víngnóðar flausta.

Svá kvað Úlfr Uggason:

19. 
Kostigr ríðr at kesti, 
kynfróðs, þeim er goð hlóðu, 
Hrafnfreistaðar, hesti 
Heimdallr, at mög fallinn.

Svá er sagt í Eiríksmálum:

20. 
Hvat er þat drauma, kvað Óðinn, 
ek hugðumk fyrir dag rísa, 
Valhöll ryðja 
fyrir vegnu fólki, 
vekða ek Einherja, 
bæða ek upp rísa, 
bekki at strá, 
bjórker leyðra, 
valkyrjur vín bera, 
sem vísi kæmi.

Þat kvað Kormákr:

21. 
Algildan bið ek aldar 
allvald of mér halda 
ýs bifvangi Yngva 
ungr. Fór Hroftr með Gungni.

Þat kvað Þórálfr:

22. 
Sagði hitt, er hugði, 
Hliðskjalfar gramr sjalfum, 
hlífar-styggs þar er höggnir 
Háreks liðar váru.

Svá kvað Eyvindr:

23. 
Hinn, er Surts 
ór sökkdölum 
farmögnuðr 
fljúgandi bar.

Svá kvað Bragi:

24. 
Þat erumk sýnt, at snimma 
sonr Aldaföðrs vildi 
afls við úri þafðan 
jarðar reist of freista.

Svá kvað Einarr:

25. 
Því at fjölkostigr flestu 
flestr ræðr við son Bestlu, 
tekit hefk morðs til mærðar, 
mæringr en þú færa.

Svá kvað Þorvaldr blönduskáld:

26. 
Nú hef ek margt 
í miði greipat 
burar Bors, 
Búra arfa.

10. Skáldskaparkenningar.

Hér skal heyra, hvé skáldin hafa kennt skáldskapinn eftir þessum heitum, er áðr eru rituð, svá sem er at kalla Kvasis dreyra ok dverga skip, dverga mjöð, jötna mjöð, Suttunga mjöð, Óðins mjöð, ása mjöð, föðurgjöld jötna, lögr Óðreris ok Boðnar ok Sónar ok fyllr, lögr Hnitbjarga, fengr ok fundr ok farmr ok gjöf Óðins, svá sem hér er kveðit, er orti Einarr skálaglamm:

27. 
Hugstóran bið ek heyra, 
heyr, jarl, Kvasis dreyra, 
foldar vörð á fyrða 
fjarðleggjar brim dreggjar.

Ok sem kvað Einarr enn skálaglamm:

28. 
Ullar gengr of alla 
asksögn þess, er hvöt magnar 
byrgis böðvar sorgar, 
bergs geymi-lá dverga.

Svá sem kvað Ormr Steinþórsson:

29. 
At væri borit bjórs 
bríkar ok mitt lík, 
rekkar nemi dauðs drykk 
Dvalins, í einn sal.

Ok sem Refr kvað:

30. 
Grjót-aldar ték gildi 
geðreinar Þórsteini; 
berg-Mæra glymr bára, 
bið ek lýða kyn hlýða.

Svá sem kvað Egill:

31. 
Buðumk hilmir löð, 
þar á ek hróðrs of kvöð, 
bar ek Óðins mjöð 
á Engla bjöð.

Ok sem kvað Glúmr Geirason:

32. 
Hlýði, hafta beiðis 
hefk, mildingar, gildi; 
því biðjum vér þagnar, 
þegna tjón at fregnum.

Ok sem kvað Eyvindr:

33. 
Vilja ek hljóð 
at Hárs líði, 
meðan Gillings 
gjöldum yppik, 
meðan hans ætt 
í hverlegi 
galgafarms 
til goða teljum.

Svá sem Einarr kvað skálaglamm:

34. 
Eisar vágr fyr vísa, 
verk Rögnis mér hagna, 
þýtr Óðreris alda, 
aldrhafs, við fles galdra.

Ok enn sem hann kvað:

35. 
Nú er þats Boðnar bára, 
berg-Saxa, tér vaxa, 
gervi í höll ok hlýði 
hljóð fley jöfurs þjóðir.

Ok sem kvað Eilífr Guðrúnarson:

36. 
Verðið ér, alls orða 
oss grær of kon mæran 
á sefreinu Sónar 
sáð, vingjöfum ráða.

Svá sem kvað Völu-Steinn:

37. 
Heyr Míms vinar mína, 
mér er fundr gefinn Þundar, 
við góma sker glymja 
glaumbergs, Egill, strauma.

Svá kvað Ormr Steinþórsson:

38. 
Seggir þurfut ala ugg, 
engu sný ek í Viðurs feng 
háði, kunnum hróðrsmíð 
haga, of mínn brag.

Svá kvað Úlfr Uggason:

39. 
Haldrgegnis ték Hildar 
hugreifum Áleifi, 
hann vil ek at gjöf Grímnis, 
geðfjarðar lá, kveðja.

Skáldskapr er kallaðr sjár eða lögr dverganna, fyrir því at Kvasis blóð var lögr í Óðreri, áðr mjöðrinn væri gerr, ok þar gerðist hann í katlinum, ok er hann kallaðr fyrir því hverlögr Óðins, svá sem kvað Eyvindr ok fyrr var ritat:

40. 
Meðan hans ætt 
í hverlegi 
galgafarms 
til goða teljum.

Enn er kallaðr skáldskaprinn far eða líð dverganna. Líð heitir öl, ok líð heitir skip. Svá er tekit til dæma, at skáldskapr er nú kallaðr fyrir því skip dverga, svá sem hér segir:

41. 
Bæði á ek til brúðar 
bergjarls ok skip dverga 
sollinn vind at senda 
seinfyrnd götu eina.

11. Þórskenningar.

Hvernig skal kenna Þór? Svá, at kalla hann son Óðins ok Jarðar, faðir Magna ok Móða ok Þrúðar, verr Sifjar, stjúpfaðir Ullar, stýrandi ok eigandi Mjöllnis ok megingjarða, Bilskirrnis, verjandi Ásgarðs, Miðgarðs, dólgr ok bani jötna ok trollkvinna, vegandi Hrungnis, Geirröðar, Þrívalda, dróttinn Þjálfa ok Rösku, dólgr Miðgarðsorms, fóstri Vingnis ok Hlóru. Svá kvað Bragi skáld:

42. 
Vaðr lá Viðris arfa 
vilgi slakr, er rakðisk, 
á Eynæfis öndri, 
Jörmungandr at sandi.

Svá kvað Ölvir hnúfa:

43. 
Æstisk allra landa 
umbgjörð ok sonr Jarðar.

Svá kvað Eilífr:

44. 
Vreiðr stóð Vrösku bróðir, 
vá gagn faðir Magna; 
skelfra Þórs né Þjalfa 
þróttar steinn við ótta.

Ok sem kvað Eysteinn Valdason:

45. 
Leit á brattrar brautar 
baug hvassligum augum, 
æstisk áðr at flausti 
öggs búð, faðir Þrúðar.

Enn kvað Eysteinn:

46. 
Sín bjó Sifjar rúni 
snarla fram með karli, 
hornstraum getum Hrímnis 
hræra, veiðarfæri.

Ok enn kvað hann:

47. 
Svá brá viðr, at, sýjur, 
seiðr, renndu fram breiðar, 
jarðar, út af borði 
Ulls mágs hnefar skullu.

Svá kvað Bragi:

48. 
Hamri fórsk í hægri 
hönd, þá er allra landa, 
ægir öflugbarða, 
endiseiðs of kenndi.

Svá kvað Gamli:

49. 
Þá er gramr, hinn er svik samðit, 
snart Bilskirrnis hjarta, 
grundar fisk með grandi 
gljúfrskeljungs nam rjúfa.

Svá kvað Þorbjörn dísarskáld:

50. 
Þórr hefir Yggs með árum 
Ásgarð af þrek varðan.

Svá kvað Bragi:

51. 
Ok borðróins barða 
brautar hringr inn ljóti 
á haussprengi Hrungnis

harðgeðr neðan starði.

Enn kvað Bragi:

52. 
Vel hafið yðrum eykjum 
aftr, Þrívalda, haldit 
simbli sumbls of mærum, 
sundrkljúfr níu höfða.

Svá kvað Eilífr:

53. 
Þröngvir gein við þungum 
þangs rauðbita tangar 
kveldrunninna kvinna

kunnleggs alinmunni.

Svá kvað Úlfr Uggason:

54. 
Þjokkvöxnum kvaðsk þykkja 
þikling firinmikla 
hafra njóts at höfgum 
hætting megindrætti.

Ok enn þetta:

55. 
Fullöflugr lét fellir 
fjall-Gauts hnefa skjalla, 
rammt mein var þat, reyni 
reyrar leggs við eyra. 

(56.) 
Víðgymnir laust Vimrar 
vaðs af fránum naðri 
hlusta grunn við hrönnum. 
Hlaut innan svá minnum.

Hér er hann kallaðr jötunn Vimrar vaðs. Á heitir Vimur, er Þórr óð, þá er hann sótti til Geirröðargarða. Ok svá kvað Vetrliði skáld:

57. 
Leggi brauzt þú Leiknar, 
lamðir Þrívalda, 
steypðir Starkeði, 
stéttu of Gjalp dauða.

Ok svá kvað Þorbjörn dísarskáld:

58. 
Ball í Keilu kolli, 
Kjallandi brauzt þú alla, 
áðr draptu Lút ok Leiða, 
léztu dreyra Búseyru; 
heftir þú Hengjankjöftu, 
Hyrrokkin dó fyrri; 
þó var snemr in sáma 
Svívör numin lífi.

12. Baldrskenningar.

Hvernig skal kenna Baldr? Svá, at kalla hann son Óðins ok Friggjar, ver Nönnu, faðir Forseta, eigandi Hringhorna ok Draupnis, dólgr Haðar, Heljar sinni, Gráta-goð. Úlfr Uggason hefir kveðit eftir sögu Baldrs langt skeið í Húsdrápu, ok ritat er áðr dæmi til þess, er Baldr er svá kenndr.

13. Njarðarkenningar.

Hvernig skal kenna Njörd? Svá, at kalla hann Vanaguð eða Vananið eða Van ok föður Freys ok Freyju, fégjafa guð. Svá segir Þórðr Sjáreksson:

59. 
Varð sjalf suna, 
nama snotr una, 
Kjalarr of tamði, 
kváðut Hamði, 
Goðrún bani, 
goðbrúðr Vani, 
heldr vel mara, 
hjörleik spara.

Hér er þess getit, er Skaði gekk frá Nirði, sem fyrr er ritat.

14. Freyskenningar.

Hvernig skal kenna Frey? Svá, at kalla hann son Njarðar, bróður Freyju ok enn Vanaguð ok Vananið ok Vanr ok árguð ok fégjafa. Svá kvað Egill Skalla-Grímsson:

60. 
Því at Grjótbjörn 
of gæddan hefir 
Freyr ok Njörðr 
at féarafli.

Freyr er kallaðr Belja dólgr, svá sem kvað Eyvindr skáldaspillir:

61. 
Þá er útröst 
jarla bági 
Belja dolgs 
byggja vildi.

Hann er eigandi Skíðblaðnis ok galtar þess, er Gullinbursti heitir, svá sem hér er sagt:

62. 
Ívalda synir 
gengu í árdaga 
Skíðblaðni at skapa, 
skipa bazt, 
skírum Frey, 
nýtum Njarðar bur.

Svá segir Úlfr Uggason:

63. 
Ríðr á börg til borgar 
böðfróðr sonar Óðins 
Freyr ok folkum stýrir 
fyrstr inum gulli byrsta.

Hann heitir ok Slíðrugtanni.

15. Heimdallarkenningar.

Hvernig skal Heimdall kenna? Svá, at kalla hann son níu mæðra eða vörð goða, svá sem fyrr er ritat, eða hvíta ás, Loka dólg mensækir Freyju. Heimdallar höfuð heitir sverð. Svá er sagt, at hann var lostinn mannshöfði í gegnum. Um þat er kveðit í Heimdallar galdri, ok er síðan kallat höfuð mjötuðr Heimdallar. Sverð heitir manns mjötuðr. Heimdallr er eigandi Gulltopps. Hann er ok tilsækir Vágaskers ok Singasteins. Þá deilði hann við Loka um Brísingamen. Hann heitir ok Vindlér. Úlfr Uggason kvað í Húsdrápu langa stund eftir þeiri frásögu, ok er þess þar getit, at þeir váru í selalíkjum. Hann er ok sonr Óðins.

16. Týskenningar.

Hvernig skal kenna Tý? Svá, at kalla hann einhenda ás ok úlfs fóstra, víga guð, son Óðins.

17. Bragakenningar.

Hvernig skal kenna Braga? Svá, at kalla hann Iðunnar ver, frumsmið bragar ok inn síðskeggja ás – af hans nafni er sá kallaðr skeggbragi, er mikit skegg hefir – ok sonr Óðins.

18. Víðarskenningar.

Hvernig skal kenna Víðar? Hann má kalla inn þögla ás, eiganda járnskós, dólg ok bana Fenrisúlfs, hefniás goðanna, byggviás föðurtófta ok son Óðins, bróður ásanna.

19. Válakenningar.

Hvernig skal kenna Vála? Svá, at kalla hann son Óðins ok Rindar, stjúpson Friggjar, bróður ásanna, hefniás Baldrs, dólg Haðar ok bana hans, byggvanda föðurtófta.

20. Haðarkenningar.

Hvernig skal kenna Höð? Svá, at kalla hann blinda ás, Baldrs bana, skjótanda Mistilteins, son Óðins, Heljar sinna, Vála dólg.

21. Ullarkenningar.

Hvernig skal kenna Ull? Svá, at kalla hann son Sifjar, stjúp Þórs, öndurás, bogaás, veiðiás, skjaldarás.

22. Hæniskenningar.

Hvernig skal kenna Hæni? Svá, at kalla hann sessa eða sinna eða mála Óðins ok inn skjóta ás ok inn langa fót ok aurkonung.

23. Lokakenningar.

Hvernig skal kenna Loka? Svá, at kalla hann son Fárbauta ok Laufeyjar, Nálar, bróður Býleists ok Helblinda, föður Vánargands, þat er Fenrisúlfr, ok Jörmundgands, þat er Miðgarðsormr, ok Heljar ok Nara ok Ála, frænda ok föðurbróður, vársinna ok sessa Óðins ok ása, heimsæki ok kistuskrúð Geirröðar, þjóf jötna, hafrs ok Brísingamens ok Iðunnar epla, Sleipnis frænda, ver Sigynjar, goða dólgr, hárskaði Sifjar, bölvasmiðr, inn slægi áss, rægjandi ok vélandi goðanna, ráðbani Baldrs, inn bundni áss, þrætudólgr Heimdallar ok Skaða. Svá sem hér segir Úlfr Uggason:

64. 
Ráðgenginn bregðr ragna 
rein at Singasteini 
frægr við firnaslægjan 
Fárbauta mög vári; 
móðöflugr ræðr mæðra 
mögr hafnýra fögru, 
kynni ek, áðr ok einnar 
átta, mærðar þáttum.

Hér er þess getit, að Heimdallr er son níu mæðra.

24. Frá Hrugni jötni.

Nú skal enn segja dæmi, af hverju þær kenningar eru, er nú váru ritaðar, er áðr váru eigi dæmi til sögð, svá sem Bragi sagði Ægi, at Þórr var farinn í austrvega at berja troll, en Óðinn reið Sleipni í Jötunheima ok kom til þess jötuns, er Hrungnir hét. Þá spyrr Hrungnir, hvat manna sá er með gullhjálminn, er ríðr loft ok lög, ok segir, at hann á furðugóðan hest. Óðinn sagði, at þar vill hann veðja fyrir höfði sínu, at engi hestr skal vera jafngóðr í Jötunheimum. Hrungnir segir, at sá er góðr hestr, en hafa lézt hann mundu miklu stórfetaðra hest. Sá heitir Gullfaxi. Hrungnir varð reiðr ok hleypr upp á hest sinn ok hleypir eftir honum ok hyggr at launa honum ofrmæli. Óðinn hleypir svá mikit, at hann var á öðru leiti fyrir, en Hrungnir hafði svá mikinn jötunmóð, at hann fann eigi fyrr en hann kom inn of ásgrindr. 
Ok er hann kom at hallardurum, buðu æsir honum til drykkju. Hann gekk í höllina ok bað fá sér at drekka. Váru þá teknar þær skálir, er Þórr var vanr at drekka af, ok snerti Hrungnir ór hverri. En er hann gerðist drukkinn, þá skorti eigi stór orð. Hann lézt skyldu taka upp Valhöll ok færa í Jötunheima, en sökkva Ásgarði, en drepa goð öll, nema Freyju ok Sif vill hann heim hafa með sér, en Freyja ein þorir þá at skenkja honum, ok drekka lézt hann mundu allt ásaöl. 
En er ásum leiddust ofryrði hans, þá nefna þeir Þór. Því næst kom Þórr í höllina ok hafði á lofti hamarinn ok var allreiðr ok spyrr, hverr því ræðr, er jötnar hundvísir skulu þar drekka, eða hverr seldi Hrungni grið at vera í Valhöll eða hví Freyja skal skenkja honum sem at gildi ása. 
Þá svarar Hrungnir ok sér ekki vinaraugum til Þórs, sagði, at Óðinn bauð honum til drykkju ok hann var á hans griðum. Þá mælti Þórr, at þess boðs skal Hrungnir iðrast, áðr hann komi út. 
Hrungnir segir, at Ása-Þór er þat lítill frami at drepa hann vápnlausan. Hitt er meiri hugraun, ef hann þorir at berjast við hann at landamæri á Grjóttúnagörðum, – “ok hefir þat verit mikit fólskuverk,” sagði hann, “er ek lét eftir heima skjöld minn ok hein. En ef ek hefða hér vápn mín, þá skyldum vit nú reyna hólmgönguna, en at öðrum kosti legg ek þér við níðingsskap, ef þú vill drepa mik vápnlausan.” 
Þórr vill fyrir engan mun bila at koma til einvígis, er honum var hólmr skoraðr, því at engi hafði honum þat fyrr veitt. Fór þá Hrungnir braut leið sína ok hleypði ákafliga, þar til er hann kom í Jötunheima, ok varð ferð hans allfræg með jötnum ok þat, at stefnulag var komit á með þeim Þór. Þóttust jötnar hafa mikit í ábyrgð, hvárr sigr fengi. Þeim var ills ván af Þór, ef Hrungnir léti, fyrir því at hann var þeira sterkastr. 
Þá gerðu jötnar mann á Grjóttúnagörðum af leiri, ok var hann níu rasta hár, en þriggja breiðr undir hönd, en ekki fengu þeir hjarta svá mikit, at honum sómði, fyrr en þeir tóku úr meri nökkurri, ok varð honum þar eigi stöðugt, þá er Þórr kom. 
Hrungnir átti hjarta þat, er frægt er, af hörðum steini ok tindótt með þrimr hornum, svá sem síðan er gert ristubragð þar, er Hrungnishjarta heitir. Af steini var ok höfuð hans. Skjöldr hans var ok steinn, víðr ok þjokkr, ok hafði hann skjöldinn fyrir sér, er hann stóð á Grjóttatúnagörðum ok beið Þórs, en hein hafði hann fyrir vápn ok reiddi of öxl ok var ekki dælligr. Á aðra hlið honum stóð leirjötunninn, er nefndr er Mökkurkálfi, ok var hann allhræddr. Svá er sagt, at hann meig, er hann sá Þór. 
Þórr fór til hólmstefnu ok með honum Þjálfi. 
Þá rann Þjálfi fram at, þar er Hrungnir stóð, ok mælti til hans: “Þú stendr óvarliga, jötunn, hefir skjöldinn fyrir þér, en Þórr hefir sét þik, ok ferr hann it neðra í jörðu, ok mun hann koma neðan at þér.” 
Þá skaut Hrungnir skildinum undir fætr sér ok stóð á, en tvíhendi heinina. Því næst sá hann eldingar ok heyrði þrumur stórar. Sá hann þá Þór í ásmóði. Fór hann ákafliga ok reiddi hamarinn ok kastaði um langa leið at Hrungni. Hrungnir færir upp heinina báðum höndum ok kastar í mót. Mætir hon hamrinum á flugi, ok brotnar sundr heinin. Fellr annarr hlutr á jörð, ok eru þar af orðin öll heinberg. Annarr hlutr brast í höfði Þór, svá at hann fell fram á jörð. En hamarrinn Mjöllnir kom í mitt höfuð Hrungni ok lamði hausinn í smán mola, ok fell hann fram yfir Þór, svá at fótr hans lá of háls Þór. En Þjálfi vá at Mökkurkálfa, ok fell hann við lítinn orðstír. 
Þá gekk Þjálfi til Þórs ok skyldi taka fót Hrungnis af honum ok gat hvergi valdit. Þá gengu til æsir allir, er þeir spurðu at Þórr var fallinn, ok skyldu taka fótinn af honum ok fengu hvergi komit. 
Þá kom til Magni, sonr Þórs ok Járnsöxu. Hann var þá þrínættr. Hann kastaði fæti Hrungnis af Þór ok mælti: “Sé þar ljótan harm, faðir, er ek kom svá síð. Ek hygg, at jötun þenna myndak hafa lostit í hel með hnefa mínum, ef ek hefða fundit hann.” 
Þá stóð Þórr upp ok fagnaði vel syni sínum ok sagði, at hann myndi verða mikill fyrir sér, – “ok vil ek,” sagði hann, “gefa þér hestinn Gullfaxa, er Hrungnir hefir átt.” 
Þá mælti Óðinn ok sagði, at Þórr gerði rangt, er hann gaf þann inn góða hest gýgjarsyni, en eigi föður sínum.

25. Frá Gróu völu.

Þórr fór heim til Þrúðvanga, ok stóð heinin í höfði honum. Þá kom til völva sú, er Gróa hét, kona Aurvandils ins frækna. Hon gól galdra sína yfir Þór, til þess er heinin losnaði. En er Þórr fann þat ok þótti þá ván, at braut myndi ná heininni, þá vildi hann launa Gró lækninguna ok gera hana fegna, sagði henni þau tíðendi, at hann hafði vaðit norðan yfir Élivága ok hafði borit í meis á baki sér Aurvandil norðan ór Jötunheimum, ok þat til jartegna, at ein tá hans hafði staðit ór meisinum, ok var sú frerin, svá at Þórr braut af ok kastaði upp á himin ok gerði af stjörnu þá, er heitir Aurvandilstá. Þórr sagði, at eigi myndi langt til, at Aurvandill myndi heim koma, en Gróa varð svá fegin, at hon mundi enga galdra, ok varð heinin eigi lausari ok stendr enn í höfði Þór, ok er þat boðit til varnanar at kasta hein of gólf þvert, því at þá hrærist heinin í höfði Þór. Eftir þessi sögu hefir ort Þjóðólfr hvinverski í Haustlöng.”
Þá mælti Ægir: “Mikill þótti mér Hrungnir fyrir sér. Vann Þórr meira þrekvirki nökkut, þá er hann átti við troll?”

26. För Þórs til Geirröðargarða.

Þá svarar Bragi: “Mikillar frásagnar er þat vert, er Þórr fór til Geirröðargarða. Þá hafði hann eigi hamarinn Mjöllni eða megingjarðar eða járngreipr, ok olli því Loki. Hann fór með honum, því ar Loka hafði þat hent, þá er hann flaug einu sinni at skemmta sér með valsham Friggjar, at hann flaug fyrir forvitni sakar í Geirröðargarða ok sá þar höll mikla, settist ok sá inn of glugg. En Geirröðr leit í móti honum ok mælti, at taka skyldi fuglinn ok færa honum, en sendimaðr komst nauðuliga á hallarvegginn, svá var hann hár. Þat þótti Loka gott, er hann sótti erfiðliga til hans, ok ætlaði sér stund at fljúga eigi upp, fyrr en hann hafði farit allt torleiðit. En er maðrinn sótti at honum, þá beinir hann fluginn ok spyrnir við fast, ok eru þá fætrnir fastir. Var Loki tekinn þar höndum ok færðr Geirröði jötni. En er hann sá augu hans, þá grunaði hann, at maðr myndi vera, ok bað hann svara, en Loki þagði. Þá læsti Geirröðr Loka í kistu ok svelti hann þar þrjá mánuðr. En þá er Geirröðr tók hann upp ok beiddi hann orða, þá sagði Loki, hverr hann var, ok til fjörlausnar vann hann Geirröði þess eiða, at hann skyldi koma Þór í Geirröðargarða, svá at hann hefði hvárki hamarinn né megingjarðar. 
Þórr kom til gistingar til gýgjar þeirar, er Gríðr er kölluð. Hon var móðir Víðars ins þögla. Hon sagði Þór satt frá Geirröði, at hann var jötunn hundvíss ok illr viðreignar. Hon léði honum megingjarða ok járngreipr, er hon átti, ok staf sinn, er heitir Gríðarvölr. 
Þá fór Þórr til ár þeirar, er Vimur heitir, allra á mest. Þá spennti hann sik megingjörðum ok studdi forstreymis Gríðarvöl, en Loki helt undir megingjarðar. Ok þá er Þórr kom á miðja ána, þá óx svá mjök áin, at uppi braut á öxl honum. Þá kvað Þórr þetta:

65 
Vax-at-tu nú, Vimur, 
alls mik þik vaða tíðir 
jötna garða í; 
veiztu, ef þú, vex, 
at þá vex mér ásmegin 
jafnhátt upp sem himinn.

Þá sér Þórr uppi í gljúfrum nökkurum, at Gjálp, dóttir Geirröðar stóð þar tveim megin árinnar, ok gerði hon árvöxtinn. 
Þá tók Þórr upp ór ánni stein mikinn ok kastaði at henni ok mælti svá: “At ósi skal á stemma.” 
Eigi missti hann, þar er hann kastaði til. Ok í því bili bar hann at landi ok fekk tekit reynirunn nökkurn ok steig svá ór ánni. Því er það orðtak haft, at reynir er björg Þórs. 
En er Þórr kom til Geirröðar, þá var þeim félögum vísat fyrst í geitahús til herbergis, ok var þar einn stóll til sætis, ok sat Þórr þar. Þá varð hann þess varr, at stóllinn fór undir honum upp at ræfri. Hann stakk Gríðarveli upp í raftana ok lét sígast fast á stólinn. Varð þá brestr mikill, ok fylgði skrækr. Þar höfðu verit undir stólinum dætr Geirröðar, Gjálp ok Greip, ok hafði hann brotit hrygginn í báðum. 
Þá lét Geirröðr kalla Þór í höllina til leika. Þar váru eldar stórir eftir endilangri höll. En er Þórr kom gagnvart Geirröði, þá tók Geirröðr með töng járnsíu glóandi ok kastar at Þór, en Þórr tók í móti með járngreipum ok færir á loft síuna, en Geirröðr hljóp undir járnsúlu at forða sér. Þórr kastaði síunni ok laust gegnum súluna ok gegnum Geirröð ok gegnum vegginn ok svá fyrir útan í jörðina.” 
Eftir þessi sögu hefir ort Eilífr Guðrúnarson í Þórsdrápu.

27. Friggjarkenningar.

Hvernig skal kenna Frigg? Svá, at kalla hana dóttur Fjörgyns, kona Óðins, móður Baldrs, elju Jarðar ok Rindar ok Gunnlaðar ok Gerðar, sværa Nönnu, dróttning ása ok ásynja, Fullu ok valshams ok Fensala.

28. Freyjukenningar.

Hvernig skal Freyju kenna? Svá, at kalla hana dóttur Njarðar, systur Freys, konu Óðs, móður Hnossar, eigandi valfalls ok Sessrúmnis ok fressa, Brisíngamens, Vanagoð, Vanadís, it grátfagra goð, ástaguð. – Svá má kenna allar ásynjur at nefna annarrar nafni ok kenna við eign eða verk sín eða ættir.

29. Sifjarkenningar.

Hvernig skal kenna Sif? Svá, at kalla hana konu Þórs, móður Ullar, it hárfagra goð, elja Járnsöxu, móður Þrúðar.

30. Iðunnarkenningar.

Hvernig skal kenna Iðunni? Svá, at kalla hana konu Braga ok gætandi eplanna, en eplin ellilyf ásanna. Hon er ok ránfengr Þjaza jötuns, svá sem fyrr er sagt, at hann tók hana braut frá ásum. 
Eftir þeiri sögu orti Þjóðólfr inn hvinverski í Haustlöng. 
Ásu er svá rétt at kenna at kalla einn hvern annars nafni ok kenna við verk sín eða eign eða ættir.

31. Himinskenningar.

Hvernig skal kenna himin? Svá, at kalla hann Ymis haus ok þar af jötuns haus ok erfiði eða byrði dverganna eða hjálm Vestra ok Austra, Suðra, Norðra, land sólar ok tungls ok himintungla, vagna ok veðra, hjálmr eða hús lofts ok jarðar ok sólar. Svá kvað Arnórr jarlaskáld:

66. 
Ungr skjöldungr stígr aldri 
jafnmildr á við skildan 
þess var grams, und gömlum, 
gnóg rausn, Ymis hausi.

Ok enn sem hann kvað:

67. 
Björt verðr sól at svartri, 
sökkr fold í mar dökkvan, 
brestr erfiði Austra, 
allr glymr sjár á fjöllum.

Svá kvað Böðvarr balti:

68. 
Alls engi verðr Inga 
undir sólar grundu 
böðvar hvatr né betri 
bræðr landreki æðri.

Ok sem kvað Þjóðólfr inn hvinverski:

69. 
Ók at ísarnleiki 
Jarðar sunr, en dunði, 
móðr svall Meila blóða, 
mána vegr und hánum.

Svá sem kvað Ormr Barreyjarskáld:

70. 
Hvégi er, Draupnis drógar 
dís, ramman spyr ek vísa, 
sá ræðr, valdr, fyr veldi, 
vagnbrautar mér fagnar.

Svá sem kvað Bragi skáld:

71. 
Hinn er varp á víða 
vinda Öndurdísar 
of manna sjöt margra 
mundlaug föður augum.

Ok sem Markús kvað:

72. 
Fjarri hefir, at fæðisk dýrri 
flotna vörðr á élkers botni, 
háva leyfir hverr maðr ævi 
hringvarpaðar, gjalfri kringðum.

Svá sem kvað Steinn Herdísarson:

73. 
Hás kveð ek helgan ræsi 
heimtjalds at drag þeima, 
mærð tésk fram, en fyrða 
fyrr, því at hann er dyrri.

Ok sem kvað Arnórr jarlaskáld:

74. 
Hjalp þú, dýrr konungr, dýrum, 
dags grundar, Hermundi.

Ok enn kvað Arnórr:

75. 
Saðr stillir, hjalp þú snjöllum, 
sóltjalda, Rögnvaldi.

Ok sem kvað Hallvarðr:

76. 
Knútr verr jörð sem ítran 
alls dróttinn sal fjalla.

Sem Arnórr kvað:

77. 
Míkáll vegr þat er misgért þykkir 
mannvits fróðr ok allt it góða; 
tyggi skiptir síðan seggjum 
sólar hjalms á dæmistóli.

32. Jarðarkenningar.

Hvernig skal jörð kenna? Svá, at kalla hana Ymis hold ok móður Þórs, dóttur Ónars, brúði Óðins, elju Friggjar ok Rindar ok Gunnlaðar, sværu Sifjar, gólf ok botn veðra hallar, sjár dýranna, dóttir Náttar, systir Auðs ok Dags. Svá sem kvað Eyvindr skáldaspillir:

78. 
Nú er alfröðull elfar 
jötna dolgs of folginn, 
ráð eru rammrar þjóðar 
rík, í móður líki.

Sem kvað Hallfreðr vandræðskáld:

79. 
Ráð lukusk, at sá, síðan, 
snjallráðr konungs spjalli 
átti einga-dóttur 
Ónars viði gróna.

Ok enn sagði hann:

80. 
Breiðleita gat brúði 
Báleygs at sér teygða 
stefnir stöðvar hrafna 
stála ríkismálum.

Svá sem kvað Þjóðólfr:

81. 
Útan bindr við enda 
elgvers glöðuðr hersa 
hreins við, húfi rónum, 
hafs botni far gotna.

Sem Hallfreðr kvað:

82. 
Því hygg fleygjanda frægjan, 
ferr jörð und menþverri 
ítran, eina at láta 
Auðs systur mjök trauðan.

Svá kvað Þjóðólfr:

83. 
Dolgljóss, hefir dási 
darrlatr staðit fjarri, 
endr þá er elju Rindar 
ómynda tók skyndir.

33. Sjávarkenningar.

Hvernig skal sæ kenna? Svá, at kalla hann Ymis blóð, heimsækir goðanna, verr Ránar, faðir Ægisdætra, þeira er svá heita Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrönn, Bylgja, Bára, Kólga, land Ránar ok Ægisdætra ok skipa ok sæskips heita, kjalar, stála, súða, sýju, fiska, ísa, sækonunga leið ok brautir, eigi síðr hringr eyjanna, hús sanda ok þangs ok skerja, dorgar land ok sæfugla, byrjar. Svá sem kvað Ormr Barreyjarskáld:

84. 
Útan gnýr á eyri 
Ymis blóð fara góðra.

Svá kvað Refr:

85. 
Vágþeysta berr vestan, 
vætti ek lands fyr brandi, 
hvalmæni skefr, húna 
hógdýr of lög bógu.

Svá sem kvað Sveinn:

86. 
Þá er élreifar ófu 
Ægis dætr ok tættu 
föls, við frost of alnar, 
fjallgarðs rokur harðar.

Ok sem kvað Refr:

87. 
Færir björn, þar er bára 
brestr, undinna festa 
oft í Ægis kjafta 
úrsvöl Gymis völva.

Hér er sagt, at allt er eitt Ægir ok Hlér ok Gymir. Ok enn kvað hann:

88. 
En sægnípu Sleipnir 
slítr úrdrifinn hvítrar 
Ránar, rauðum steini 
runnit, brjóst ór munni.

Sem kvað Einarr Skúlason:

89. 
Harðr hefir ört frá jörðu 
élvindr, svana strindar 
blakkr lætr í sog sökkva 
snægrund, skipi hrundit.

Ok enn sem hann kvað:

90. 
Margr ríss, en drífr dorgar 
dynströnd í svig löndum, 
spend verða stög stundum, 
stirðr keipr, fira greipum.

Ok enn kvað hann:

91. 
Grams bera gollna spánu, 
göfug ferð er sú jöfri, 
skýtr holmfjöturr Heita 
hrafni, snekkju stafnar.

Enn sem hann kvað:

92. 
Haustköld skotar hélðum 
holmrönd varar öndri.

Ok enn svá:

93. 
Sundr springr svalra landa 
sverrigjörð fyr börðum.

Sem Snæbjörn kvað:

94. 
Hvatt kveða hræra Grótta 
hergrimmastan skerja 
út fyrir jarðar skauti 
eylúðrs níu brúðir, 
þær er, lungs, fyrir löngu, 
líðmeldr, skipa hlíðar 
baugskerðir rístr barði 
ból, Amlóða mólu.

Hér er kallat hafit Amlóða kvern. – Enn sem kvað Einarr Skúlason:

95. 
Viknar ramr í, Rakna, 
reksaumr fluga-straumi, 
dúks hrindr böl, Þar er bleikir 
bifgrund, á stag rifjum.

34. Sólarkenningar.

Hvernig skal kenna sól? Svá, at kalla hana dóttur Mundilfara, systur Mána, kona Glens, eldr himins ok lofts. Svá sem kvað Skúli Þorsteinsson:

96. 
Glens beðja veðr gyðju 
goðblíð í vé, síðan 
ljós kemr gótt með geislum 
gránserks ofan Mána.

Svá kvað Einarr Skúlason:

97. 
Hvargi er Beita borgar 
bálgrimmustum skála 
hár of hnossvin órum 
heims vafrlogi sveimar.

35. Vindskenningar.

Hvernig skal kenna vind? Svá, at kalla hann son Fornjóts, bróður Ægis ok elds, brjót viðar, skaði ok bani eða hundr eð vargr viðar eða segls eða seglreiða. Svá sagði Sveinn í Norðrsetudrápu:

98. 
Tóku fyrst til fjúka 
Fornjóts synir ljótir.

36. Eldskenningar.

Hvernig skal kenna eld? Svá, at kalla hann bróður vinds ok Ægis, bana ok grand viðar ok húsa, Hálfs bani, sól húsanna.

37. Vetrarkenningar.

Hvernig skal kenna vetr? Svá, at kalla hann son Vindsvals ok bana orma, hríðmál. Svá kvað Ormr Steinþórsson:

99. 
Ræð ek þenna mög manni 
Vindvals unað blindum.

Svá kvað Ásgrímr:

100. 
Sigrgæðir var síðan 
seimörr í Þrándheimi, 
þjóð veit þínar íðir, 
þann orms-trega, sannar.

38. Sumarkenningar.

Hvernig skal kenna sumar? Svá, at kalla son Svásaðar ok líkn ormanna ok gróðr manna. Svá sem kvað Egill Skalla-Grímsson:

101. 
Upp skulum órum sverðum, 
ulfs tannlituðr, glitra, 
eigum dáð at drýgja 
í dalmiskunn fiska.

39. Mannkenningar ok kvenkenningar.

Hvernig skal kenna manninn? Mann skal kenna við verk sín, þat er hann veitir eða þiggr eða gerir. Hann má ok kenna til eignar sinnar, þeirar er hann á, ok svá ef hann gaf, svá ok við ættir þær, er hann kom af, svá þær, er frá honum kómu. Hvernig skal hann kenna við þessa hluti? Svá, at kalla hann vinnanda eða fremjanda fara sinna eða athafnar, víga eða sæfara eða veiða eða vápna eða skipa. Ok fyrir því at hann er reynir vápnanna ok viðr víganna, allt eitt ok vinnandi. Viðr heitir tré. Reynir heitir ok tré. Af þessum heitum hafa skáldin kallat manninn ask eða hlyn, lund eða öðrum viðarheitum karlkenndum ok kennt til víga eða skipa eða fjár. Mann er ok rétt at kenna til allra ásaheita. Kennt er ok við jötnaheiti, ok er þat flest háð eða lastmæli. Vel þykkir kennt til álfa. 
Konu skal kenna til alls kvenbúnaðar, gulls ok gimsteina, öls eða víns eða annars drykkjar, þess er hon selr eða gefr, svá ok til ölgagna ok allra þeira hluta, er henni samir at vinna eða veita. Rétt er at kenna hana svá at kalla hana selju eða lág þess, er hon miðlar, en selja eða lág, þat eru tré. Fyrir því er kona kölluð til kenningar öllum kvenkenndum viðarheitum. En fyrir því er kona kennd til gimsteina eða glersteina, at þat var í forneskju kvinnabúnaðr, er kallat var steinasörvi, er þær höfðu á hálsi sér. Nú er svá fært til kenningar, at konan er nú kennd við stein ok við öll steinsheiti. Kona er ok kennd við allar ásynjur eða valkyrjur eða nornir eða dísir. Konu er ok rétt at kenna við alla athöfn sína eða við eign eða ætt.

40. Gullskenningar.

Hvernig skal kenna gull? Svá, at kalla þat eld Ægis ok barr Glasis, haddr Sifjar, höfuðband Fullu, grátr Freyju, munntal ok rödd ok orð jötna, dropa Draupnis ok regn eða skúr Draupnis eða augna Freyju, otrgjöld, nauðgjald ásanna, sáð Fýrisvalla, haugþak Hölga, eldr allra vatna ok handar, grjót ok sker eða blik handar.

41. Æsir þágu veizlu at Ægis.

Fyrir hví er gull kallat eldr Ægis? Þessi saga er til þess, er fyrr er getit, at Ægir sótti heimboð til Ásgarðs, en er hann var búinn til heimferðar, þá bauð hann til sín Óðni ok öllum ásum á þriggja mánaða fresti. Til þeirar ferðar varð fyrst Óðinn ok Njörðr, Freyr, Týr, Bragi, Viðarr, Loki, svá ok ásynjur Frigg, Freyja, Gefjun, Skaði, Iðunn, Sif. Þórr var eigi þar. Hann var farinn í austrveg at drepa troll. En er goðin höfðu setzt í sæti, þá lét Ægir bera inn á hallargólf lýsigull, þat er birti ok lýsti höllina sem eldr, ok þat var þar haft fyrir ljós at hans veizlu, sem í Valhöllu váru sverðin fyrir eld. Þá sennti Loki þar við öll goð ok drap þræl Ægis, þann er Fimafengr hét. Annarr þræll hans er nefndr Eldir. Rán er nefnd kona hans, en níu dætr þeira, svá sem fyrr er ritat. At þeiri veizlu vannst allt sjálft, bæði vist ok öl ok öll reiða, er til veizlunnar þurfti. Þá urðu æsir þessir varir, at Rán átti net þat, er hon veiddi í menn alla, þá er á sæ kómu. 
Nú er þessi saga til þess, hvaðan af þat er, at gull er kallat eldr eða ljós eða birti Ægis, Ránar eða Ægis dætra. Ok af þeim kenningum er nú svá sett, at gull er kallat eldr sævar ok allra hans heita, svá sem Ægir eða Rán eigu heiti við sæinn, ok þaðan af er nú gull kallat eldr vatna eða á ok allra árheita. En þessi heiti hafa svá farit sem önnur ok kenningar, at in yngri skáld hafa ort eftir dæmum inna gömlu skálda, svá sem stóð í þeira kvæðum, en sett síðan út í hálfur þær, er þeim þóttu líkar við þat, er fyrr var ort, svá sem vatnit er sænum, en áin vatninu, en bekkr ánni. Því er þat kallat nýgervingar allt, er út er sett heiti lengra en fyrr finnst, ok þykkir þat vel allt, er með líkendum ferr ok eðli. Svá kvað Bragi skáld:

102. 
Eld of þák af jöfri 
ölna bekks við drykkju; 
þat gaf Fjölnis fjalla, 
með fulli mér stillir.

42. Frá lundinum Glasi.

Hví er gull kallat barr eða lauf Glasis? Í Ásgarði fyrir durum Valhallar stendr lundr, sá er Glasir er kallaðr, en lauf hans allt er gull rautt, svá sem hér er kveðit, at

103. 
Glasir stendr 
með gullnu laufi 
fyrir Sigtýs sölum.

Sá er viðr fegrstr með goðum ok mönnum.

43. Af smíðum Ívaldasona ok Sindra dvergs.

Hví er gull kallat haddr Sifjar? Loki Laufeyjarson hafði þat gert til lævísi at klippa hár allt af Sif. En er Þórr varð þess varr, tók hann Loka ok myndi lemja hvert bein í honum, áðr hann svarði þess, at hann skal fá af Svartálfum, at þeir skulu gera af gulli Sifju hadd þann, er svá skal vaxa sem annat hár. Eftir þat fór Loki til þeira dverga, er heita Ívaldasynir, ok gerðu þeir haddinn ok Skíðblaðni ok geirinn, er Óðinn átti, er Gungnir heitir.    Þá veðjaði Loki höfði sínu við þann dverg, er Brokkr heitir, hvárt bróðir hans, Sindri, myndi gera jafngóða gripi þrjá sem þessir váru. En er þeir kómu til smiðju, þá lagði Sindri svínskinn í aflinn ok bað blása Brokk ok létta eigi fyrr en hann tæki þat ór aflinum, er hann hafði í lagt. En þegar er hann var genginn ór smiðjunni, en hinn blés, þá settist fluga ein á hönd honum ok kroppaði, en hann blés sem áðr, þar til er smiðrinn tók ór aflinum, ok var þat göltr, ok var burstin ór gulli. Því næst lagði hann í aflinn gull ok bað hann blása ok hætta eigi fyrr blæstrinum en hann kæmi aftr. Gekk hann á braut. En þá kom flugan ok settist á háls honum ok kroppaði nú hálfu fastara en áðr, en hann blés, þar til er smiðrinn tók ór aflinum gullhring þann, er Draupnir heitir. Þá lagði hann járn í aflinn ok bað hann blása ok sagði, at ónýtt myndi verða, ef blástrinn felli. Þá settist flugan milli augna honum ok kroppaði hvarmana, en er blóðit fell í augun, svá at hann sá ekki, þá greip hann til hendinni sem skjótast, meðan belgrinn lagðist niðr, ok sveipði af sér flugunni, ok þá kom þar smiðrinn ok sagði, at nú lagði nær, at allt myndi ónýtast, er í aflinum var. Þá tók hann ór aflinum hamar. Fékk hann þá alla gripina í hendr bróður sínum Brokk ok bað hann fara með til Ásgarðs ok leysa veðjunina.    En er þeir Loki báru fram gripina, þá settust æsirnir á dómstóla ok skyldi þat atkvæði standast, sem segði Óðinn, Þórr, Freyr. Þá gaf Loki Óðni geirinn Gungni, en Þór haddinn, er Sif skyldi hafa, en Frey Skíðblaðni ok sagði skyn á öllum gripunum, at geirrinn nam aldri staðar í lagi, en haddrinn var holdgróinn, þegar er hann kom á höfuð Sif, en Skíðblaðnir hafði byr, þegar er segl kom á loft, hvert er fara skyldi, en mátti vefja saman sem dúk ok hafa í pungi sér, ef þat vildi.    Þá bar fram Brokkr sína gripi. Hann gaf Óðni hringinn ok sagði, at ina níundu hverja nótt myndi drjúpa af honum átta hringar jafnhöfgir sem hann. En Frey gaf hann göltinn ok sagði, at hann mátti renna loft ok lög nótt ok dag meira en hverr hestr ok aldri varð svá myrkt af nótt eða í myrkheimum, at eigi væri ærit ljós, þar er hann fór; svá lýsti af burstinni. Þá gaf hann Þór hamarinn ok sagði, at hann myndi mega ljósta svá stórt sem hann vildi, hvat sem fyrir væri, at eigi myndi hamarrinn bila, ok ef hann yrpi honum til, þá myndi hann aldri missa ok aldri fljúga svá langt, at eigi myndi hann sækja heim hönd, ok ef þat vildi, þá var hann svá lítill, at hafa mátti serk sér. En þat var lýi á, ar forskeftit var heldr skammt.    Þat var dómr þeira, at hamarrinn var beztr af öllum gripunum ok mest vörn í fyrir hrímþursum, ok dæmðu þeir, at dvergrinn ætti veðféit.    Þá bauð Loki at leysa höfuð sitt, en dvergrinn sagði, at þess var engi ván.    “Taktu mik þá,” kvað Loki, en er hann vildi taka hann, þá var hann víðs fjarri. Loki átti skúa þá, er hann rann á loft ok lög.    Þá bað dvergrinn Þór, at hann skyldi taka hann, en hann gerði svá. Þá vildi dvergrinn höggva af höfuð hans, en Loki sagði, at hann átti höfuðit, en eigi hálsinn. Þá tók dvergrinn þveng ok kníf ok vill stinga rauf á vörrum Loka ok vill rifa saman munninn, en knífrinn beit ekki. Þá mælti hann, at betri væri þar alr bróður hans, en jafnskjótt sem hann nefndi hann, þá var þar alrinn, ok beit hann varrarnar. Rifaði hann saman varrirnar, ok reif Loki ór æsunum. Sá þvengr, er muðrinn Loka var saman rifaðr, heitir Vartari.

44. Kenningar á gulli ok Freyju.

Hér heyrir, at gull er kennt til höfuðbands Fullu, er orti Eyvindr skáldaspillir:

104. 
Fullu skein á fjöllum 
fallsól bráavallar. 
Ullar kjóls of allan 
aldr Hákunar skaldum.

Gull er kallat grátr Freyju, sem fyrr er sagt. Svá kvað Skúli Þorsteinsson:

105. 
Margr of hlaut of morgin 
morðelds, þar er val felldum, 
Freyju tár at fleiri 
fárbjóðr; at þar várum.

Ok sem kvað Einarr Skúlason:

106. 
Þar er Mardallar milli, 
meginhurðar, liggr skurða, 
Gauts berum galla þrútinn, 
grátr, dalreyðar látri.

Ok hér hefir Einarr enn kennt svá Freyju at kalla hana móður Hnossar eða konu Óðs, svá sem hér:

107. 
Eigi þverr fyrir augna 
Óðs beðvinu Róða 
ræfrs, eignisk svá, regni 
ramsvell, konungr elli.

Ok enn svá:

108. 
Hróðrbarni kná ek Hörnar, 
hlutum dýran grip, stýra, 
brandr þrymr gjalfrs á grandi 
gollvífiðu, hlífar; 
sáðs, berr sinnar móður, 
svans unni mér gunnar 
fóstrgæðandi Fróða, 
Freys nift bráa driftir.

Hér getr ok þess, at Freyju má svá kenna at kalla hana systur Freys. Ok enn svá:

109. 
Nýt buðumk Njarðar dóttur, 
nálægt var þat stáli 
vel of hrósa ek því vísa 
vörn, sævar bál barni.

Hér er hon kölluð dóttir Njarðar. Ok enn Svá:

110. 
Gaf, sá er erring ofrar, 
ógnprúðr Vanabrúðar 
þing Váfaðar þröngvir 
þróttöflga mér dóttur; 
ríkr leiddi mey mækis 
mátvaldr á beð skaldi 
Gefnar, glóðum drifna, 
Gautreks svana brautar.

Hér er hon kölluð Gefn ok Vanabrúðr. Til allra heita Freyju er rétt at kenna grátinn ok kalla svá gullit, ok á marga lund er þessum kenningum breytt, kallat hagl eða regn eða él eða dropar eða skúrir eða forsar augna hennar eða kinna eða hlýra eða brá eða hvarma.

45. Gull kallat mál jötna.

Hér má þat heyra, at kallat er orð eða rödd jötna gullit, svá sem fyrr er sagt. Svá kvað Bragi skáld:

111. 
Þann átta ek vin verstan 
vaströdd en mér baztan 
Ála undirkúlu 
óniðraðan þriðja.

Hann kallaði stein vasta undirkúlu, en jötun Ála steinsins, en gull rödd jötuns.

46. Af otrgjöldum.

Hver sök er til þess, at gull er kallat otrgjöld? Svá er sagt, at þá er æsir fóru at kanna heim, Óðinn ok Loki ok Hænir, þeir kómu at á nökkurri ok gengu með ánni til fors nökkurs, ok við forsinn var otr einn ok hafði tekit lax ór forsinum ok át blundandi. Þá tók Loki upp stein ok kastaði at otrinum ok laust í höfuð honum. Þá hrósði Loki veiði sinni, at hann hefði veitt í einu höggvi otr ok lax. Tóku þeir þá laxinn ok otrinn ok báru eftir sér, kómu þá at bæ nökkurum ok gengu inn. En sá búandi er nefndr Hreiðmarr, er þar bjó. Hann var mikill fyrir sér ok mjök fjölkunnigr. Beiddust æsir at hafa þar náttstað ok kváðust hafa með sér vist ærna ok sýndu búandanum veiði sína. 
En er Hreiðmarr sá otrinn, þá kallaði hann sonu sína, Fáfni ok Regin, ok segir, at Otr, bróðir þeira, var drepinn ok svá, hverir þat höfðu gert. Nú ganga þeir feðgar at ásunum ok taka þá höndum ok binda ok segja þá um otrinn, at hann var sonr Hreiðmars. Æsir bjóða fyrir sik fjörlausn, svá mikit fé sem Hreiðmarr sjálfr vill á kveða, ok varð þat at sætt með þeim ok bundit svardögum. Þá var otrinn fleginn. Tók Hreiðmarr otrbelginn ok mælti við þá, at þeir skulu fylla belginn af rauðu gulli ok svá hylja hann allan, ok skal þat vera at sætt þeira. 
Þá sendi Óðinn Loka í Svartálfaheim, ok kom hann til dvergs þess, er heitir Andvari. Hann var fiskr í vatni, ok tók Loki hann höndum ok lagði á hann fjörlausn allt þat gull, er hann átti í steini sínum. Ok er þeir koma í steininn, þá bar dvergrinn fram allt gull, þat er hann átti, ok var þat allmikit fé. Þá svipti dvergrinn undir hönd sér einum litlum gullbaug. Þat sá Loki ok bað hann fram láta bauginn. Dvergrinn bað hann eigi bauginn af sér taka ok lézt mega æxla sér fé af bauginum, ef hann heldi. Loki kvað hann eigi skyldu hafa einn penning eftir ok tók bauginn af honum ok gekk út, en dvergrinn mælti, at sá baugr skyldi vera hverjum höfuðsbani, er ætti. Loki segir, at honum þótti þat vel, ok sagði, at þat skyldi haldast mega fyrir því sá formáli, at hann skyldi flytja þeim til eyrna, er þá tæki við. 
Fór hann í braut ok kom til Hreiðmars ok sýndi Óðni gullit. En er hann sá bauginn, þá sýndist honum fagr ok tók hann af fénu, en greiddi Hreiðmari gullit. Þá fylldi hann otrbelginn, sem mest mátti hann, ok setti upp, er fullr var. Gekk þá Óðinn til ok skyldi hylja belginn með gullinu, ok þá mælti hann við Hreiðmar, at hann skal sjá, hvárt belgrinn er þá allr hulðr. En Hreiðmarr leit til ok hugði at vandliga ok sá eitt granahár ok bað þat hylja, en at öðrum kosti væri lokit sætt þeira. Þá dró Óðinn fram bauginn ok hulði granahárit ok sagði, at þá váru þeir lausir frá otrgjöldunum. 
En er Óðinn hafði tekit geir sinn, en Loki skúa sína ok þurftu þá ekki at óttast, þá mælti Loki, at þat skyldi haldast, er Andvari hafði mælt, at sá baugr ok þat gull skyldi verða þess bani, er ætti, ok þat helzt síðan. Nú er sagt, af hverju gull er otrgjöld kallat eða nauðgjald ásanna eða rógmálmr.

47. Frá Fáfni, Regin ok Sigurði.

Hvat er fleira at segja frá gullinu? Hreiðmarr tók þá gullit at sonargjöldum, en Fáfnir ok Reginn beiddust af nökkurs í bróðurgjöld. Hreiðmarr unni þeim enskis pennings af gullinu. Þat varð óráð þeira bræðra, at þeir drápu föður sinn til gullsins. 
Þá beiddist Reginn, at Fáfnir skyldi skipta gullinu í helminga með þeim. Fáfnir svarar svá, at lítil ván var at hann myndi miðla gullit við bróður sinn, er hann drap föður sinn til gullsins, ok bað Regin fara braut, en at öðrum kosti myndi hann fara sem Hreiðmarr. Fáfnir hafði þá tekit hjálm, er Hreiðmarr hafði átt, ok setti á höfuð sér, er kallaðr var ægishjálmr, er öll kvikvendi hræðast, er sjá, ok sverð þat, er Hrotti heitir. Reginn hafði þat sveð, er Refill er kallaðr. Flýði hann þá braut, en Fáfnir fór upp á Gnitaheiði ok gerði sér þar ból ok brást í ormslíki ok lagðist á gullit. Reginn fór þá til Hjálpreks konungs á Þjóði ok gerðist þar smiðr hans. 
Þá tók hann þar til fóstrs Sigurð, son Sigmundar, sonar Völsungs, ok son Hjördísar, dóttur Eylima. Sigurðr var ágætastr allra herkonunga af ætt ok afli ok hug. Reginn sagði honum til, hvar Fáfnir lá á gullinu, ok eggjaði hann at sækja gullit. 
Þá gerði Reginn sverð þat, er Gramr heitir, er svá var hvasst, at Sigurðr brá niðr í rennanda vatn ok tók í sundr ullarlagð, er rak fyrir strauminum at sverðsegginni. Því næst klauf Sigurðr steðja Regins ofan í stokkinn með sverðinu. 
Eftir þat fóru þeir Sigurðr ok Reginn á Gnitaheiði. Þá gróf Sigurðr gröf á veg Fáfnis ok settist þar í. En er Fáfnir skreið til vatns ok hann kom yfir gröfina, þá lagði Sigurðr sverðinu í gegnum hann, ok var þat hans bani. Kom þá Reginn at ok sagði, at hann hefði drepit bróður hans, ok bauð honum þat at sætt, at hann skyldi taka hjarta Fáfnis ok steikja við eld, en Reginn lagðist niðr ok drakk blóð Fáfnis ok lagðist at sofa. 
En er Sigurðr steikði hjartat ok hann hugði, at fullsteikt myndi, ok tók á fingrinum, hvé hart var. En er frauðit rann ór hjartanu á fingrinn, þá brann hann ok drap fingrinum í munn sér. En er hjartablóðit kom á tunguna, þá kunni hann fuglsrödd ok skilði, hvat igðurnar sögðu, er sátu í viðnum. Þá mælti ein:

112. 
Þar sitr Sigurðr 
sveita stokkinn, 
Fáfnis hjarta 
við funa steikir; 
spakr þætti mér 
spillir bauga 
ef fjörsega 
fránan æti. 

113. 
Þar liggr Reginn, kvað önnur, 
ræðr um við sik, 
vill tæla mög, 
þann er trúir hánum, 
berr af reiði 
röng orð saman, 
vill bölvasmiðr 
bróður hefna.

Þá gekk Sigurðr til Regins ok drap hann, en síðan til hests síns, er Grani heitir, ok reið til þess, er hann kom til bóls Fáfnis, tók þá gullit ok batt í klyfjar ok lagði upp á bak Grana ok steig upp sjálfr ok reið þá leið sína. 
Nú er þat sagt, hver saga til er þess, at gullit er kallat ból eða byggð Fáfnis eða málmr Gnitaheiðar eða byrðr Grana.

48. Frá Sigurði ok Gjúkungum.

Þá reið Sigurðr, til þess er hann fann á fjallinu hús. Þar svaf inni ein kona, ok hafði sú hjálm ok brynju. Hann brá sverðinu ok reist brynjuna af henni. Þá vaknaði hon ok nefndist Hildr. Hon er kölluð Brynhildr ok var valkyrja. 
Sigurðr reið þaðan ok kom til þess konungs, er Gjúki hét. Kona hans er nefnd Grímhildr. Börn þeira váru þau Gunnarr, Högni, Guðrún, Guðný. Gotthormr var stjúpsonr Gjúka. Þar dvalðist Sigurðr langa hríð. Þá fekk hann Guðrúnar Gjúkadóttur, en Gunnarr ok Högni sórust í bræðralag við Sigurð. 
Því næst fóru þeir Sigurðr ok Gjúkusynir at biðja Gunnari konu til Atla Buðlasonar, Brynhildar, systur hans. Hon sat á Hindafjalli, ok var um sal hennar vafrlogi, en hon hafði þess heit strengt at eiga þann einn mann, er þorði at ríða vafrlogann. Þá riðu þeir Sigurðr ok Gjúkungar – þeir eru ok kallaðir Niflungar – upp á fjallit, ok skyldi þá Gunnarr ríða vafrlogann. Hann átti hest þann, er Goti heitir, en sá hestr þorði eigi at hlaupa í eldinn. 
Þá skiptu þeir litum, Sigurðr ok Gunnarr, ok svá nöfnum, því at Grani vildi undir engum manni ganga nema Sigurði. Þá hljóp Sigurðr á Grana ok reið vafrlogann. Þat kveld gekk hann at brúðlaupi með Brynhildi. En er þau kómu í sæing, þá dró hann sverðit Gram ór slíðum ok lagði í milli þeira. En at morgni, er hann stóð upp ok klæddi sik, þá gaf hann Brynhildi at línfé gullbauginn, þann er Loki hafði tekit af Andvara, en tók af hendi henni annan baug til minja. Sigurðr hljóp þá á hest sinn ok reið til félaga sinna. Skipta þeir Gunnarr þá aftr litum ok fóru heim til Gjúka með Brynhildi. Sigurðr átti tvau börn með Guðrúnu, Sigmund ok Svanhildi.

49. Drepinn Sigurðr.

Þat var eitt sinn, at Brynhildr ok Guðrún gengu til vatns at bleikja hadda sína. Þá er þær kómu til árinnar, þá óð Brynhildr út í ána frá landi ok mælti, at hon vildi eigi bera í höfuð sér þat vatn, er rynni ór hári Guðrúnu, því at hon átti búanda hugaðan betr. 
Þá gekk Guðrún í ána eftir henni ok sagði, at hon mátti fyrir því þvá ofar sinn hadd í ánni, at hon átti þann mann, er eigi Gunnarr ok engi annarr í veröldu var jafnfrækn, því at hann vá Fáfni ok Regin ok tók arf eftir báða þá. 
Þá svarar Brynhildr: “Meira er þat vert, er Gunnarr reið vafrlogann, en Sigurðr þorði eigi.” 
Þá hló Guðrún ok mælti: “Ætlar þú, at Gunnarr riði vafrlogann? Sá ætlak at gengi í rekkju hjá þér, er mér gaf gullbaug þenna. En sá gullbaugr, er þú hefir á hendi ok þú þátt at línfé, hann er kallaðr Andvaranautr, ok ætlak, at eigi sótti Gunnarr hann á Gnitaheiði.” 
Þá þagnaði Brynhildr ok gekk heim. Eftir þat eggjaði hon Gunnar ok Högna at drepa Sigurð, en fyrir því at þeir váru eiðsvarar Sigurðar, þá eggjuðu þeir til Gotthorm, bróður sinn, at drepa Siguð. Hann lagði Sigurð sverði í gegnum sofanda. En er hann fekk sárit, þá kastaði hann sverðinu Gram eftir honum, svá at sundr sneið í miðju manninn. Þar fell Sigurðr ok sonr hans þrévetr, er Sigmundr hét, er þeir drápu. Eftir þat lagði Brynhildr sik sverði, ok var hon brennd með Sigurði, en Gunnarr ok Högni tóku þá Fáfnisarf ok Andvaranaut ok réðu þá löndum.

50. Dráp Gjúkunga ok hefndir Guðrúnar.

Atli konungr Buðlason, bróðir Brynhildar, fekk þá Guðrúnar, er Sigurðr hafði átta, ok áttu þau börn. Atli konungr bauð þá til sín Gunnari ok Högna, en þeir fóru at heimboðinu. En áðr þeir fóru heiman, þá fálu þeir gullit Fáfnisarf í Rín, ok hefir þat gull aldri síðan fundizt. En Atli konungr hafði þar lið fyrir ok barðist við þá Gunnar ok Högna, ok urðu þeir handteknir. Lét Atli konungr skera hjarta ór Högna kykum. Var þat hans bani. Gunnari lét hann kasta í ormgarð, en honum var fengin leyniliga harpa, ok sló hann með tánum, því at hendr hans váru bundnar, en svá lék hann hörpuna, svá at allir ormarnir sofnuðu nema sú naða, er renndi at honum ok hjó svá fyrir flagbrjóskat, at hon steypði höfðinu inn í holit, ok hangði hon á lifrinni, þar til er hann dó. Gunnarr ok Högni eru kallaðir Niflungar ok Gjúkungar. Fyrir því er gull kallat Niflunga skattr eða arfr. 
Litlu síðar drap Guðrún tvá sonu sína ok lét gera með gulli ok silfri borðker af hausum þeira, ok þá var gert erfi Niflunga. At þeiri veizlu lét Guðrún skenkja Atla konungi með þeim borðkerum mjöð, ok var blandit við blóði sveinanna, en hjörtu þeira lét hon steikja ok fá konungi at eta. En er þat var gert, þá sagði hon honum sjálfum með mörgum ófögrum orðum. Eigi skorti þar áfenginn drykk, svá at flest fólk sofnaði, þar sem sat. Á þeiri nótt gekk hon til konungs, er hann svaf, ok með henni sonr Högna ok vágu at honum. Þat var hans bani. Þá skutu þau eldi í höllina, ok brann þat fólk, er þar var inni. 
Eftir þat fór hon til sjávar ok hljóp á sæinn ok vildi týna sér, en hana rak yfir fjörðinn, kom þá á þat land, er átti Jónakr konungr. En er hann sá hana, tók hann hana til sín ok fekk hennar. Áttu þau þrjá sonu, er svá hétu: Sörli, Hamðir, Erpr. Þeir váru allir svartir sem hrafn á hárslit sem Gunnarr ok Högni ok aðrir Niflungar. 
Þar fæddist upp Svanhildr, dóttir Sigurðar sveins, ok var allra kvinna fegrst. Þat spurði Jörmunrekkr konungr inn ríki. Hann sendi son sinn, Randvé, at biðja hennar sér til handa. En er hann kom til Jónakrs, þá var Svanhildr seld honum í hendr. Skyldi hann færa hana Jörmunrekki konungi. Þá sagði Bikki jarl, at þat var betr fallit, at Randvér ætti Svanhildi, er hann var ungr ok bæði þau, en Jörmunrekkr var gamall. Þetta ráð líkaði þeim vel inum ungum mönnum. Því næst sagði Bikki þetta konungi. Þá lét Jörmunrekkr konungr taka son sinn ok leiða til gálga. Þá tók Randvér hauk sinn ok plokkaði af fjaðrarnar ok bað senda feðr sínum. Þá var hann hengðr. En er Jörmunrekkr konungr sá haukinn, þá kom honum í hug, at svá sem haukrinn var ófleygr ok fjaðralauss, svá var ríki hans ófært, er hann var gamall ok sonlauss. Þá leit Jörmunrekkr konungr Svanhildi, er hann reið ór skógi frá veiðum með hirð sína, hvar hon sat at haddbliki. Þá riðu þeir á hana ok tráðu hana undir hestafótum til bana. 
En er þetta spurði Guðrún, þá eggjaði hon sonu sína til hefndar eftir Svanhildi. En er þeir bjuggust til ferðar, þá fekk hon þeim brynjur ok hjálma svá sterka, at eigi mundi járn á festa. Hon lagði ráð fyrir þá, at þá er þeir kæmi til Jörmunrekks konungs, at þeir skyldu ganga of nótt at honum sofanda. Skyldi Sörli ok Hamðir höggva af honum hendr ok fætr, en Erpr höfuðit. 
En er þeir kómu á leið, þá spurðu þeir Erp, hver liðsemð þeim myndi at honum, ef þeir hitti Jörmunrekk konung. Hann svarar, at hann myndi veita þeim þvílíkt sem hönd fæti. Þeir segja, at þat var alls ekki, at fótr styddist við hönd. Þeir váru svá reiðir móður sinni, er hon hafði leitt þá út með heiftyrðum, ok þeir vildu gera þat, er henni þætti verst, ok drápu Erp, því at hon unni honum mest. 
Litlu síðar, er Sörli gekk, skriðnaði hann öðrum fæti, studdi sik með hendinni. Þá mælti hann: “veitti nú höndin fætinum. Betr væri nú, at Erpr lifði.” 
En er þeir kómu til Jörmunrekks konungs of nótt, þar sem hann svaf, ok hjuggu af honum hendr ok fætr, þá vaknaði hann ok kallaði á menn sína, bað þá vaka. 
Þá mælti Hamðir: “Af myndi nú höfuðit, ef Erpr lifði.” 
Þá stóðu upp hirðmenninir ok sóttu þá ok fengu eigi sótt með vápnum. Þá kallaði Jörmunrekkr, at þá skal berja grjóti. Var svá gert. Þar fellu þeir Sörli ok Hamðir. Þá var ok dauð öll ætt ok afkvæmi Gjúka. Því er brynja kölluð klæði eða váðir Hamðis ok Sörla.

51. Frá Völsungum.

Eftir Sigurð svein lifði dóttir, er Áslaug hét, er fædd var at Heimis í Hlymdölum, ok eru þaðan ættir komnar stórar. Svá er sagt, at Sigmundr Völsungsson var svá máttugr, at hann drakk eitr ok sakaði ekki, en Sinfjötli, sonr hans, ok Sigurðr váru svá harðir á húðna, at þá sakaði ekki eitr, at útan kæmi á þá bera. Því hefir Bragi skáld svá kveðit:

114. 
Þá er forns Litar flotna 
á fangboða öngli 
hrökkviáll of hrokkinn 
hekk Völsunga drekku.

Eftir þessum sögum hafa flest skáld ort ok tekit ýmsa þáttu. Bragi inn gamli orti um fall Sörla ok Hamðis í drápu þeiri, er hann orti um Ragnar loðbrók.

115. 
Knátti eðr við illan 
Jörmunrekkr at vakna 
með dreyrfáar dróttir 
draum í sverða flaumi; 
rósta varð í ranni 
Raudvés höfuðniðja, 
þá er hrafnbláir hefnðu 
harma Erps of barmar. 

116. 
Flaut of set við sveita 
sóknar alfs í golfi 
hræva dögg, þar er höggnar 
hendr sem fætr of kenndusk; 
fell í blóði blandinn 
brunn ölskála, runna 
þat er á Leifa landa 
laufi fátt, at höfði. 

117. 
Þar svá at gerðu gyrðan 
golfhölkvis sá fylkis 
segls naglfara siglur 
saums andvanar standa; 
urðu snemmst ok sörli 
samráða þeir Hamðir 
hörðum herðimýlum 
Hergauts vinu barðir. 

118. 
Mjök lét stála stökkvir 
styðja Gjúka niðja 
flaums, þá er fjörvi næma 
Foglhildar mun vildu, 
ok bláserkjar birkis, 
ball, fagrgötu allir, 
ennihögg ok eggjar 
Jónakrs sonum launa. 

119. 
Þat sék fall á fögrum 
flotna randar botni. 
Ræs gafumk reiðar mána 
Ragnarr ok fjölð sagna.

52. Frá Fróða konungi ok kverninni Grótta.

Hví er gull kallat mjöl Fróða? Til þess er saga sjá, at Skjöldr hét sonr Óðins, er Skjöldungar eru frá komnir. Hann hafði atsetu ok réð löndum, þar sem nú er kölluð Danmörk, en þá var kallat Gotland. Skjöldr átti þann son, er Friðleifr hét, er löndum réð eftir hann. Sonr Friðleifs hét Fróði. Mann tók konungdóm eftir föður sinn í þann tíð, er Ágústus keisari lagði frið of heim allan. Þá var Kristr borinn. En fyrir því at Fróði var allra konunga ríkastr á Norðlöndum, þá var honum kenndr friðrinn um alla danska tungu, ok kalla menn það Fróðafrið. Engi maðr grandaði öðrum, þótt hann hitti fyrir sér föðurbana eða bróðurbana lausan eða bundinn. Þá var ok engi þjófr eða ránsmaðr, svá at gullhringr einn lá á Jalangrsheiði lengi. 
Fróði konungr sótti heimboð í Svíþjóð til þess konungs, er Fjölnir er nefndr. Þá keypti hann ambáttir tvær, er hétu Fenja ok Menja. Þær váru miklar ok sterkar. 
Í þann tíma fundust í Danmörku kvernsteinar tveir svá miklir, at engi var svá sterkr, at dregit gæti. En sú náttúra fylgði kvernunum, at þat mólst á kverninni, sem sá mælti fyrir, er mól. Sú kvern hét Grótti. Hengikjöftr er sá nefndr, er Fróða konungi gaf kvernina. 
Fróði konungr lét leiða ambáttirnar til kvernarinnar ok bað þær mala gull, ok svá gerðu þær, mólu fyrst gull ok frið ok sælu Fróða. Þá gaf hann þeim eigi lengri hvílð eða svefn en gaukrinn þagði eða hljóð mátti kveða. Þat er sagt, at þær kvæði ljóð þau, er kallat er Gróttasöngr, ok er þetta upphaf at:

120. 
Nú erum komnar 
til konungs húsa 
framvísar tvær, 
Fenja ok Menja; 
þær eru at Fróða 
Friðleifs sonar 
máttkar meyjar 
at mani hafðar.

Ok áðr létti kvæðinu, mólu þær her at Fróða, svá at á þeiri nótt kom þar sá sækonungr, er Mýsingr hét, ok drap Fróða, tók þar herfang mikit. Þá lagðist Fróðafriðr. Mýsingr hafði með sér Grótta ok svá Fenju ok Menju ok bað þær mala salt. Ok at miðri nótt spurðu þær, ef eigi leiddist Mýsingi salt. Hann bað þær mala lengr. Þær mólu litla hríð, áðr niðr sökk skipit, ok var þar eftir svelgr í hafinu, er særinn fellr í kvernaraugat. Þá varð sær saltr.

53. Frá Hrólfi kraka ok Vögg

Hví er gull kallat sáð Kraka? Konungr einn í Danmörk er nefndr Hrólfr kraki. Hann var ágætastr fornkonunga fyrst af mildi ok fræknleik ok lítillæti. Þat er eitt mark um lítillæti hans, er mjök er fært í frásagnir, at einn lítill sveinn ok fátækr er nefndr Vöggr. Hann kom í höll Hrólfs konungs. Þá var konungrinn ungr at aldri ok grannligr á vöxt. Þá gekk Vöggr fyrir hann ok sá upp á hann. 
Þá mælti konungr: “Hvat viltu mæla, sveinn, er þú sér á mik?” 
Vöggr segir: “Þá er ek var heima, heyrðak sagt, at Hrólfr konungr at Hleiðru var mestr maðr á Norðrlöndum, en nú sitr hér í hásæti kraki einn lítill, ok kallið þér hann konung.” 
Þá svarar konungr: “Þú, sveinn, hefir gefit mér nafn, at ek skal heita Hrólfr kraki, en þat er títt, at gjöf skal fylgja nafnfesti. Nú sé ek þik enga gjöf hafa til at gefa mér at nafnfesti, þá er mér sé þægilig. Nú skal sá gefa öðrum, er til hefir,” – tók gullhring af hendi sér ok gaf honum. 
Þá mælti Vöggr: “Gef þú allra konunga heilastr, ok þess strengi ek heit at verða þess manns bani, er þinn banamaðr verðr.” 
Þá mælti konungr ok hló við: “Litlu verðr Vöggr feginn.”

54. Frá Hrólfi hraka ok Aðilsi konungi.

Annat mark var þat sagt frá Hrólfi kraka um fræknleik hans, at sá konungr réð fyrir Uppsölum, er Aðils hét. Hann átti Yrsu, móður Hrólfs kraka. Hann hafði ósætt við þann konung, er réð fyrir Nóregi, er Áli hét. Þeir stefndu orrostu milli sín á ísi vatns þess, er Væni heitir. Aðils konungr sendi boð Hrólfi kraka, mági sínum, at hann kæmi til liðveizlu við hann, ok hét mála öllum her hans, meðan þeir væri í ferðinni, en konungr sjálfr skyldi eignast þrjá kostgripi, þá er hann köri af Svíðjóð. Hrólfr konungr mátti eigi fara fyrir ófriði þeim, er hann átti við Saxa, en þó sendi hann Aðilsi berserki sína tólf. Þar var einn Böðvarr bjarki ok Hjalti hugprúði, Hvítserkr hvati, Vöttr, Véseti, þeir bræðr Svipdagr ok Beiguðr. Í þeiri orrostu féll Áli konungr ok mikill hluti liðs hans. Þá tók Aðils konungr af honum dauðum hjálminn Hildisvín ok hest hans Hrafn. 
Þá beiddust þeir berserkir Hrólfs kraka at taka mála sinn, þrjú pund gulls hverr þeira, ok um fram beiddust þeir at flytja Hrólfi kraka kostgripi þá, er þeir kuru til handa honum. Þat var hjálmrinn Hildigöltr ok brynjan Finnsleif, er á hvárigu festi járn, ok gullhringr sá, er kallaðr var Svíagríss, er átt höfðu langfeðgar Aðils. En konungr varnaði allra gripanna, ok eigi heldr galt hann málann. Fóru berserkir braut ok unðu illa sínum hlut, sögðu svá búit Hrólfi kraka. 
Ok jafnskjótt byrjaði hann ferð sína til Uppsala, ok er hann kom skipum sínum í ána Fýri, þá reið hann til Uppsala, ok með honum tólf berserkir hans, allr griðalausir. Yrsa, móðir hans, fagnaði honum ok fylgði honum til herbergis ok eigi til konungs hallar. Váru þá gervir eldar fyrir þeim ok gefit öl at drekka. 
Þá komu menn Aðils konungs inn ok báru skíð á eldinn ok gerðu svá mikinn, at klæði brunnu af þeim Hrólfi, ok mæltu: “Er þat satt, at Hrólfr kraki ok berserkir hans flýja hvárki eld né járn?” 
Þá hljóp Hrólfr kraki upp ok allir þeir. Þá mælti hann:

121. 
“Aukum enn elda 
at Aðils húsum,”

tók skjöld sinn ok kastaði á eldinn ok hljóp yfir eldinn, meðan skjöldrinn brann, ok mælti enn:

122. 
“Flýra sá eld 
er yfir hleypr.”

Svá fór hverr at öðrum hans manna, tóku þá ok, er eldinn höfðu aukit, ok köstuðu á eldinn. Þá kom Yrsa ok fekk Hrólfi kraka dýrshorn, fullt af gulli, ok þar með hringinn Svíagrís ok bað þá braut ríða til liðsins. Þeir hljópu á hesta sína ok ríða ofan á Fýrisvöllu. Þá sá þeir, at Aðils konungr reið eftir þeim með her sinn alvápnaðan ok vill drepa þá. Þá tók Hrólfr kraki hægri hendi gullit ofan í hornit ok söri allt um götuna. En er Svíar sjá þat, hlaupa þeir ór söðlunum, ok tók hverr slíkt er fekk, en Aðils konungr bað þá ríða ok reið sjálfr ákafliga. Slöngvir hét hestr hans, allra hesta skjótastr. Þá sá Hrólfr kraki, at Aðils konungr reið nær honum, tók þá hringinn Svíagrís ok kastaði til hans ok bað hann þiggja at gjöf. Aðils konungr reið at hringinum ok tók til með spjótsoddinum ok renndi upp á falinn. 
Þá veik Hrólfr kraki aftr ok sá, er hann laut niðr. Þá mælti hann: “Svínbeygt hefi ek nú þann, er ríkastr er með Svíum.” Svá skilðust þeir. 
Af þessi sök er gull kallat sáð Kraka eða Fýrisvalla. Svá kvað Eyvindr skáldaspillir:

123. 
Bárum, Ullr, of alla, 
ímunlauks, á hauka 
fjöllum Fýrisvalla 
fræ Hákunar ævi.

Svá sem Þjóðólfr kvað:

124. 
Örð sær Yrsu burðar 
inndrótt jöfurr sinni 
bjartplógaðan bauga 
brattakr völu-spakra. 
Eyss landreki ljósu 
lastvarr Kraka barri 
á hlémyldar holdi, 
hauks kölfur mér sjalfum.

55. Frá Hölga konungi.

Svá er sagt, at konungr sá, er Hölgi er nefndr, er Hálogaland er við kennt, var faðir Þorgerðar Hölgabrúðar. Þau váru bæði blótuð, ok var haugr Hölga kastaðr, önnur fló af gulli eða silfri – þat var blótféit – en önnur fló af moldu ok grjóti. Svá kvað Skúli Þorsteinsson:

125. 
Þá er ræfrvita Reifnis 
rauð ek fyr Svölð til auðar, 
herfylgins bar ek Hölga 
haugþök saman baugum.

56. Enn frá gullskenningum.

Í Bjarkarmálum inum fornum eru tölð mörg gullsheiti. Svá segir þar:

126. 
Gramr inn gjöflasti 
gæddi hirð sína 
Fenju forverki, 
Fáfnis Miðgarði, 
Glasis glóbarri, 
Grana fagrbyrði, 
Draupnis dýrsveita, 
dúni Grafvitnis. 

127. 
Ýtti örr hilmir, 
aldir við tóku, 
Sifjar svarðfestum, 
svelli dalnauðar, 
tregum otrsgjöldum, 
tárum Mardallar, 
eldi Órunar, 
Iðja glysmálum. 

128. 
Gladdi gunnveitir, 
gengum fagrbúnir, 
Þjaza þingskilum 
þjóðir hermargar, 
Rínar rauðmalmi, 
rógi Niflunga, 
vísi inn vígdjarfi. 
Varði hann Baldr þeygi.

Gull er kallat í kenningum eldr handar eða liðs eða leggjar, því at þat er rautt, en silfr snær eða svell eða héla, því at þat er hvítt. Með sama hætti skal ok kenna gull eða silfr til sjóðs eða diguls eða lauðar, en hvárttveggja silfr ok gull má vera grjót handar eða hálsgjörð nökkurs þess manns, er títt var at hafa men. Men ok hringar eru bæði silfr ok gull, ef eigi er annan veg greint. Sem kvað Þorleikr fagri:

129. 
Kastar gramr á glæstar 
gegn valstöðvar þegnum, 
ungr vísi gefr eisu 
armleggs, digulfarmi.

Ok sem kvað Einarr skálaglamm:

130. 
Liðbröndum kná Lundar 
landfrækn jöfurr granda. 
Hykka ek ræsis rekka 
Rínar grjót of þrjóta.

Svá kvað Einarr Skúlason:

131. 
Blóðeisu liggr bæði 
bjargs tveim megin geima 
sjóðs, á ek sökkva stríði, 
snær ok eldr, at mæra.

Ok enn sem hann kvað:

132. 
Dægr þrymr hvert, en hjarta 
hlýrskildir ræðr mildu 
Heita blakks, of hvítum 
hafleygr digulskafli. 
Aldri má fyr eldi 
áls hrynbrautar skála, 
öll viðr folka fellir 
framræði snæ bræða.

Hér er gull kallat eldr áls hrynbrautar, en silfr snær skálanna. Svá kvað Þórðr Mæraskáld:

133. 
Sér á seima rýri, 
sigðis látrs at átti, 
hrauns glaðsendir handa, 
Hermóðr föður góðan.

57. Maðr kenndr til gulls.

Maðr er kallaðr brjótr gullsins, svá sem kvað Óttarr svarti:

134. 
Góðmennis þarf ek gunnar 
glóð-brjótanda at njóta. 
Hér er alnennin inni 
inndrótt með gram svinnum.

Eða gullsendir, sem kvað Einarr skálaglamm:

135. 
Gullsendir lætr grundar, 
glaðar þengill her drengja, 
hans mæti kná ek hljóta, 
hljót Yggs mjaðar njóta.

Gullvörpuðr, sem kvað Þorleikr:

136. 
Hirð viðr grams með gerðum 
gollvörpuðr sér holla.

Gullstríðir, sem kvað Þorvaldr blönduskáld:

137. 
Gullstríðir verpr glóðum, 
gefr auð konungr rauðan, 
óþjóðar bregðr eyðir, 
armleggs, Grana farmi.

Gullskati, sem hér er:

138. 
Gat ek gullskata; 
gör er leygs of bör 
götu gunnvita 
gráps tögdrápa.

58. Kona kennd til gulls.

Kona er kennd til gulls, kölluð selja gulls, sem kvað Hallar-Steinn:

139. 
Svalteigar mun selju 
salts Viðblinda galtar 
rafkastandi rastar 
reyrþvengs muna lengi.

Hér er kallat hvalir Viðblinda geltir. Hann var jötunn ok dró hvali í hafi út sem fiska. Teigr hvala er sær, röf sævar er gull. Kona er selja gulls þess, er hon gefr, ok samheiti við selju er tré, sem fyrr er ritat, at kona er kennd við alls konar trjáheiti kvenkennd. Hon er ok lág kölluð þess, er hon gefr. Lág heitir ok tré þat, er fellr í skógi. Svá kvað Gunnlaugr ormstunga:

140. 
Alin var rýgr at rógi, 
runnr olli því gunnar, 
lág var ek auðs at eiga 
óðgjarn, fira börnum.

Kona er kölluð mörk. Svá kvað Hallar-Steinn:

141. 
Ek hefi óðar lokri 
ölstafna Bil skafna, 
væn mörk skála, verki 
vandr stef-knarrar branda.

Tróða, enn sem kvað Steinn:

142. 
Þú munt, fúrs, sem fleiri, 
flóðs hirðisif, tróður, 
grönn, við gæfu þinni 
grjóts Hjaðninga brjótask.

Skorða, svá kvað Ormr Steinþórsson:

143. 
Skorða var í föt færð 
fjarðbeins afar hrein. 
Nýri slöng nadd-Freyr 
nisting of mjaðar Hrist.

Stoð, sem Steinarr kvað:

144. 
Mens hafa mildrar Synjar 
mjúkstalls logit allir, 
sjá höfumk veltistoð stilltan 
straumtungls, at mér draumar.

Björk, enn sem Ormr kvað:

145. 
Því at hols hrynbáls 
hramma, þats ek berk fram, 
Billings á burar full 
bjarkar hefi ek lagit mark.

Eik, svá sem hér er:

146. 
Aura stendr fyr órum 
eik fagrbúin leiki.

Lind, svá sem hér er:

147. 
Ógnrakkr, skalat okkur, 
almr dynskúrar malma, 
svá bauð lind í landi 
líns, hugrekki dvína.

59. Maðr kenndr til viða.

Maðr er kenndr til viða, sem fyrr er ritat, kallaðr reynir vápna eða víga, ferða ok athafnar, skipa ok alls þess, er hann ræðr ok reynir. Svá kvað Úlfr Uggason:

148. 
En stirðþinull starði 
storðar leggs fyr borði 
fróns á folka reyni 
fránleitr ok blés eitri.

Viðr ok meiðr, sem kvað Kormákr:

149. 
Meiðr er mörgum æðri 
morðteins í dyn fleina; 
hjörr fær hildibörrum 
hjarl Sigurði jarli.

Lundr, svá kvað Hallfreðr vandræðaskáld:

150. 
Askþollum stendr Ullar 
austr at miklu trausti 
rækilundr inn ríki 
randfárs brumaðr hári.

Hér er ok þollr nefndr. Búss, svá kvað Arnórr:

151. 
Rökr öndurt bað randir 
reggbúss saman leggja, 
rógskýja helt, Rygja, 
regni haustnótt gegnum.

Askr, sem Refr kvað:

152. 
Gekk í gulli stokkna 
gjöfrífr, Háars drífu 
askr viðr ærinn þroska, 
as-Freyr sæing meyjar.

Hlynr, sem hér er:

153. 
Heill kom þú, handar svella 
hlynr kvaddi svá brynju.

Börr, sem Refr kvað:

154. 
Alls böðgæðis bjóða, 
börr ræðr til þess hjörva, 
ógnstöðvar hefi ek ægi 
einráðit Þórsteini.

Stafr, sem Óttarr kvað:

155. 
Heltu, þar er hrafn né svalta, 
hvatráðr ertu, láði, 
ógnarstafr, fyr jöfrum, 
ýgr, tveimr, við kyn beima.

Þorn, sem Arnórr kvað:

156. 
Hlóð, en hála téðu 
hirðmenn ara grenni, 
auðar þorn fyr örnu 
ungr valköstu þunga.

60. Orrostukenningar.

Hvernig skal kenna orrostu? Svá, at kalla veðr vápna eða hlífa eða Óðins eða valkyrju eða herkonunga eða gný eða glym. Svá kvað Hornklofi:

157. 
Háði gramr, þar er gnúðu, 
geira hregg við seggi, 
rauð fnýstu ben blóði, 
bengögl at dyn Sköglar.

Svá kvað Eyvindr:

158. 
Ok sá halr 
at Háars veðri 
hösvan serk 
hrísgrímnis bar.

Svá kvað Bersi:

159. 
Þótta ek, þá er æri, 
ár, sagt er þat, várum, 
hæfr at Hlakkar drífu 
hyrrunnum vel gunnar.

Svá kvað Einarr:

160. 
Glymvindi lætr Göndlar, 
gnestr hörr, taka mestum 
Hildar segl, Þar er hagli, 
hraustr þengill, drífr strengjar.

Sem kvað Einarr skálaglamm:

161. 
Né sigbjarka serkir 
sómmiðjungum rómu 
Hárs við Högna skúrir 
hléðut fast of séðir.

Svá sem hér:

162. 
Odda gnýs við æsi 
oddnets þinul setja.

Ok enn þetta:

163. 
Hnigu fjandr at glym Göndlar 
grams und arnar hramma.

61. Vápnakenningar ok herklæða.

Vápn ok herklæði skal kenna til orrostu ok til Óðins ok valmeyja ok herkonunga, kalla hjálm hött eða fald, en brynju serk eða skyrtu, en skjöld tjald, ok skjaldborgin er kölluð höll ok ræfr, veggr ok gólf. Skildir eru kallaðir ok kenndir við herskip, sól eða tungl eða lauf eða blik eða garðr skipsins. Skjöldr er ok kallaðr skip Ullar eða kennt til fóta Hrungnis, er hann stóð á skildi. Á fornum skjöldum var títt at skrifa rönd þá, er baugr var kallaðr, ok eru við þann baug skildir kenndir. Höggvápn, öxar eða sverð, er kallat eldar blóðs eða benja. Sverð heita Óðins eldar, en öxar kalla menn trollkvinna heitum ok kenna við blóð eða benjar eða skóg eða við. Lagvápn eru vel kennd til orma eða fiska. Skotvápn eru mjök kennd til hagls eða drífu eða rotu. Öllum þessum kenningum er marga lund breytt, því at þat er flest ort í lofkvæðum, er þessar kenningar þarf við. Svá kvað Víga-Glúmr:

164. 
Lattisk herr með höttu 
Hangatýs at ganga, 
þóttit þeim at hætta 
þekkiligt, fyr brekku.

Svá kvað Einarr skálaglamm:

165. 
Hjalmfaldinn bauð hildi 
hjaldrörr ok Sigvaldi, 
hinn er fór í gný Gunnar, 
gunndjarfr Búi, sunnan.

Róða serkr, sem Tindr kvað:

166. 
Þá er hringfáum Hanga 
hrynserk, viðum brynju 
hruðusk riðmarar Róða 
rastar, varð at kasta.

Hamðis skyrta, sem Hallfreðr kvað:

167. 
Ólítinn brestr úti 
unndýrs frömum runnum 
hart á Hamðis skyrtum 
hryngráp Egils vápna.

Sörla föt, enn sem hann kvað:

168. 
Þaðan verða föt fyrða, 
fregn ek görla þat, Sörla 
rjóðask björt í blóði 
benfúr méil-skúrum.

[Hlakkar tjöld], sem Grettir kvað:

169. 
Heldu Hlakkar tjalda 
hefjendr saman nefjum 
Hildar veggs ok hjuggusk 
hregg-Nirðir til skeggjum.

Róða ræfr, sem Einarr kvað:

170. 
Eigi þverr fyrir augna 
Óðs beðvinu Róða 
ræfrs, eignisk sá, regni 
ramsvell, konungr elli.

Hildar veggr, sem kvað Grettir ok áðr er ritat. Skipsól, sem Einarr kvað:

171. 
Leyg rýðr ætt á ægi 
Óláfs skipa sólar.

Hlýrtungl, sem Refr kvað:

172. 
Dagr var fríðr, sá er fögru 
fleygjendr alinleygjar 
í hangferil hringa 
hlýrtungli mér þrungu.

Garðr skips, sem hér er:

173. 
Svá skaut gegn í gögnum 
garð steinfarinn barða, 
sá var, gnýstærir geira, 
gunnar æfr, sem næfrar.

Askr Ullar, sem Þjóðólfr kvað:

174. 
Ganga él of yngva 
Ullar skips með fullu, 
þar er samnagla siglur 
slíðrdúkaðar ríða.

Ilja blað Hrungnis, sem Bragi kvað:

175. 
Vilið, Hrafnketill, heyra, 
hvé hreingróit steini 
Þrúðar skal ek ok þengil 
þjófs ilja blað leyfa?

Bragi skáld kvað þetta um bauginn á skildinum:

176. 
Nema svá at góð ins gjalla 
gjöld baugnafaðs vildi 
meyjar hjóls inn mæri 
mögr Siguðar Högna.

Hann kallaði skjöldinn Hildar hjól, en bauginn nöf hjólsins. Baugjörð, sem Hallvarðr kvað:

177. 
Rauðljósa sér ræsir, 
rít brestr sundr in hvíta, 
baugjörð brodda ferðar, 
bjúgrennd, í tvau fljúga.

Svá er enn kveðit:

178. 
Baugr er á beru sæmstr, 
en á boga örvar.

Sverð er Óðins eldr, sem Kormákr kvað:

179. 
Svall, þá er gekk með gjallan 
Gauts eld, hinn er styr belldi, 
glaðfæðandi Gríðar, 
gunnr. Komsk Urðr ór brunni

Hjálms eldr, sem kvað Úlfr Uggason:

180. 
Fullöflug lét fjalla 
fram haf-Sleipni þramma 
Hildr, en Hrofts of gildar 
hjalmelda mar felldu.

Brynju eldr, sem kvað Glúmr Geirason:

181. 
Heinþynntan lét hvína 
hryneld at þat brynju 
foldar vörðr, sá er fyrðum 
fjörn-harðan sik varði.

Randar íss ok grand hlífar, sem Einarr kvað:

182. 
Ráðvöndum þá ek rauðra 
randa ís at vísa, 
grand berum hjalms í hendi, 
hvarmþey drifinn Freyju.

Öx heitir trollkona hlífa, sem Einarr kvað:

183. 
Sjá megu rétt, hvé, Ræfils 
ríðendr, við brá Gríðar 
fjörnis fagrt of skornir, 
foldviggs, drekar liggja.

Spjót er ormr kallat, sem Refr kvað:

184. 
Kná myrkdreki marka 
minn, þar er ýtar finnask, 
æfr á aldar lófum 
eikinn borðs at leika.

Örvar eru kallaðar hagl boga eða strengjar eða hlífa eða orrostu, sem Einarr kvað skálaglamm:

185. 
Brak-Rögnir skók bogna, 
barg óþyrmir varga, 
hagl ór Hlakkar seglum, 
hjörs, rakkliga fjörvi.

Ok Hallfreðr:

186. 
Ok geir-Rótu götvar 
gagls við strengjar hagli 
hungreyðöndum hanga 
hléðut járni séðar.

Ok Eyvindr skáldaspillir:

187. 
Lítt kváðu þik láta, 
landvörðr, er brast, Hörða, 
brynju hagl í benjum, 
bugusk almar, geð falma.

62. Frá Hjaðningavígum.

Orrosta er kölluð Hjaðninga veðr eða él ok vápn Hjaðninga eldr eða vendir, en saga er til þess. 
Konungr sá, er Högni er nefndr, átti dóttur, er Hildr hét. Hana tók at herfangi konungr sá, er Heðinn hét Hjarrandason. Þá var Högni konungr farinn í konunga stefnu. En er hann spuðri, at herjat var í ríki hans ok dóttir hans í braut tekin, þá fór hann með sínu liði at leita Heðins ok spurði til hans, at hann fór norðr með landi. Þá er Högni konungr kom í Nóreg, spurði hann, at Heðinn hafði siglt vestr of haf. Þá siglir Högni eftir honum allt til Orkneyja, ok er hann kom þar, sem heitir Háey, þá var þar fyrir Heðinn með lið sitt. 
Þá fór Hildr á fund föður síns ok bauð honum men at sætt af hendi Heðins, en í öðru orði sagði hon, at Heðinn væri búinn at berjast ok ætti Högni af honum engrar vægðar ván. Högni svarar stirt dóttur sinni. En er hon hitti Heðin, sagði hon honum, at Högni vildi enga sætt, ok bað hann búast til orrostu, ok svá gera þeir hvárirtveggju, ganga upp á eyna ok fylkja liðinu. 
Þá kallar Heðinn á Högna, mág sinn, ok bauð honum sætt ok mikit gull at bótum. 
Þá svarar Högni: “Of síð bauttu þetta, ef þú vill sættast, því að nú hefi ek dregit Dáinsleif, er dvergarnir gerðu, er mannsbani skal verða, hvert sinn er bert er, ok aldri bilar í höggvi ok ekki sár grær, ef þar skeinist af.” 
Þá mælti Heðinn: “Sverði hælir þú þar, en eigi sigri. Þat kallak gott hvert, er dróttinhollt er.” 
Þá hófu þeir orrostu þá, er Hjaðningavíg er kallat, ok börðust þann dag allan, ok at kveldi fóru konungar til skipa. En Hildr gekk of nóttina til valsins ok vakði upp með fjölkynngi alla þá, er dauðir váru. Ok annan dag gengu konungarnir á vígvöllinn ok börðust ok svá allir þeir, er fellu inn fyrra daginn. Fór svá sú orrosta hvern dag eftir annan, at allir, þeir er fellu, ok öll vápn, þau er lágu á vígvelli, ok svá hlífar, urðu, at grjóti. En er dagaði, stóðu upp allir dauðir menn ok börðust, ok öll vápn váru þá nýt. Svá er sagt í kvæðum, at Hjaðningar skulu svá bíða ragnaröks. Eftir þessi sögu orti Bragi skáld í Ragnars drápu loðbrókar.

63. Orrosta kennd til Óðins.

Orrosta er veðr Óðins, sem fyrr er ritat. Svá kvað Víga-Glúmr:

188. 
Rudda ek sem jarlar, 
orð lék á því, forðum 
með veðrstöfum Viðris 
vandar mér til landa.

Viðris veðr er hér kallat orrusta, en vöndr vígs sverðit, en menn stafir sverðsins. Hér er bæði orrosta ok vápn haft til kenningar mannins. Þat er rekit kallat, er svá er ort. Skjöldr er land vápnanna, en vápn er hagl eða regn þess lands, ef nýgervingum er ort.

64. Skipskenningar.

Hvernig skal kenna skip? Svá, at kalla hest eða dýr eða skíð sækonunga eða sævar eða skipreiða eða veðrs. Báru fákr, sem Hornklofi kvað:

189. 
Hrjóðr lét hæstrar tíðar 
harðráðr skipa börðum 
báru fáks ins bleika 
barnungr á lög þrungit.

Geitis marr, svá kvað Erringar-Steinn:

190. 
En þótt ófrið sunnan 
öll þjóð segi skaldi, 
hlöðum Geitis mar grjóti, 
glaðir nennum vér, þenna.

Sveiða hreinar:

191. 
Súðlöngum komt sveiða, 
sunds liðu dýr frá grundu, 
sigrakkr, Sölsa bekkjar, 
Sveins mögr, á tröð hreinum.

Svá kvað Hallvarðr. Hér er ok kölluð sunds dýr ok særinn Sölsa bekkr. Svá kvað Þórðr Sjáreksson:

192. 
Sveggja lét fyr Siggju 
sólborðs goti norðan. 
Gustr skaut Gylfa rastar 
glaumi suðr fyr Aumar 
En slóðgoti síðan 
sæðings fyr skut bæði, 
hestr óð lauks fyr Lista, 
lagði Körmt ok Agðir.

Hér er skip kallat sólborðs hestr ok sær Gylfa land, sæðings slóð særinn ok hestr skipit ok enn lauks hestr. Laukr heitir siglutré. Ok enn sem Markús kvað:

193. 
Fjarðlinna óð fannir 
fast vetrliði rastar. 
Hljóp of húna gnípur 
hvals rann íugtanni. 
Björn gekk fram á fornar 
flóðs hafskíða slóðir. 
Skúrörðigr braut skorðu 
skers glymfjötur bersi.

Hér er skip kallat björn rasta. Björn heitir vetrliði ok íugtanni ok bersi, ok björn skorðu er hér kallat. Skip er ok kallat hreinn, svá kvað Hallvarðr, sem áðr er ritat, ok hjörtr, sem kvað Haraldr konungr Sigurðarson:

194. 
Sneið fyr Sikiley víða 
súð, várum þá prúðir. 
Brýnt skreið vel til vánar 
vengis hjörtr und drengjum.

Ok elgr, sem Einarr kvað:

195. 
Baugs, getr með þér þeygi, 
þýðr, drengr vera lengi, 
elg búum flóðs, nema fylgi, 
friðstökkvir, því nökkut.

Otr, sem Máni kvað:

196. 
Hvat munt hafs á otri, 
hengiligr, með drengjum, 
karl, því at kraftr þinn förlask, 
kinngrár, mega vinna?

Vargr, sem kvað Refr:

197. 
En hoddvönuðr hlýddi, 
hlunnvitnis em ek runni 
hollr til hermðar-spjalla 
heinvandils, Þórsteini.

Ok oxi. Skip er kallat skíð eða vagn eða reið. Svá kvað Eyjólfr dáðaskáld:

198. 
Meita fór at móti 
mjök síð of dag skíði 
ungr með jöfnu gengi 
útvers frömum hersi.

Svá kvað Styrkárr Oddason:

199. 
Ok eft ítrum stökkvi 
ók Högna lið vögnum 
hlunns á Heita fannir 
hyrjar flóðs af móði.

Ok sem Þorbjörn kvað:

200. 
Hafreiðar var hlæðir 
hlunns í skírnar brunni, 
Hvíta-Krists sá er hæsta 
hoddsviptir fekk giftu.

65. Kristskenningar.

Hvernig skal Krist kenna? Svá, at kalla hann skapara himins ok jarðar, engla ok sólar, stýranda heims ok himinríkis ok engla, konung himna ok sólar ok engla ok Jórsala ok Jórdánar ok Gríklands, ráðandi postula ok heilagra manna. Forn skáld hafa kennt hann við Urðarbrunn ok Róm, sem kvað Eilífr Guðrúnarson:

201. 
Setbergs, kveða sitja 
sunnr at Urðarbrunni, 
svá hefir rammr konungr remmðan 
Róms banda sig löndum.

Svá kvað Skafti Þóroddsson:

202. 
Máttr er munka dróttins 
mestr, aflar goð flestu. 
Kristr skóp ríkr ok reisti 
Rúms höll veröld alla.

Himna konungr, sem Markús kvað:

203. 
Gramr skóp grund ok himna 
glyggranns sem her dyggvan, 
einn stillir má öllu 
aldar Kristr of valda.

Svá kvað Eilifr kúlnasveinn:

204. 
Hróts lýtr helgum krúzi 
heims ferð ok lið beima. 
Sönn er en öll dýrð önnur 
einn sólkonungr hreinni.

Máríu sonr, enn sem Eilífr kvað:

205. 
Hirð lýtr himna, dýrðar, 
hvein Máríu sveini, 
mátt vinnr mildingr dróttar, 
maðr er hann ok goð, sannan.

Engla konungr, enn sem Eilífr kvað:

206. 
Máttr er en menn of hyggi 
mætr goðs vinar betri. 
Þó er engla gramr öllu 
örr helgari ok dýrri.

Jórdánar konungr, sem kvað Sighvatr:

207. 
Endr réð engla senda 
Jórdánar gramr fjóra, 
fors þó hans á hersi 
heilagt skoft, ór lofti.

Grikkja konungr, sem Arnórr kvað:

208. 
Bænir hefi ek fyr beini 
bragna falls við snjallan 
Grikkja vörð ok Garða. 
Gjöf launak svá jöfri.

Svá kvað Eilífr kúlnasveinn:

209. 
Himins dýrð lofar hölða, 
hann er alls konungr, stilli.

Hér kallaði hann fyrst Krist konung manna ok annat sinn alls konung. Enn kvað Einarr Skúlason:

210. 
Lét, sá er landfolks gætir, 
líknbjartr himinríki 
umgeypnandi opna 
alls heims fyr gram snjöllum.

66. Konungakenningar ok fyrirmanna.

Þar koma saman kenningar, ok verðr sá at skilja af stöð, er ræðr skáldskapinn, um hvárn kveðit er konunginn, því at rétt er at kalla Miklagarðskeisara Grikkjakonung, ok svá þann konung, er ræðr Jórsalalandi, at kalla Jórsalakonung, svá ok at kalla Rómskonung Rómaborgarkeisara, eða Englakonung, þann er Englandi ræðr. En sú kenning, er áðr var ritat, at kalla Krist konung manna, þá kenning má eiga hverr konungur. Konunga alla er rétt at kenna svá at kalla þá landráðendr eða landsvörðu eða landssæki eða hirðstjóra eða vörð landsfólks. Svá kvað Eyvindr skáldaspillir:

211. 
Farmatýs 
fjörvi næmðu 
jarðráðendr 
á Öglói.

Ok sem Glúmr kvað Geirason:

212. 
Hilmir rauð und hjalmi 
heina laut á Gautum. 
Þar varð í gný geira 
grundar vörðr of fundinn.

Sem Þjóðólfr kvað:

213. 
Hár skyli hirðar stjóri 
hugreifr sonum leifa 
arf ok óðaltorfu, 
ósk mín er þat, sína.

Sem Einarr kvað:

214. 
Snáks berr fald of fræknu 
folkvörðr, konungs Hörða 
frama telr greppr fyr gumnum, 
geðsnjallr skarar fjalli.

Rétt er ok um hann konung, er undir honum eru skattkonungar, at kalla hann konung konunga. Keisari er æðstr konunga, en þar næst er konungr sá, er ræðr fyrir þjóðlandi, jafn í kenningum öllum hverr við annan í skáldskap. Þar næst eru þeir menn, er jarlar heita eða skattkonungar, ok eru þeir jafnir í kenningum við konung, nema eigi má þá kalla þjóðkonunga, er skattkonungar eru. Ok svá kvað Arnórr jarlaskáld of Þorfinn jarl:

215. 
Nemi drótt, hvé sjá sótti 
snarlyndr konungr jarla. 
Eigi þraut við ægi 
ofvægjan gram bægja.

Þar næst eru í kenningum í skáldskap þeir menn, er hersar heita. Kenna má þá sem konung eða jarl, svá at kalla þá gullbrjóta ok auðmildinga ok merkismenn ok fólksstjóra eða kalla hann oddvita liðsins eða orrostu, fyrir því at þjóðkonungr hverr, sá er ræðr mörgum löndum, þá setr hann til landstjórnar með sér skattkonunga ok jarla at dæma landslög ok verja land fyrir ófriði í þeim löndum, er konungi liggja fjarri, ok skulu þeir dómar ok refsingar vera þar jafnréttir sem sjálfs konungs. En í einu landi eru mörg heruð, ok er þat háttr konunga at setja þar réttara yfir svá mörg heruð sem hann gefr til valds, ok heita þeir hersar eða lendir menn í danskri tungu, en greifar í Saxlandi, en barúnar í Englandi. Þeir skulu ok vera réttir dómarar ok réttir landvarnarmenn yfir því ríki, er þeim er fengit til stjórnar. Ef eigi er konungr nær, þá skal fyrir þeim merki bera í orrostum, ok eru þeir þá jafnréttir herstjórar sem konungar eða jarlar. Þar næst eru þeir menn, er hölðar heita. Þat eru búendr þeir, er gildir eru at ættum ok réttum fullum. Þá má svá kenna at kalla þá veitanda fjár ok gætanda ok sætti manna. Þessar kenningar megu ok eiga höfðingjar. Konungar ok jarlar hafa til fylgðar með sér þá menn, er hirðmenn heita ok húskarlar, en lendir menn hafa ok sér handgengna menn, þá er í Danmörku ok í Svíðjóð eru hirðmenn kallaðir, en í Nóregi húskarlar, ok sverja þeir þó eiða svá sem hirðmenn konungum. Húskarlar konunga váru mjök hirðmenn kallaðir í forneskju. Svá kvað Þorvaldr blönduskáld:

216. 
Konungr heill ok svá snjallir 
sókn-örr, við lof görvan 
óð hafa menn í munni 
mínn, húskarlar þínir.

Þetta orti Haraldr konungr Sigurðarson:

217. 
Fullafli bíðr fyllar, 
finn ek oft at drífr minna, 
hilmis stóls, á hæla 
húskarla lið jarli.

Hirðmenn ok húskarla höfðingja má svá kenna at kalla þá inndrótt eða verðung eða heiðmenn. Svá kvað Sighvatr:

218. 
Þat frá ek víg á vatni 
verðung jöfurs gerðu, 
nadda él en, nýla, 
næst tel ek engi in smæstu.

Ok enn þetta:

219. 
Þági var sem þessum 
þengils á jó strengjar 
mjöð fyr malma kveðju 
mær heiðþegum bæri.

Heiðfé heitir máli ok gjöf, er höfðingjar gefa. Svá kvað Óttarr svarti:

220. 
Góðmennis þarf ek gunnar 
glóðbrjótanda at njóta. 
Hér er alnennin inni 
inndrótt með gram svinnum.

Jarlar ok hersar ok hirðmenn eru svá kenndir, kallaðir konungs rúnar eða málar eða sessar. Svá kvað Hallfreðr:

221. 
Grams rúni lætr glymja 
gunnríkr, hinn er hvöt líkar, 
Högna hamri slegnar 
heiftbráðr of sik váðir.

Sem Snæbjörn kvað:

222. 
Stjórnviðjar lætr styðja 
stáls buðlinga máli 
hlemmisverð við harðri 
húflagan skæ dúfu.

Svá kvað Arnórr:

223. 
Bera sýn of mik mínir 
morðkennds taka enda 
þess of þengils sessa 
Þung mein synir ungir.

Konungs spjalli, sem Hallfreðr kvað:

224. 
Ráð lukusk, at sá, síðan, 
snjallráðr konungs spjalli 
átti eingadóttur 
Ónars viði gróna.

Svá skal menn kenna við ættir, sem Kormákr kvað:

225. 
Heyri sonr á, Sýrar, 
sannreynis, fentanna 
örr greppa lætk uppi 
jast-Rín, Haralds, mína.

Hann kallaði jarlinn sannreyni konungsins, en Hákon jarl son Sigurðar jarls. En Þjóðólfr kvað svá um Harald:

226. 
Vex Óláfs feðr 
járnsaxa veðr, 
harðræði hvert 
svá at hróðrs er vert.

Ok enn svá:

227. 
Jarizleifr of sá, 
hvert jöfri brá. 
Hófsk hlýri fram 
ins helga grams.

Ok enn kvað hann:

228. 
Andaðr er sá, 
er of alla brá, 
haukstalla konr, 
Haralds bróðursonr.

Enn kvað svá Arnórr í Rögnvaldsdrápu:

229. 
Réð Heita konr hleyti 
herþarfr við mik gerva. 
Styrk lét oss of orkat 
jarls mægð af því frægðar.

Ok enn kvað hann of Þorfinn jarl:

230. 
Bitu sverð, en þar þurðu, 
þunngör fyr Mön sunnan 
Rögnvalds kind, und randir 
ramlig folk, ins gamla.

Ok enn kvað hann:

231. 
Ættbæti firr ítran 
allríks, en ek bið líkna 
trúra tyggja dýrum, 
Torf-Einars goð meinum.

Ok enn kvað Einarr skálaglamm:

232. 
Né ættstuðill ættar 
ógnherði mun verða, 
skyldr em ek hróðri at halda, 
Hilditanns in mildri.

67. Skáldskaparheiti.

Hvernig er ókennd setning skáldskapar? Svá, at nefna hvern hlut sem heitir. Hver eru ókennd nöfn skáldskaparins? Hann heitir bragr ok hróðr, óðr, mærð, lof. Þetta kvað Bragi inn gamli, þá er hann ók um skóg nökkurn síð um kveld. Þá stefjaði trollkona á hann ok spurði, hverr þar fór:

233. 
Troll kalla mik 
tungl sjöt-rungnis, 
auðsug jötuns, 
élsólar böl, 
vílsinn völu, 
vörð nafjarðar, 
hvélsvelg himins. 
Hvat er troll, nema þat?

Hann svarði svá:

234. 
Skald kalla mik 
skapsmið Viðurs, 
Gauts gjafrötuð, 
grepp óhneppan, 
Yggs ölbera, 
óðs skapmóða, 
hagsmið bragar. 
Hvat er skald, nema þat?

Ok sem Kormákr kvað:

235. 
Hróðr geri ek of mög mæran 
meir Sigröðar fleira; 
haftsænis geld ek hánum 
heið. Sitr Þórr í reiðu.

Ok sem kvað Þórðr Kolbeinsson:

236. 
Mjök lét margar snekkjur, 
mærðar örr, sem knörru, 
óðr vex skalds, ok skeiðar 
skjaldhlynr á brim dynja.

Mærð, sem Úlfr Uggason kvað:

237. 
Þar kemr á, en æri 
endr bar ek mærð af hendi, 
ofra ek svá, til sævar, 
sverðregns, lofi þegna.

Hér er lof kallat skáldskapr.

68. Goðaheiti.

Hvernig eru nöfn goðanna? Þau heita bönd, sem kvað Eyjólfr dáðaskáld:

238. 
Dregr land at mun banda 
Eiríkr und sik geira 
veðmildr ok semr hildi.

Ok höft, sem kvað Þjóðólfr inn hvinverski:

239. 
Tormiðlaðr var tívum 
tálhreinn meðal beina. 
Hvat kvað hafta snytrir

hjalmfaldinn því valda.

Rögn, sem Einarr kvað skálaglamm:

240.

Rammaukin kveð ek ríki 
rögn Hákunar magna.

Jólnar, sem Eyvindr kvað:

241. 
Jólna sumbl 
enn vér gátum, 
stillis lof, 
sem steina brú.

Díar, sem Kormákr kvað:

242. 
Eykr með ennidúki 
jarðhljótr día fjarðar 
breyti, hún sá er, beinan, 
bindr. Seið Yggr til Rindar.

69. Himins heiti, sólar ok tungls.

Þessi nöfn himins eru rituð, en eigi höfum vér fundit í kvæðum öll þessi heiti. En þessi skáldskaparheiti sem önnur þykkir mér óskylt at hafa í skáldskap, nema áðr finni hann í verka höfuðskálda þvílík heiti. 
Himinn: hlýrnir, heiðþorrnir, hreggmímir, andlangr, ljósfari, drífandi, skatyrnir, víðfeðmir, vetmímir, leiftr, hrjóðr, víðbláinn. 
Sól: sunna, röðull, eyglóa, alskír, sýni, fagrahvél, líknskin, Dvalins leika, álfröðull, ifröðull, mylin. 
Tungl: máni, ný, nið, ártali, mulinn, fengari, glámr, skyndir, skjálgr, skrámr.

70. Jarðarheiti.

Hver eru jarðarheiti? Hon heitir jörð, sem Þjóðólfr kvað:

243. 
Jarl lætr odda skúrar 
oft herðir gör verða 
hrings, áðr hann of þryngvi, 
hörð él, und sik jörðu.

Fold, sem Óttarr kvað:

244. 
Fold verr folk-Baldr, 
fár má konungr svá, 
örnu reifir Óleifr, 
er framr Svía gramr.

Grund, sem Hallfreðr kvað:

245. 
Grund liggr und bör bundin 
breið holmfjöturs leiðar, 
heinlands hoddum grandar 
Höðr, eitrsvélum naðri.

Hauðr, sem Einarr kvað:

246. 
Verja hauðr með hjörvi 
hart döglinga bjartra 
hjalmr springr oft fyr olmri 
egghríð, framir seggir.

Land, sem Þórðr Kolbeinsson kvað:

247. 
En eft víg frá Veigu, 
vant er orð at styr, norðan 
land eða lengra stundu 
lagðisk suðr til Agða.

Láð, sem Óttarr kvað:

248. 
Heltu, þar er hrafn né svalta, 
hvatráðr ertu, láði 
ógnar stafr, fyr jöfrum, 
ýgr, tveimr, við kyn beima.

Hlöðyn, sem kvað Völu-Steinn:

249. 
Man ek þat, er jörð við orða 
endr myrk Danar sendi 
grænnar gröfnum munni 
gein Hlöðynjar beina.

Frón, sem kvað Úlfr Uggason:

250. 
En stirðþinull starði 
storðar leggs fyr borði 
fróns á folka reyni 
fránleitr ok blés eitri.

Fjörgyn, sem hér er kveðit:

251. 
Örgildi var ek, Eldis, 
áls Fjörgynjar, mála, 
dyggr, sé heiðr ok hreggi, 
hrynbeðs, áar steðja.

71. Úlfs heiti, bjarnar ok hjartar.

Vargr heitir dýr. Þat er rétt at kenna við blóð eða hræ, svá at kalla verð hans eða drykk. Eigi er rétt at kenna svá við fleiri dýr. Vargr heitir ok úlfr, sem Þjóðólfr kvað:

252. 
Gera var gisting byrjuð 
gnóg, en ulf ór skógi 
sonr á sár at spenja 
Sigorðar kom norðan.

Hér er hann ok geri kallaðr. Freki, sem Egill kvað:

253. 
Þá er oddbreki, 
sleit und freki, 
gnúði hrafni 
á höfuðstafni.

Vitnir, sem Einarr kvað:

254. 
Elfr varð unda gjalfri 
eitrköld roðin heitu. 
Vitnis fell með vatni 
varmt ölðr í men Karmtar.

Ylgr, sem Arnórr kvað:

255. 
Svalg áttbogi ylgjar 
ógóðr, en varð blóði 
græðir grænn at rauðum, 
grandauknum ná, blandinn.

Vargr, sem Illugi kvað:

256. 
Vargs var munr þat, er margan, 
menskerðir stakk sverði 
myrkaurriða markar, 
minn dróttinn rak flótta.

Þetta er enn vargs heiti, sem Hallr kvað:

257. 
Heiðingja sleit hungri, 
hárr gylðir naut sára, 
granar rauð gramr á fenri, 
gekk ulfr í ben drekka.

Ok enn sem Þórðr kvað:

258. 
Óð, en ærnu náði 
íms sveit freka hveiti, 
gera ölðra naut gylðir, 
Gjalpar stóð í blóði.

Björn heitir fetvíðnir, húnn, vetrliði, bersi, fress, íugtanni, ifjungr, glúmr, jölfuðr, vilskarpr, bera, jórekr, riti, frekr, blómr, ysjungr. 
Hjörtr heitir mótroðnir, dalarr, dalr, Dáinn, Dvalinn, Duneyrr, Duraþrór.

72. Hestaheiti.

Þessi eru hesta heiti talið í Þorgrímsþulu:

259. 
Hrafn ok Sleipnir, 
hestar ágætir, 
Valr ok Léttfeti, 
var þar Tjaldari, 
Gulltoppr ok Goti, 
getit heyrðak Sóta, 
Mór ok Lungr með Mari. 

260. 
Vigg ok Stúfr 
var með Skævaði. 
Þegn knátti Blakkr bera, 
Silfrtoppr ok Sinir, 
svá heyrðak Fáks of getit, 
Gullfaxi ok Jór með goðum. 

261. 
Blóðughófi hét hestr, 
er bera kváðu 
öflgan Atriða, 
Gísl ok Falhófnir, 
Glær ok Skeiðbrimir, 
þar var ok Gyllis getit.

Þessir eru enn talðir í Kálfsvísu:

262. 
Dagr reið Drösli, 
en Dvalinn Móðni, 
Hjalmr Háfeta, 
en Haki Fáki, 
reið bani Belja 
Blóðughófa, 
en Skævaði 
skati Haddingja. 

263. 
Vésteinn Vali, 
en Vífill Stúfi, 
Meinþjófr Mói, 
en Morginn Vakri, 
Áli Hrafni, 
er til íss riðu, 
en annarr austr 
und Aðilsi 
grár hvarfaði, 
geiri undaðr. 

264. 
Björn reið Blakki, 
en Bjárr Kerti, 
Atli Glaumi, 
en Aðils Slöngvi, 
Högni Hölkvi, 
en Haraldr Fölkvi, 
Gunnarr Gota, 
en Grana Sigurð.

Árvakr ok Alsviðr draga sólina, sem fyrr er ritat. Hrímfaxi eða Fjörsvartnir draga nóttina. Skinfaxi eða Glaðr fylgja deginum.

73. Öxn, ormar, sauðir, svín.

Þessi öxnaheiti eru í Þorgrímsþulu:

265. 
Gamalla öxna nöfn 
hefi ek görla fregit 
þeira Rauðs ok Hæfis, 
Rekinn ok Hýrr, 
Himinhrjóðr ok Apli, 
Arfr ok Arfuni.

Þessi eru orma heiti: dreki, Fáfnir, Jörmungandr, naðr, Níðhöggr, linnr, naðra, Góinn, Móinn, Grafvitnir, Grábakr, Ófnir, Sváfnir, grímr. 
Naut: kýr, kálfr, yxni, kvíga, vetrungr, griðungr, boli. 
Sauðr: hrútr, bekri, ær, lamb, veðr. 
Svín: sýr, gylta, runi, göltr, gríss.

74. Heiti lofts ok veðra.

Hver eru heiti lofts ok veðranna? Loft heitir ginnungagap ok meðalheimr, foglheimr, veðrheimr. Veðr heitir hregg, byrr, glygg, hret, gjósta, vindr. Svá segir í Alsvinnsmálum:

266. 
Vindr heitir með mönnum, 
en vönsuðr með goðum, 
kalla gneggjuð ginnregin, 
æpi jötnar, 
en alfar gnýfara, 
heitir í helju hlömmuðr.

Veðr heitir ok gustr.

75. Hrafnsheiti ok arnar.

Tveir eru fuglar þeir, er eigi þarf at kenna annan veg en kalla blóð eða hræ drykk þeira eða verð. Þat er hrafn ok örn. Alla aðra fugla karlkennda má kenna við blóð eða hræ, ok er þat þá nafn örn eða hrafn, sem Þjóðólfr kvað:

267. 
Blóðorra lætr barri 
bragningr ara fagna. 
Gauts berr sigð á sveita 
svans örð konungr Hörða. 
Geirs oddum lætr greddir 
grunn hvert stika sunnar 
hirð, þat er hann skal varða, 
hrægamms ara sævar.

Þessi eru nöfn hrafns: krákr, Huginn, Muninn, borginmóði, árflognir, ártali, holdboði. Svá kvað Einarr skálaglamm:

268. 
Fjallvönðum gaf fylli, 
fullr varð, en spjör gullu, 
herstefnandi hröfnum, 
hrafn á ylgjar tafni.

Svá kvað Einarr Skúlason:

269.

Dolgskára kná dýrum 
dýrr magnandi stýra, 
Hugins fermu bregðr harmi 
harmr, bliksólar garmi.

Ok enn sem hann kvað:

270. 
En við hjaldr, þar er hölðar, 
hugþrútit svellr, lúta, 
Muninn drekkr blóð ór benjum 
blásvartr, konungs hjarta.

Sem kvað Víga-Glúmr:

271. 
Þá er dynfúsir dísar 
dreyra mens á eyri, 
bráð fekk borginmóði 
blóðs, skjaldaðir stóðum.

Sem Skúli kvað Þorsteinsson:

272. 
Myndit efst, þar er undir 
árflogni gaf ek sárar, 
Hlökk í hundraðs flokki 
Hvítinga mik líta.

Örn heitir svá: ari, gemlir, hreggskornir, eggðir, ginnarr, undskornir, gallópnir. Sem Einarr kvað:

273. 
Sámleitum rauð sveita, 
sleit örn gera beitu, 
fekksk arnar matr járnum, 
Járnsöxu grön faxa.

Sem Óttarr kvað:

274. 
Örn drekkr, undarn 
ylgr fær, af hræum sylg, 
oft rýðr ulfr köft, 
ari getr verð þar.

Sem Þjóðólfr kvað:

275. 
Segjöndum fló sagna 
snótar ulfr at móti 
í gemlis ham gömlum 
glamma ó fyr skömmu.

Ok sem hér er:

276. 
Hreggskornis vil ek handa 
háleitan mjöð vanda.

Ok enn sem Skúli kvað:

277. 
Vaki ek þat er val heltk ekka 
víðis áðr ok síðan, 
greppr hlýðir þá góðu, 
gallópnis vel, spjalli.

76. Sævarheiti.

Hver eru sævar heiti? Hann heitir: marr, ægir, gymir, hlér, haf, leið, ver, salt, lögr, græðir. Sem Arnórr kvað ok fyrr var ritat:

278. 
Nemi drótt, hvé sæ sótti 
snarlyndr konungr jarla. 
Eigi þraut við ægi 
óvæginn gram bægja.

Hér er nefndr sær ok svá ægir. Marr, sem Hornklofi kvað:

279. 
Þá er út á mar mætir 
mannskæðr lagar tanna 
ræsinaðr til rausnar 
rak vébrautar Nökkva.

Lögr er ok hér nefndr. Svá kvað Einarr:

280. 
Lögr þvær flaust, en fagrir, 
flóðs vaskar brim stóðum, 
þar er sær á hlið hvára 
hlymr, veðrvitar glymja.

Hér er ok flóð kallat. Svá kvað Refr, sem fyrr var ritat:

281. 
Færir Björn, þar er bára 
brestr, undinna festa 
oft í ægis kjafta 
úrsvöl Gymis völva.

Haf, sem Halvarðr kvað:

282. 
Vestr lézt í haf, hristir, 
harðviggs, sikulgjarðar, 
umbands allra landa, 
íss, framstafni vísat.

Leið, sem hér er:

283. 
Erum á leið frá láði 
liðnir Finnum skriðnu. 
Austr sé ek fjöll af flausta 
ferli geisla merluð.

Ver, sem Egill kvað:

284. 
Vestr fór ek of ver, 
en ek Viðris ber 
munstrandar mar, 
svá er mitt of far.

Marr, sem Einarr kvað:

285. 
Kaldr þvær marr und mildum 
margt dægr viðu svarta, 
grefr élsnúin, jöfri, 
almsorg Manar þjalma.

Salt, sem Arnórr kvað:

286. 
Salt skar húfi héltum 
hraustr þjóðkóngr austan 
Báru brimlogs rýri 
brún veðr at Sigtúnum.

Græðir, sem Bölverkr kvað:

287. 
Leiðangr bjótt af láði, 
lögr gekk of skip, fögru, 
gjalfrstóðum reist græði 
glæstum, ár it næsta.

Hér er ok gjálfr kallat særinn. Víðir, sem kvað Refr:

288. 
Barðristinn nemr brjósti 
borðheim drasill skorðu, 
nauð þolir viðr, en víði 
verpr inn of þröm stinnan.

Húmr, sem Brennu-Njáll kvað:

289. 
Senn jósum vér, svanni, 
sextán, en brim vexti, 
dreif á hafskips húfa 
húm, í fjórum rúmum.

Þessi eru enn sævar heiti, svá at rétt er at kenna til skip eða gull. Rán, er sagt, at var kona Ægis, svá sem hér er:

290. 
Hrauð í himin upp glóðum 
hafs, gekk sær af afli. 
Börð, hygg ek, at ský skerðu. 
Skaut Ránar vegr mána.

Dætr þeira Ægis ok Ránar eru níu, ok eru nöfn þeira fyrr rituð: Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrönn, Bylgja, Dröfn, Kólga. Einarr Skúlason talði í þessi vísu:

291. 
Æsir hvasst at hraustum 
Himinglæva þyt sævar,

sex nöfn þeira, [himinglæva, Uðr, Dúfa, Blóðughadda, Kólga, Hefring]. Hrönn, sem Valgarðr kvað:

292. 
Lauðr var lagt í beðja, 
lék sollit haf golli, 
en herskipum hrannir 
höfuð ógurlig þógu.

Bylgja, sem Óttarr svarti kvað:

293. 
Skáruð sköfnu stýri, 
skaut, sylgháar bylgjur, 
lék við hún á hreini 
hlunns, þat er drósir spunnu.

Dröfn, sem Ormr kvað:

294. 
Hrosta drýgir hvern kost 
hauk lúðrs gæiþrúðr, 
en drafnar loga Lofn 
löstu rækir vinföst.

Bára, sem Þorleikr fagri kvað:

295. 
Sjár þýtr, en berr bára 
bjart lauðr of við rauðan, 
gránn þar er gulli búnum 
gínn hlunnvísundr munni.

Lá, sem Einarr kvað:

296. 
Né framlyndir fundu 
fyrr, hykkat lá kyrrðu, 
þar er sjár á, við varra, 
vini óra fell stórum.

Fyllr, sem Refr kvað:

297. 
Hrynja fjöll á fyllar, 
fram æsisk nú Glamma 
skeið vetrliði skíða, 
skautbjörn Gusis nauta.

Boði, sem hér er:

298. 
Boði fell of mik bráðla. 
Bauð heim með sér geimi. 
Þá ek eigi löð lægis.

Breki, sem Óttarr kvað:

299. 
Braut, en breki þaut, 
borð, óx viðar morð, 
meðr fengu mikit veðr, 
mjó fyrir ofan sjó.

Vágr, sem Bragi kvað:

300. 
Vildit vröngum ofra 
vágs byrsendir ægi, 
hinn er mjótygil máva 
mærar skar fyr Þóri.

Sund, sem Einarr kvað:

301. 
Skar ek súðum sund 
fyr sunnan Hrund, 
mín prýddisk mund 
við mildings fund.

Fjörðr, sem Einarr kvað:

302. 
Næst sé ek orm á jastar 
ítrserki vel merkðan, 
nemi bjóðr hvé ek fer, flæðar, 
fjarðbáls of þat máli.

Sægr, sem Markús kvað:

303. 
Sægs mun ek síðr en eigi, 
sá er illr, er brag spillir, 
sólar sverri málan, 
sliðráls reginn, níða.

77. Eldsheiti.

Hver eru elds heiti? Svá sem hér er:

304. 
Eldr brennat sjá sjaldan, 
svíðr dyggr jöfurr byggðir, 
blása rönn fyr ræsi 
reyk, er Magnús kveykvir.

Logi, sem Valgarðr kvað:

305. 
Snarla skaut ór sóti, 
sveyk of hús ok reykir 
stóðu stopðir síðan, 
steinóðr logi glóðum.

Bál, sem hér er:

306. 
Haki var brenndr á báli, 
þar er brimslóðir óðu.

Glæðr, sem Grani kvað:

307. 
Glæðr hygg ek Glamma slóðar, 
gramr eldi svá, felldu.

Eisa, sem Atli kvað:

308. 
Öx rýðsk, eisur vaxa, 
allmörg, loga hallir, 
hús brenna, gim geisar, 
góðmennit fellr blóði.

Hér er ok gim gallat eldrinn. Eimr, sem hér er:

309. 
Brunnu allvalds inni, 
eldr, hygg ek, at sal felldi, 
eimr skaut á her hrími, 
halfgör við Nið sjalfa.

Hyrr, sem Arnórr kvað:

310. 
Eymðit ráð við Rauma 
reiðr Eydana meiðir. 
Heit dvínuðu Heina, 
hyrr gerði þá kyrra.

Funi, sem Einarr kvað:

311. 
Funi kyndisk fljótt, 
en flýði skjótt 
Hísingar herr, 
sá er hafði verr.

Brími, sem Valgarðr kvað:

312. 
Bjartr sveimaði brími, 
brutu víkingar fíkjum, 
vísa styrks of virki, 
varp sorg á mey, borgar.

Leygr, sem Halldórr skvaldri kvað:

313. 
Ér knáttuð þar þeira, 
þú vart aldrigi, skjaldar 
leygr þau of sjöt, sigri 
sviptr, gersimum skipta.

78. Heiti stundanna.

Þessi eru nöfn stundanna: öld, forðum, aldr, fyrir löngu, ár, misseri, vetr, sumar, vár, haust, mánuðr, vika, dagr, nótt, morginn, aftann, kveld, árla, snemma, síðla, í sinn, fyrra dag, í næst, í gær, á morgun, stund, mél. Þessi eru enn heiti nætrinnar í Alsvinnsmálum:

314. 
Nótt heitir með mönnum, 
en njóla með goðum, 
kalla grímu ginnregin, 
ósorg kalla jötnar, 
alfar svefngaman, 
dvergar draumnjörun.

Frá jafndægri er haust, til þess er sól sezt í eykðarstað. Þá er vetr til jafndægris. Þá er vár til fardaga. Þá er sumar til jafndægris. Haustmánuðr heitir inn næsti fyrir vetr, fyrstr í vetri heitir gormánuðr, þá er frermánuðr, þá er hrútmánuðr, þá er þorri, þá gói, þá einmánuðr, þá gaukmánuðr ok sáðtíð, þá eggtíð ok stekktíð, þá er sólmánuðr ok selmánuðr, þá eru heyannir, þá er kornskurðarmánuðr.

79. Konungaheiti.

Hver eru manna heiti ókennd? Maðr er hverr fyrir sér; it fyrsta ok it æðsta heiti manns, er kallaðr er maðr keisari, því næst konungr, þar næst jarl. Þessir þrír menn eigu saman þessi heiti öll. Allvaldr, svá sem hér er kveðit:

315. 
Allvalda kann ek alla 
austr ok suðr of flausta, 
Sveins er sonr at reyna, 
setr, hverjum gram betri.

Hér er ok gramr kallaðr. Því heitir hann allvaldr, at hann er einvaldi alls ríkis síns. Fylkir, sem Gizurr kvað:

316. 
Fylkir gleðr í folki 
flagðs blakk ok svan Hlakkar, 
Óláfr of viðr élum 
Yggs gögl fegin Sköglar.

Fyrir því er fylkir kallaðr konungr, at hann skipar í fylkingar herliði sínu. Vísi, sem kvað Óttarr svarti:

317. 
Vísi tekr, víg-Freys, 
víst austr munlaust, 
aldar hefir allvaldr, 
óskvíf, gótt líf.

Harri eða herra, sem kvað Arnórr:

318. 
Harri fekk í hverri 
Hjaltlands þrumu branda, 
greppr vill grams dýrð yppa, 
gagn, sá er hæstr var bragna.

Hertogi heitir jarl, ok er konungr svá kallaðr ok, fyrir því er hann leiðir her til orrostu. Svá kvað Þjóðólfr:

319. 
Ok hertoga hneykir 
herfingnum lét stinga, 
leyfð ber ek hans, ór höfði 
haugs skundaði augu.

Sinjór eða senjór, sem Sighvatr kvað:

320. 
Lát auman nú njóta, 
Nóregs, ok gef stórum, 
mál halt, svá sem sælan, 
sínjór, laga þinna.

Mildingr, sem Markús kvað:

321. 
Mildingr fór of óþjóð eldi, 
auðit varð þá flotnum dauða. 
Hæstan kynduð, hlenna þrýstir 
hyrjar ljóma suðr at Jómi.

Mæringr, sem Hallvarðr kvað:

322. 
Erat und jarðar höslu, 
orðbrjótr Dönum forðar 
moldreks, munka valdi 
mæringr en þú næri.

Landreki, sem Þjóðólfr kvað:

323. 
Eyss landreki ljósu 
lastvarr Kraka barri,

sem fyrr var ritat. Því heitir hann svá, at hann rekr her um land annarra konunga eða rekr her ór sínu landi.

80. Frá Halfdani gamla ok konungaættum.

Konungr er nefndr Hálfdan gamli, er allra konunga var ágætastr. Hann gerði blót mikit at miðjum vetri ok blótaði til þess, at hann skyldi lifa í konungdómi sínum þrjú hundruð vetra. En hann fekk þau andsvör, at hann myndi lifa ekki meir en einn mikinn mannsaldr, en þat myndi þó vera þrjú hundruð vetra, er engi myndi vera í ætt hans kona eða ótiginn maðr. Hann var hermaðr mikill ok fór víða um Austrvegu. Þar drap hann í einvígi þann konung, er Sigtryggr hét. Þá fekk hann þeirar konu, er kölluð er Alvig in spaka, dóttir Emundar konungs ór Hólmgarði. Þau áttu sonu átján ok váru níu senn bornir. Þeir hétu svá: Einn var Þengill, er kallaðr var Manna-Þengill, annarr Ræsir, þriði Gramr, fjórði Gylfi, fimmti Hilmir, sétti Jöfurr, sjaundi Tyggi, átti Skyli eða Skúli, níundi Harri eða Herra. Þessir níu bræðr urðu svá ágætir í hernaði, at í öllum fræðum síðan eru nöfn þeira haldin fyrir tignarnöfn, svá sem konungs nafn eða jarls. Þeir áttu engi börn ok fellu allir í orrostum. Svá kvað Óttarr svarti:

324. 
Þengill var þegar ungr 
þreksgörr vígörr. 
Haldask bið ek hans aldr, 
hann tel ek yfirmann.

Svá kvað Markús:

325. 
Ræsir lét af roðnum hausi 
Rínar sól á marfjöll skína.

Svá kvað Egill:

326. 
Gramr hefir gerðihömrum 
grundar upp of hrundit.

Svá kvað Eyvindr:

327. 
Lék við ljóðmögu, 
skyldi land verja, 
gylfi inn glaðværi, 
stóð und gullhjalmi.

Svá kvað Glúmr Geirason:

328. 
Hilmir rauð und hjalmi 
beina laut á Gautum.

Svá kvað Óttarr svarti:

329. 
Jöfurr heyri upphaf, 
ofrask mun konungs lof, 
háttu nemi hann rétt 
hróðrs mín, bragar síns.

Sem Stúfr kvað:

330. 
Tíreggjaðr hjó tyggi 
tveim höndum lið beima, 
reifr gekk herr und hlífar, 
hizig suðr fyr Nizi.

Svá kvað Hallfreðr:

331. 
Skiliðr em ek við skylja, 
skaldmöld hefir því valdit. 
Vætta virða dróttins 
vil er mest ok dul flestum.

Svá kvað Markús:

332. 
Harra kveð ek at hróðrgörð dýrri 
hauklundaðan Dana grundar.

Enn áttu þau Hálfdan aðra níu sonu, er svá heita; Hildir, er Hildingar eru frá komnir, annarr Nefir, er Niflungar eru frá komnir, þriði Auði, er Öðlingar eru frá komnir, fjórði Yngvi, er Ynglingar eru frá komnir, fimmti Dagr, er Döglingar eru frá komnir, sétti Bragi, er Bragningar eru frá komnir. Þat er ætt Hálfdanar ins milda. Sjaundi Buðli, er Buðlungar eru frá komnir. Af Buðlungaætt kom Atli ok Brynhildr. Átti er Lofði. Hann var herkonungr mikill. Honum fylgði þat lið, er Lofðar váru kallaðir. Hans ættmenn eru kallaðir Lofðungar. Þaðan er kominn Eylimi, móðurfaðir Sigurðar Fáfnisbana. Níundi Sigarr, þaðan eru komnir Siklingar. Þat er ætt Siggeirs, er var mágr Völsungs, ok ætt Sigars, er hengði Hagbarð. Af Hildinga ætt var kominn Haraldr inn granrauði, móðurfaðir Hálfdanar svarta. Af Niflunga ætt var Gjúki, af Öðlinga ætt var Kjárr, af Ylfinga ætt var Eiríkr inn málspaki. 
Þessar eru ok konunga ættir ágætar: frá Yngva, er Ynglingar eru frá komnir, frá Skildi í Danmörk, er Skjöldungar eru frá komnir, frá Völsungi á Fraklandi, þeir heita Völsungar. Skelfir hét einn herkonungr, ok er hans ætt kölluð Skilfinga ætt. Sú kynslóð er í Austrvegum. Þessar ættir, er nú eru nefndar, hafa menn sett svá í skáldskap, at halda öll þessi fyrir tignarnöfn. Svá sem Einarr kvað:

333. 
Frá ek við holm at heyja 
hildingar fram gingu, 
lind varð græn, inn grána 
geirþing, í tvau springa.

Sem Grani kvað:

334. 
Döglingr fekk at drekka 
danskt blóð ara jóði.

Sem Gamli kvað Gnævaðarskáld:

335. 
Öðlingr drap sér ungum 
ungr naglfara á tungu 
innan borðs ok orða 
aflgerð meðalkafla.

Sem Jórunn kvað:

336. 
Bragningr réð í blóði, 
beið herr konungs reiði, 
hús lutu oft fyr eisum, 
óþjóðar slög rjóða.

Svá kvað Einarr:

337. 
Beit buðlungs hjörr, 
blóð fell á dörr. 
[Raufsk Hildar ský 
við Hvítabý.]

Svá kvað Arnórr:

338. 
Siklinga venr snekkjur 
sjálútar konr úti. 
Hann litar herskip innan, 
hrafns góð er þat, blóði.

Sem Þjóðólfr kvað:

339. 
Svá lauk siklings ævi 
snjalls, at vér ’rom allir, 
lofðungr beið inn leyfði 
lífs grand, í stað vöndum.

Lofða konungi fylgði þat lið, er Lofðar heita. Sem Arnórr kvað:

340. 
Skjöldungr mun þér annarr aldri 
æðri, gramr, und sólu fæðask.

Völsungr, sem kvað Þorkell hamarskáld:

341. 
Mér réð senda 
of svalan ægi 
Völsunga niðr 
vápn gullbúit.

Ynglingr, sem kvað Óttarr svarti:

342. 
Engi varð á jörðu 
ógnbráðr, áðr þér náði, 
austr sá er eyjum vestan 
Ynglingr und sik þryngvi.

Yngvi, þat er ok konungs heiti, sem Markús kvað:

343. 
Eiríks lof verðr öld at heyra, 
engi maðr veit fremra þengil, 
Yngvi helt við orðstír langan 
jöfra sess, í veröld þessi.

Skilfingr, sem Valgarðr kvað:

344. 
Skilfingr helt, þar er skulfu 
skeiðr, fyr lönd in breiðu, 
eydd varð, suðr, of síðir 
Sikiley, liði miklu.

Sínjór, sem Sighvatr kvað ok fyrr var ritat:

345. 
Lát auman nú njóta 
Nóregs ok gef stórum.

81. Mannaheiti.

Skáld heita greppar, ok rétt er í skáldskap at kalla svá hvern mann, er vill. Rekkar váru kallaðir þeir menn, er fylgðu Hálfi konungi, ok af þeirra nafni eru rekkar kallaðir hermenn, ok er rétt at kalla svá alla menn. Lofðar heita ok menn í skáldskap, sem fyrr er ritat. Skatnar váru þeir menn kallaðir, er fylgðu þeim konungi, er Skati mildi var kallaðr. Af hans nafni er skati kallaðr hverr, er mildr er. Bragnar heita þeir, er fylgðu Braga konungi inum gamla. Virðar heita þeir menn, er meta mál manna. Fyrðar ok firar ok verar heita landvarnarmenn. Víkingar ok flotnar, þat er skipa herr. Beimar, svá hétu þeir, er fylgðu Beimuna konungi. Gumnar eða gumar heita flokkstjórar, svá sem gumi er kallaðr í brúðför. Gotnar eru kallaðir af heiti konungs þess, er Goti er nefndr, er Gotland er við kent. Hann var kallaðr af nafni Óðins ok dregit af Gauts nafni, því at Gautland eða Gotland var kallat af nafni Óðins, en Svíþjóð af nafni Sviðurs. Þat er ok heiti Óðins. Í þann tíma var kallat allt meginland, þat er hann átti, Reiðgotaland, en eyjar allar Eygotaland. Þat er nú kallat Danaveldi ok Svíaveldi. Drengir heita ungir menn búlausir, meðan þeir afla sér fjár eða orðstír, þeir fardrengir, er milli landa fara, þeir konungsdrengir, er höfðingjum þjóna, þeir ok drengir, er þjóna ríkum mönnum eða bóndum. Drengir heita vaskir menn ok batnandi. 
Seggir eru kallaðir ok kníar ok liðar, þat eru fylgðarmenn. Þegnar ok hölðar, svá eru búendr kallaðir. Ljónar heita þeir menn, er ganga of sættir manna. Þeir menn eru, er svá eru kallaðir: kappar, kenpur, garpar, snillingar, hreystimenn, harðmenni, afarmenni, hetjur. Þessi heiti standa hér í mót at kalla mann blauðan, veykan, þjarfan, þirfing, blotamann, skauð, skræfu, skrjáð, vák, vám, læra, sleyma, teyða, dugga, dási, dirokkr, dusilmenni, ölmusa, auvirð, vílmögr. Örr maðr heitir mildingr, mæringr, skati, þjóðskati, gullskati, mannbaldr, sælingr, sælkeri, auðkýfingr, ríkmenni, höfðingi. Hér í mót er svá kallat: hnöggvingr, glöggvingr, mælingr, vesalingr, féníðingr, gjöflati. Heitir spekingr ráðvaldr. Heitir ok óvitr maðr fífl, afglapi, gassi, ginningr, gaurr, glópr, snápr, fóli, ærr, óðr, galinn. Snyrtimaðr ofláti, drengr, glæsimaðr, stertimaðr, prýðimaðr. Heitir hraumi, skrápr, skrokkr, skeiðklofi, flangi, slinni, fjósnir, slápr, dröttr. 
Lýðr heitir landfólk eða ljóðr. Heitir ok þræll kefsir, þjónn, önnungr, þirr.

82. Hópaheiti.

Maðr heitir einn hverr, 
tá, ef tveir eru, 
þorp, ef þrír eru, 
fjórir eru föruneyti, 
flokkr eru fimm menn, 
sveit, ef sex eru, 
sjau fylla sögn, 
átta bera ámælisskor, 
nautar eru níu, 
dúnn, ef tíu eru, 
ærir ro ellifu, 
toglöð er, 
ef tólf fara, 
þyss eru þrettán, 
ferð fjórtán, 
fundr er þá, 
er fimmtán hittask, 
seta eru sextán, 
sókn eru sautján, 
ærnir þykkja óvinir, 
þeim er átján mætir, 
neyti hefir sá, 
er nítján menn hefir, 
drótt eru tuttugu menn. 
Þjóð eru þrír tigir, 
fólk eru fjórir tigir, 
fylki eru fimm tigir, 
samnaðr eru sex tigir, 
sörvar eru sjau tigir, 
öld eru átta tigir, 
herr er hundrað.

83. Viðkenningar ok sannkenningar.

Enn eru þau heiti, er menn láta ganga fyrir nöfn manna. Þat köllum vér viðkenningar eða sannkenningar eða fornöfn. Þat eru viðkenningar at nefna annan hlut réttu nafni ok kalla þann, er hann vill nefna, eiganda eða svá at kalla hann þess, er hann nefndi, föður eða afa. Ái er inn þriði. Heitir ok sonr ok arfi, arfuni, barn, jóð ok mögr, erfingi. Heitir ok bróðir, blóði, barmi, hlýri, lifri. Heitir ok niðr, nefi, áttungr, konr, kundr, frændi, kynstafr, niðjungr, ættstuðill, ættbarmr, kynkvísl, ættbogi, afkvæmi, afspringr, höfuðbaðmr, ofsköft. Heita ok mágar, sifjungar, hleytamenn. Heitir ok vinr ok ráðunautr, ráðgjafi, máli, rúni, spjalli, alda þófti, einkili, sessi, sessunautr. Þófti er hálfrýmisfélagi. Heitir ok óvinr, dólgr, andskoti, fjandi, sökkvi, skaðamaðr, banamaðr, þröngvir, sökkvir, ósvífruðr. Þessi heiti köllum vér viðkenningar ok svá, þótt maðr sé kenndr við bæ sinn eða skip sitt, þat er nafn á, eða eign sína, þá er einkarnafn er gefit. Þetta köllum vér sannkenningar, at kalla menn spekimann, ætlunarmann, orðspeking, ráðsnilling, auðmilding, óslækinn, gæimann, glæsimann. Þetta eru fornöfn.

84. Kvennaheiti.

Þessi eru kvenna heiti ókennd í skáldskap: Víf ok brúðr ok fljóð heita þær konr, er manni eru gefnar. Sprund ok svanni heita þær konr, er mjök fara með dramb ok skart. Snótir heita þær, er orðnæfrar eru. Drósir heita þær, er kyrrlátar eru, svarri ok svarkr þær, er mikillátar eru. Ristill er kölluð sú kona, er sköruglynd er. Rýgr heitir sú, er ríkust er. Feima er sú kölluð, er ófröm er, svá sem ungar meyjar eða þær konur, er ódjarfar eru. Sæta heitir sú kona, er búandi hennar er af landi farinn. Hæll er sá kona kölluð, er búandi hennar er veginn. Ekkja heitir sú, er búandi hennar varð sóttdauðr. Mær heitir fyrst hver, en kerlingar er gamlar eru. Eru enn þau kvenna heiti, er til lastmælis eru, ok má þau finna í kvæðum, þótt þat sé eigi ritat. Þær konur heita eljur, er einn mann eigu. Snör heitir sonarkván. Sværa heitir vers móðir. Heitir ok móðir, amma, þriðja edda. Eiða heitir móðir. Heitir ok dóttir ok barn, jóð. Heitir ok systir, dís, jóðdís. Kona er ok kölluð beðja, mála, rúna búanda síns, ok er þat viðrkenning.

85. Höfuð ok hlutar þess.

Höfuð heitir á manni. Þat skal svá kenna at kalla erfiði háls eða byrði, land hjálms ok hattar ok heila, hárs ok brúna, svarðar, eyrna, augna, munns. Heimdallar sverð, ok er rétt at nefna hvert sverðsheiti, er vill, ok kenna við eitt hvert nafn Heimdallar. Höfuð heitir ókennt hauss, hjarni, kjannr, kollr. Augu heita sjón ok lit eða viðrlit, örmjót. Þau má svá kenna at kalla sól eða tungl, skjöldu ok gler eða gimsteina eða stein brá eða brúna, hvarma eða ennis. Eyru heita hlustir ok heyrn. Þau skal svá kenna at kalla land eða jarðarheitum nökkurum eða munn eða rás eða sjón eða augu heyrnarinnar, ef nýgervingar eru. Munn skal svá kenna at kalla land eða hús tungu eða tanna, orða eða góma, varra eða þvílíkt, ok ef nýgervingar eru, þá kalla menn munninn skip, en varrarnar borðit, tunga ræðit eða stýrit. Tennr eru stundum kallaðar grjót eða sker orða, munnr eða tunga. Tunga er oft kölluð sverð máls eða munns. Skegg heitir barð, grön eða kanpar, er stendr á vörrum. Hár heitir lá, haddr þat, er konr hafa. Skoft heitir hár. Hár er svá kennt at kalla skóg eða viðarheiti nökkuru, kenna til hauss eða hjarna eða höfuðs, en skegg kenna við höku eða kinnr eða kverkr.

86. Hjarta, brjóst, hugr.

Hjarta heitir negg. Þat skal svá kenna, kalla korn eða stein eða epli eða hnot eða mýl eða líkt ok kenna við brjóst eða hug, kalla má ok hús eða jörð eða berg hugarins. Brjóst skal svá kenna at kalla hús eða garð eða skip hjarta, anda eða lifrar, eljunar land, hugar ok minnis. Hugr heitir sefi ok sjafni, ást, elskhugi, vili, munr. Huginn skal svá kenna at kalla vind trollkvenna, ok rétt at nefna til hverja, er vill, ok svá at nefna jötnana, eða kenna þá til konu eða móður eða dóttur þess. Hugr heitir ok geð, þokki, eljun, þrekr, nenning, minni, vit, skap, lund, tryggð. Heitir ok hugr reiði, fjandskapr, fár, grimmð, böl, harmr, tregi, óskap, grellskap, lausung, ótryggð, geðleysi, þunngeði, gessni, harðgeði, óðværi.

87. Hönd, fótr.

Hönd má kalla mund, arm, lám, hramm. Á hendi heitir ölnbogi, armleggr, úlfliðr, liðr, fingr, greip, hreifi, nagl, gómr, jaðarr, kvikva. Hönd má kalla jörð vápna eða hlífa, við axlar ok ermar, lófa ok hreifa, gullhringa jörð ok vals ok hauks ok allra hans heita, ok í nýgervingum fót axlar, bognauð. Fætr má kalla tré ilja, rista, leista eða þvílíkt, renniflein brautar eða göngu, fets. Má kalla fótinn tré eða stoð þessa. Við skíð ok skúa ok brækr eru fætr kenndir. Á fæti heitir lær, kné, kálfi, bein, leggr, rist, jarki, il, tá. Við þetta allt má fótinn kenna ok kalla hann tré, ok kallat er sigla ok rá fótrinn, ok kenna við þessa hluti.

88. Mál ok vit.

Mál heitir ok orð ok orðtak ok orðsnilli, tala, saga, senna, þræta, söngr, galdr, kveðandi, skjal, bifa, hjaldr, hjal, skvál, glaumr, þjarka, gyss, þraft, skálp, hól, skraf, dælska, ljóðæska, hégómi, afgelja. Heitir ok rödd, hljómr, rómr, ómun, þytr, göll, gnýr, glymr, þrymr, rymr, brak, svipr, svipun, gangr. Vit heitir speki, ráð, skilning, minni, ætlun, hyggjandi, tölvísi, langsæi, bragðvísi, orðspeki, skörungskapr. Heitir undirhyggja, vélræði, fláræði, brigðræði.

89. At yrkja fólgit eða ofljóst.

Læti er tvennt. Læti heitir rödd, læti heitir æði, ok æði er ok ólund. Reiði er ok tvíkennt. Reiði heitir þat, er maðr er í illum hug, reiði heitir ok fargervi skips eða hross. Far er ok tvíkennt. Fár er reiði, far er skip. Þvílík orðtök hafa menn mjök til þess at yrkja fólgit, ok er þat kallat mjök ofljóst. Lið kalla menn þat á manni, er leggir mætast, lið heitir skip, lið heitir mannfólk, lið er ok þat kallat, er maðr veitir öðrum liðsinni, líð heitir öl. Hlið heitir á garði, ok hlið kalla menn uxa, en hlíð er brekka. Þessar greinir má setja svá í skáldskap, at gera ofljóst, at vant er at skilja, ef aðra skal hafa greinina en áðr þykki til horfa in fyrri vísuorð. Slíkt sama eru ok önnur mörg nöfn, þau er saman eigu heitit margir hlutir.

Háttatal

Eftir Kvæði

Háttatal er Snorri orti um Hákon konung ok Skúla hertoga

I.

Hvat eru hættir skáldskapar? Þrennt. Hverir? Setning, leyfi, fyrirboðning. Hvat er setning háttanna? Tvenn. Hver? Rétt ok breytt. Hvernig er rétt setning háttanna? Tvenn. Hver? Tala ok grein. Hvat er tala setningar háttanna? Þrenn. Hver? Sú er ein tala, hversu margir hættir hafa fundizt í kveðskap höfuðskálda. Önnur tala er þat, hversu mörg vísuorð standa í einu erendi í hverjum hætti. In þriðja tala er sú, hversu margar samstöfur er settar í hvert vísuorð í hverjum hætti. Hver er grein setningar háttanna? Tvenn. Hver? Málsgrein ok hljóðgrein. Hvat er málsgrein?Stafsetning greinir mál allt, en hljóðgrein er þat at hafa samstöfur langar eða skammar, harðar eða linar, ok þat er setning hljóðsgreina, er vér köllum hendingar, svá sem hér er kveðit:

1. 
Lætr sá, er Hákun heitir, 
hann rekkir lið, bannat, 
jörð kann frelsa, fyrðum 
friðrofs, konungr, ofsa. 
Sjalfr ræðr allt ok Elfar 
ungr stillir sá milli, 
gramr á gift at fremri, 
Gandvíkr jöfurr landi.

Hér er stafasetning sú, er hætti ræðr ok kveðandi gerir. Þat eru tólf stafir í erendi, ok eru þrír settir í hvern fjórðung. Í hverjum fjórðungi eru tvau vísuorð. Hverju vísuorði fylgja sex samstöfur. Í öðru vísuorði eru settr sá stafr fyrst í vísuorðinu, er vér köllum höfustaf. Sá stafr ræðr kveðandi. En í fyrsta vísuorði mun sá stafr finnast tysvar standa fyrir samstöfur. Þá stafi köllum vér stuðla. Ef höfuðstafr er samhljóðandi, þá skulu stuðlar vera inn sami stafr, svá sem hér er:

Lætr sá, er Hákun heitir, 
han rekkir lið, bannat,

en rangt er, ef þessir stafir standa fyrir samstöfur oftar eða sjaldnar en svá í fjórðungi vísu. En ef hljóðstafr er höfuðstafrinn, þá skulu stuðlar vera ok hljóðstafir, ok er þá fegra, at sinn hljóðstafr sé hverr þeira. Þá má ok hlýða, at hljóðstafr standi fyrir oftar í fjórðungi í fornöfnum eða í málfylling þeiri, er svá kveðr at: ek, – eða svá: en, er, at, í, á, of, af, um, ok er þat leyfi, en eigi rétt setning. Önnur stafasetning er sú, er fylgir setning hljóðs þess, er hátt gerir ok kveðandi. Skal sú grein í dróttkvæðum hætti svá vera, at fjórðungr vísu skal þar saman fara at allri stafasetning ok hljóða. Skal í fyrra vísuorði þannig greina þá setning:

jörð kann frelsa, fyrðum

Hér er svá: jörð, fyrð, þat er ein samstafa í hvárum stað, ok sinn hljóðstafr fylgir hvárri, ok svá upphafsstafir, en einir stafir eru eftir hljóðstaf í báðum orðum. Þessa setning hljóðfalls köllum vér skothending. En í öðru vísuorði er svá:

friðrofs konungr, ofsa.

Svá er hér: rofs, ofs. Þat er ein hljóðstafr ok svá allir þeir, er eftir fara í báðum orðum, en upphafstafir greina orðin. Þetta heita aðalhendingar. 
Svá skal hendingar setja í dróttkvæðum hætti, at in síðari hending í hverju vísuorði, er heitir viðrhending, hon skal standa í þeiri samstöfu, er ein er síðar, en sú hending, er frumhending heitir, stendr stundum í upphafi orðs, köllum vér þá oddhending, stundum í miðju orði, köllum vér þá hluthending. Þetta er dróttkvæðr háttr. Með þeim hætti er flest ort, þat er vandat er. Þessi er upphaf allra hátta, sem málrúnar eru fyrir öðrum rúnum. 
Hvernig er breytt setning háttanna? Tvá vega. Hvernig? Með máli ok hljóðum. Hvernig skal með máli skipta? Tvá vega. Hvernig? Halda eða skipta háttunum. Hvernig skal breyta háttunum ok halda sama hætti? Svá, at kenna eða styðja eða reka eða sannkenna eða yrkja nýgervingum. 
Hvat eru kenndir hættir? Svá sem þetta:

2. 
Fellr of fúra stilli 
fleinbraks, limu axla, 
Hamðis fang, þar er hringum 
hylr ættstuðill skylja. 
Holt felr hildigelti 
heila bæs, ok deilir 
gulls í gelmis stalli 
gunnseið, skörungr, reiðir.

Hér eru öll heiti kennd í þessi vísu, en hendingar ok orðalengð ok stafaskipti fara sem fyrr var ritat. 
Kenningar eru með þrennum háttum greindar. Fyrst heita kenningar, annat tvíkennt, þriðja rekit. Þat er kenning at kalla fleinbrak orrustu, en þat er tvíkennt at kalla fleinbraks fúr sverðit, en þá er rekit, ef lengra er.

Rekit:

3. 
Ulfs bága verr ægis 
ítr báls hati málu. 
Sett eru börð fyr bratta 
brún Míms vinar rúnu. 
Orms váða kann eiðu 
allvaldr göfugr halda. 
Menstríðir, njót móður 
mellu dolgs til elli.

Hvat er sannkeningar? Svá sem þetta:

4. 
Stinn sár þróask stórum, 
sterk egg frömum seggjum 
hvasst skerr hlífar traustar. 
Hár gramr lifir framla. 
Hrein sverð litar harða 
hverr drengr, göfugr þengill, 
ítr rönd furask undrum, 
unir bjartr snöru hjarta.

Þat er sannkenning at styðja svá orðit með sönnu efni, svá at kalla stinn sárin, því at höfug eru sár stór. En rétt er mælt at þróask. Önnur sannkenning er sú, at sárin þróask stórum. Nú er eitt vísuorð ok tvær sannkenningar. Í örðu vísuorði er kölluð sterk egg, en framir seggir. Í inu þriðja er svá, at hvasst skerr, hlífin er traust, ok í fjórða orði at kalla konunginn mikinn, en líf hans framligt; þar næst, at kalla hreint sverð ok harðliga roðit, en einn hverr liðsmanna, ok væri rétt mál, þótt maðr væri nefndr. Göfugr er konungrinn kallaðr. Röndin var kostig ok furaðisk undarliga skjótt. Konungrinn unði glaðr fræknu hjarta. Nú eru hér sýndar sextán sannkenningar í átta vísuorðum, en þó fegra þær mjök í kveðandi, at eigi sé svá vandliga eftir þeim farit. Sannkenningar hafa þrenna grein. Heitir ein sannkenning, önnur stuðning, þriðja tvíriðit.

Stuðningar:

5. 
Óðharða spyr ek eyða 
egg fullhvötum seggjum. 
Dáðrökkum veldr dauða 
dreng ofrhugaðr þengill. 
Hamdökkum fær Hlakkar 
hauk munnroða aukinn, 
veghræsinn spyr ek vísa, 
valdr ógnþorinn skjaldar.

Hér fylgir stuðning hverri sannkenning, svá sem kölluð er eggin óhörð, en fullhvatir mennirnir. Þat er sannkenning, hörð egg, en hvatir menn. Þat er stuðning, er annat sönnunarorð fylgir sannkenning. 
Hvar eru nýgervingar? Svá sem þetta:

6. 
Sviðr lætr sóknar naðra 
slíðrbraut jöfurr skríða, 
ótt ferr rógs ór réttum 
ramsnákr fetilhamsi. 
Linnr kná sverða sennu 
sveita bekks at leita. 
Ormr þyrr vals at varmri 
víggjöll sefa stígu.

Þat eru nýgervingar at kalla sverðit orm ok kenna rétt, en slíðrirnar götur hans, en fetlana ok umgerð hams hans. Þar heldr til ormsins náttúra, at hann skríðr ór hamsi ok til vatns. Hér er svá sett nýgerving, at hann ferr leita blóðs bekkjar at, þar er hann skríðr hugar stígu, þat eru brjóst manna. Þá þykkja nýgervingar vel kveðnar, ef þat mál, er upp er tekit, haldi of alla vísulengð. En ef sverð er ormr kallaðr, en síðan fiskr eða vöndr eða annan veg breytt, þat kalla menn nykrat, ok þykkir þat spilla. Nú er dróttkveðinn háttr með fimm greinum, ok er þó inn sami háttr réttr ok óbrugðinn, ok er oftliga þessar greinir sumar eða allar í einni vísu, ok er þat rétt, því at kenningar auka orðfjölða, sannkenningar fegra ok fylla mál, nýgervingar sýna kunnustu ok orðfimi. 
Þat er leyfi háttanna at hafa samstöfur seinar eða skjótar, svá at dragist fram eða aftr ór réttri tölu setningar, ok megu finnast svá seinar, at fimm samstöfur sé í öðru ok inu fjórða vísuorði, svá sem hér er:

7. 
Hjalms fylli spekr hilmir 
hvatr Vindhlés skatna. 
Hann kná hjörvi þunnum 
hræs þjóðár ræsa. 
Ýgr hilmir lætr eiga 
öld dreyrfá skjöldu. 
Styrs rýðr stillir hersum 
sterkr járngrá serki.

Í þessi vísu eru allar oddhendingar inar fyrri hendingar, ok er þó þessi háttr dróttkvæðr at hætti. 
Nú skal sýna svá skjótar samstöfur ok svá settar nær hverja annarri, at af því eykr lengð orðsins:

8. 
Klofinn spyr ek hjalm fyrir hilmis 
hjarar egg, duga seggir. 
Því eru heldr, þar er skekr skjöldu, 
skafin sverð lituð ferðar. 
Bila muna gramr, þó at gumna 
gular rítr nái líta. 
Draga þorir hann yfir hreinna 
hvatan brand þrömu randa.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði níu samstöfur, en í öðru ok inu fjórða sjau. Hér er þat sýnt, hversu flestar samstöfur megu vera í vísuorði með dróttkvæðum hætti, ok af þessu má þat vita, at átta eða sjau megu vel hlýða í fyrsta og þriðja vísuorði. Í þessi vísu eru allar frumhendingar hluthendar, og dregr þat til, at lengja má orðit, at sem flestar samstöfur standi fyrir hendingar. Þat er annat leyfi háttanna at hafa í dróttkvæðum hætti eitt orð eða tvau í vísu með álögum eða detthent eða dunhent eða skjálfhent eða með nokkurum þeim hætti, er eigi spilli kveðandi. Þriðja leyfi er þat at hafa aðalhendingar í fyrsta eða þriðja vísuorði. Fjórða leyfi er þat at skemma svá samstöfur at gera eina ór tveim ok taka ór annarri hljóðstaf. Þat köllum vér bragarmál, svá sem kvað Þórarinn Máhlíðingr:

Varðat mik, þars myrðir 
morðfárs vega þorði.

En er sú grein út sett miklu lengra. Þat er it fimmta leyfi at skipta tíðum í vísuhelmingi. Sétta leyfi er þat at hafa í dróttkvæðum hætti samhendingar eða liðhendingar. Þat er it sjaunda at hafa eitt málsorð í báðum vísuhelmingum, ok þykkir þat spilla í einstaka vísum. Átta er þat at nýta, þótt samkvætt verði við þat, er áðr er ort vísuorð eða skemmra. Níunda er þat at reka til innar fimmtu kenningar, en ór ættum er, ef lengra er rekit. En þótt þat finnist í fornskálda verka, þá látum vér þat nú ónýtt. Tíunda er þat, ef vísu fylgir drag eða stuðill. Ellifta er þat, at: er eða en eða at – má hafa oftar en eitt sinn í vísuhelmingi, svá sem Refr kvað:

Sæll er hinn, er, hranna 
hádýra, vel, stýrir, 
tíð erumk vitnis váða 
víngerð, unir sínu.

Ok svá þó at þat sé í síðara helmingi, ef maðr er nefndr eða kennt nafn hans í fyrra helmingi, þótt þá sé eigi nafn annan veg en hann eða hinn eða sá eða sjá. Tólfta er atriðisklauf. 
Hvat er tíðaskiðti?  Þrennt. Hvernig? Þat er var, þat er er, þat er verðr. Hver setning er þat, at breyta háttum með máli einu? Þat má svá gera at gefa nafn háttum ok greina svá tölu háttanna ina fyrstu, en halda annarri ok inni þriðju tölu setningar. Þat er, sem fyrr var ritat, at hafa átta vísuorð í erendi, ok in þriðja tala at hafa sex samstöfur í vísuorði ok sömu setning hendinganna. 
Háttum er skipt með ýmissum orðtökum, ok er þessi einn háttr, er kallaðr er sextánmælt:

9. 
Vex íðn, vellir roðna, 
verpr lind, þrimu snerpir, 
fæsk gagn, fylkir eignask, 
falr hitnar, seðsk vitnir, 
skekr rönd, skildir bendask, 
skelfr askr, griðum raskar, 
brands gellr, brynjur sundrask, 
braka spjör, litask örvar.

Hér eru tvau mál fullkomin í hverju vísuorði, en orðalengð ok samstöfur ok hendingar ok stafaskipti sem dróttkvætt. Nú er breytt annan veg dróttkvæðum hætti ok enn með máli einu. 
Þenna hátt kalla menn áttmælt:

10. 
Jörð verr siklingr sverðum, 
sundr rjúfa spjör undir, 
lind skerr í styr steinda, 
stökkr hauss af bol lausum, 
falla folk á velli, 
fremr mildr jöfurr hildi, 
egg bítr á lim lýti, 
liggr skör sniðin hjörvi.

Hér er mál fyllt í hverju vísuorði. Þessi er inn þriði, fjórðungalok:

11. 
Ýskelfir kann ulfum 
auðmildr búa gildi. 
Lætr gylðis kyn gáti 
gunnsnarr una harri. 
Fær gotna vinr vitni 
valbjór afar stóran. 
Vargr tér ór ben bergja 
blóðdrykk ok grön rjóða.

Hér lýkr máli í tveim vísuorðum. Sá háttr, er nú skal rita, er inn fjórði þeira, er breyttir eru, en inn fimmti at háttatali. 
Þetta er stælt kallat:

12. 
Hákun veldr ok hölðum, 
harðráðum guð jarðar 
tyggja lér með tíri, 
teitr þjóðkonungs heiti. 
Vald á víðrar foldar, 
vindræfrs jöfurr gæfu 
öðlingi skóp ungum, 
örlyndr skati görla.

Hér er svá:

Hákun veldr ok hölðum 
teitr þjóðkonungs heiti,

en annat ok it þriðja vísuorð er sér um mál, ok er þat stál kallat. 
Þessi er inn sétti, hjástælt:

13. 
Manndýrðir fá mærðar, 
mæt öld, fira gæti, 
lýtr, auðgjafa ítrum, 
öll. Stóð sær of fjöllum. 
Rjóðvendils gatk randa 
ræki-Njörð at sækja, 
hæf ferð var sú harða, 
heim. Skaut jörð ór geima.

Þetta köllum vér hjástælt. Hér er it fyrsta vísuorð ok annat ok it þriðja sér um mál, ok hefir þó þat mál eina samstöfun með fullu orði af inu fjórða vísuorði. En þær fimm samstöfur, er eftir fara, lúka heilu máli, ok skal orðtak vera forn minni. 
Þessi er inn sjaundi, langlokum:

14. 
Hákun ræðr með heiðan, 
hefir drengja vinr fengit, 
lönd verr buðlingr brandi 
breiðfelld, mikit veldi, 
rógleiks náir ríki 
remmi-Týr at stýra, 
öld fagnar því, eignu, 
orðróm konungsdómi.

Hér hefr upp mál í inu fyrsta vísuorði ok lýkr í inu síðasta, ok eru þau sér um mál. 
Þessi er inn átti háttrinn, tiltekit:

15. 
Þeim er, grundar grímu 
gjaldseiðs ok var faldinn, 
drótt man enn þat, átti 
áðr hans faðir ráða. 
Gunnhættir kná grýttu, 
gramr býr of þrek, stýra, 
stórt ræðr hann en hjarta 
hvetr, buðlinga setri.

Hér er inn fyrri vísuhelmingr leiddr af þeiri vísu, er áðr var kveðin, ok fylgir þat málsorð, er afleiðing er kölluð, er síðast var í inni fyrri vísu, þessum vísuhelmingi, ok er sá vísuhelmingr eigi elligar réttr at máli. 
Þessi er inn níundi háttr, drögur:

16. 
Setr of vísa vitran 
vígdrótt, en þar hníga, 
ýr dregsk, við skotskúrum, 
skjaldborg, í gras aldir. 
Vápnrjóðr stikar víða, 
vellbrjótr á lög, spjótum, 
þryngr at sverði söngvi, 
sóknharðr þrömu jarðar.

Þat málsorð, er fyrst er í þessi vísu, er síðast í inni fyrri, ok er in síðari svá dregin af inni fyrri. Því heita þat drögur. 
Þessi er inn tíundi háttr, er vér köllum refhvörf. Í þeim hætti skal velja saman þau orðtök, er ólíkust sé at greina, ok hafa þó einnar tíðar fall bæði orð, ef vel skal vera. En til þessa háttar er vant at fina öll orð gagnstaðlig, ok eru hér fyrir því sum orð dregin til hægenda. En sýnt er í þessi vísu þat, at orðin munu finnast, ef vandliga er leitat, ok mun hér þat sýnast, at flest frumsmíð stendr til bóta. Svá er hér kveðit:

17. 
Síks glóðar verr sækir 
slétt skarð hafi jarðar, 
hlífgranda rekr hendir 
heit köld loga öldu. 
Fljótt válkat skilr fylkir 
friðlæ, röðuls sævar 
ránsið ræsir stöðvar, 
reiðr, glaðr, frömum meiðum.

Hér er í fyrsta vísuorði svá kveðit: síks glóðar. Sík er vatn, glóð er eldr, en eldr ok vatn hatar hvárt öðru. Verr sækir, þat er ólíkt at verja ok sækja. Annat vísuorð er svá: slétt, skarð hafi jarðar. Slétt, þat er jafnr, skarð, þat er óslétt; ok svá hafi jarðar. Sær er haf, land er jörð. En þá er í eitt fall mælt, at sá ferr af hafi til jarðar. Þriðja vísuorð er svá: hlífgranda, þat er ljóst refhvörfmælt, ok svá: rekr hendir. Sá flytr braut, er rekr, en sá stöðvar, er hendir. Svá er it fjórða: heit köld, þat er ljós orð, ok svá: loga öldu. Logi er eldr, alda er sjár. Fimmta orð er svá: fljótt válkat. Fljótt er þat, er skjótt er, válkat þat, er seint er, ok svá: skilr fylkir. Sá, er skilr, dreifir, en sá, er fylkir, samnar. Sétta orð er svá: friðlæ. Friðr er sætt, læ, þat er vél, ok enn: röðuls sævar. Röðull er sól, ok gengr hon fyrir eld í öllum kenningum, sær er enn sem fyrr í móti eldi. Sjaunda orð er svá: ránsið. Rán, þat er ósiðr, ok svá: ræsir stöðvar. Sá flytr, er ræsir, en sá heldr aftr er stöðvar. Átta orð er svá: reiðr glaðr, þat er ljóst mælt, ok svá: frömum meiðum. Þat er ójafnt at vinna manni frama eða meiðslur. 
Hér eru sýnd í þessi vísu sextán orðtök sundrgreinilig ok eru flest ofljós til rétts máls at færa, ok skal þá svá upp taka: Slíks glóð, þat er gull. Sækir gulls, þat er maðr. Hann verr skarð jarðar, hafi slétt, þat eru Firðir, svá heitir fylki í Nóregi. Hlífgrandi, þat er vápn. Hendir loga öldu er maðr, en rekr köld heit sverðinu, þat er at hegna ósiðu. Fljótt válkat má þat kalla, er skjótráðit er, þat skilr hann af ófriðinum. Konungr heitir fylkir. Ránsið ræsir stöðvar sævar röðuls frömum meiðum. Þetta heita in mestu refhvörf. 
Þessi eru önnur refhvörf, ok eru hér hálfu færi vísuorð, þau er refhvörfum eru ort, ok eru þau tvenn í öðru vísuorði ok eru fyrir því kölluð in mestu.

18. 
Blóð fremr, hlökk at háðisk, 
heldr slitnar dul, vitni. 
Skjöldr, en skatnar foldir, 
skelfr harðr, taka varða. 
Fal lætr of her hvítan 
hollr gramr rekinn framðan, 
en tyggja sonr, seggjum, 
svalr brandr, dugir, grandar.

Hér eru þau refhvörf í öðru orði: heldr ok slitnar ok dul ok vitni. Dul er laun, en vitni er sannan. En í fjórða vísuorði eru þessi: skelfr harðr, taka varða. Í sétta vísuorði er svá: hollr gramr, rekinn framðan. Í átta vísuorði er svá: svalr brandr. Brandr er eldsheiti. Dugir grandar, þetta er ofljóst ort. Hér eru ok önnur máltök, þau er til máls skal taka, svá at kalla: blóð fremr vitni, þat er vargr, en dul eða laun slitnar eða rofnar, at hlökk háðisk, þat er orrosta. Ok í öðrum fjórðungi er svá, at harðr skjöldr skelfr, en skatnar taka varða ríki. Ok þriðja fjórðungi er svá, at hollr gramr of her lætr framðan fal hvítan rekinn. Sá er framiðr, er framar er settr. Í fjórða fjórðungi er svá, at svalr brandr grandar seggjum, en tyggja sonr dugir. 
Þessi er inn þriði refhvarfaháttr:

19. 
Segl skekr of hlyn, Huglar, 
hvasst drífa skip, rasta, 
en föll, of gram, gylli 
grunn, djúp, hata unna. 
Né rán viðr hafhreinum, 
háraust skapar flaustum, 
hrönn fyr húfi þunnum 
heil klofnar, frið, deilu.

Hér er eitt vísuorð í hvárum helmingi, þat er refhvörfum er ort, ok tvenn í hvárum, svá sem hér: grunn djúp, hata unna. En í inum efra helmingi er svá: heil klofnar, frið deilu. Þessi eru at kalli in mestu refhvörf ok minnst af þessum. 
Nú hefjast in minni refhvörf. Hér eru ein refhvörf í vísuorði:

20. 
Hélir hlýr at stáli, 
hafit fellr, en svífr þelli, 
ferð dvöl firrisk, harða 
fram mót lagar glammi. 
Vindr réttr váðir bendir, 
vefr rekr á haf snekkjur, 
veðr þyrr, vísa iðjur, 
varar fýsir skip, lýsa.

Hér er eitt refhvarf í hverju vísuorði ok flest ofljós. Þessi eru önnur in minni:

21. 
Lung frá ek lýða þengils, 
lá reis of skut, geisa, 
en svörð of her herða. 
Hljóp stóð und gram Róða. 
Þjóð fær þungra skeiða 
þröng rúm skipat löngum, 
stál lætr styrjar deilir 
stinn klökk í mar sökkva.

Hér eru refhvörf í öðru hverju vísuorði. Þessi eru in þriðju:

22. 
Himinglæva strýkr hávar 
hrönn skilja sog, þiljur. 
Lögstíga vill lægir 
ljótr fagrdrasil brjóta. 
Lýsheims náir ljóma, 
líðr ár, of gram blíðum, 
uðr rekkir kjöl klökkvan 
köld, eisa, far geisar.

Hér eru ein refhvörf í hvárum helmingi. Þessi eru in minnstu refhvörf. 
Enn er sá háttr, er vér köllum refhvarfabróður:

23. 
Firrisk hönd með harra 
hlumr, líðr vetr af sumri, 
en flaust við lög Lista 
löng taka hvílð at göngu. 
Öl mæðir lið lýða, 
létt skipask höll, it rétta, 
en skál at gjöf góla 
gulls svífr, tóm, in fulla.

Hér eru í öðru orði ok fjórða þau orð, er gagnstaðlig eru sem refhvörf, enda standa eigi saman, ok er ein samstafa millum þeira ok lúkast bæði eigi í eina tíð. Þessir hættir, er nú eru ritaðir, eru dróttkvæðir at hendingum ok orðalengð. Hér eru sex samstöfur í hverju vísuorði ok aðalhendingar í öðru ok inu fjórða, en skothendur í fyrsta ok þriðja. 
Hvernig skal skipta dróttkvæðum hætti með hendingum eða orðalengð? Svá sem hér er, dunhenda:

24. 
Hreintjörnum gleðr horna, 
horn náir lítt at þorna, 
mjöðr hegnir böl bragna, 
bragningr skipa sagnir. 
Folkhömlu gefr framla, 
framlyndr viðum gamlar, 
hinn er heldr fyr skot skjöldum, 
skjöldungr hunangs öldur.

Hér er þat málsorð fyrst í öðru ok inu fjórða vísuorði, er síðast er í inu fyrsta ok þriðja. 
Þetta er tilsagt:

25. 
Röst gefr öðlingr jastar, 
öl virði ek svá, firðum. 
Þögn fellir brim bragna, 
bjór forn er þat, horna. 
Máls kann mildingr heilsu, 
mjöðr heitir svá, veita. 
Strúgs kemr í val veiga, 
vín kalla ek þat, galli.

Nú er orðskviðuháttr:

26. 
Fúss brýtr fylkir eisu 
fens.Bregðr hönd á venju. 
Ránhegnir gefr Rínar 
röf. Spyrr ætt at jöfrum. 
Mjök trúir ræsir rekka 
raun. Sér gjöf til launa. 
Ráð á lofðungr lýða 
lengr. Vex hverr af gengi. 

27. 
Ískalda skar ek öldu 
eik, var súð in bleika 
reynd, til ræsis fundar 
ríks. Emk kuðr at slíku. 
Brjótr þá hersis heiti 
hátt, dugir sæmð at vátta, 
auðs af jarla prýði 
ítrs. Vara siglt til lítils.

Þetta er álagsháttr. Hér hefr upp annat ok it fjórða vísuorð með fullu orði ok einni samstöfu, ok leiðir þat orð af inu fyrra vísuorði, en þær fimm samstöfur, er þá eru eftir, eru sér um mál. Þessi er inn fyrsti háttr, er ritaðr sé, þeira er breytt er af dróttkvæðum hætti með fullu háttaskipti, ok heðan frá skal nú rita þær greinir, er skipt er dróttkvæðum hætti ok breytt með hljóðum ok hendingaskipti eða orðalengð, stundum við lagt, en stundum at tekit. 
Þetta er tvískelft:

28. 
Vandbaugs veitti sendir 
vígrakkr, en gjöf þakkak 
skjaldbraks skylja mildum, 
skipreiðu mér, heiða. 
Fann næst fylkir unna 
föl dýr at gjöf stýri 
stálhreins. Styrjar deilis 
stórlæti sá ek mæta.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði þat, er háttum skiptir. Hér standast hljóðfyllendr svá nær, at ein samstafa er í milli þeira. Þeir gera skjálfhendur stuðlar, ok er inn fyrri upphaf vísuorðs, en hendingar standast sem first. En ef frumhending er í þeiri samstöfu, er næst er inni fyrstu, þá bregzt eigi skjálfhenda. 
Þessi er detthendr háttr:

29. 
Tvær man ek hilmi hýrum 
heims vistir ótvistar. 
Hlaut ek á samt at sitja 
seimgildi fémildum. 
Fúss gaf fylkir hnossir 
fleinstýri margdýrar. 
Hollr var hersa stilli 
hoddspennir fjölmennum.

Hér skiptast hættir í öðru ok fjórða vísuorði, ok ræðr in fjórða samstöfun háttunum. 
Þetta er draugsháttr:

30. 
Þoll bið ek hilmis hylli 
halda grænna skjalda 
Askr beið af því þroska 
þilju Hrungnis ilja. 
Vígfoldar njót valdi 
vandar margra landa, 
nýtr vartu oss, til ítrar 
elli, dolga fellir.

Hér er enn í öðru ok fjórða vísuorði þat, er háttum skiptir, ok ræðr hér in þriðja samstafa.

II.

Nú hefr upp annat kvæði:

31. 
Stáls dynblakka stökkvi 
stinngeðs samir minnask, 
alms bifsæki aukum 
Yggs feng, á lof þengils. 
Odds bláferla jarli 
örbrjót né skal þrjóta, 
Hárs saltunnu hrannir 
hrærum, óð at stæra.

Þetta heitir bragarbót. Hér skiptir háttum í fyrsta ok þriðja vísuorði. Hér standast sem first má stuðlar, en hendingar svá, at ein samstafa er á milli. Þat greinir háttuna. 
Þenna hátt kalla men riðhendur:

32. 
Él þreifsk skarpt of Skúla 
skýs snarvinda lindar, 
egg varð hvöss í höggum 
hræs dynbrunnum runnin. 
Seimþreytir bjó sveita 
snjallr ilstafna hrafni, 
Páll varð und fit falla 
fram þrábarni arnar.

Hér skiptir háttum í öðru ok fjórða vísuorði. Standa þar hendingar báðar samt nær enda ok lúkast á einum hljóðstaf báðar, ok er betr, at samhljóðandi sé eftir aðra. 
Þess háttr er kallat veggjat:

33. 
Lífs varð rán at raunum, 
reið sverð, skapat mjök ferðum. 
Stöng óð þrátt á þingi 
þjóðsterk, liðu fram merki. 
Hrauð, of hilmis bróður, 
hvöss egg friðar ván seggjum, 
spjót náðu blá bíta. 
Búandmenn hlutu þar renna.

Hér er háttaskipti í öðru ok fjórða vísuorði, ok er þar ein samstöfun sett í, svá at tvær eru síðar, ok aukit því lengð orðsins. 
Nú er flagðaháttur:

34. 
Flaust bjó folka treystir 
fagrskjölduðustum öldum. 
Leið skar bragnings bróðir 
bjartveggjuðustu reggi. 
Hest rak hilmir rasta 
harðsveipaðastan reipum. 
Sjár hlaut við þröm þjóta 
þunghúfuðustu lungi.

Hér skiptir háttum í öðru ok inu fjórða vísuorði. Er hér aukit bæði samstöfu ok fullnat orðtak sem framast, ok eftir þá samstöfun eru þrjár samstöfur, og er rétt dróttkvætt, ef hon er ór tekin. 
Þessi háttr er in forna skjálfhenda:

35. 
Reist at Vágsbrú vestan, 
varrsíma bar fjarri, 
heitfastr hávar rastir 
hjalm-Týr svölu stýri, 
Stökr óx, er bar blakka 
brims fyr jörð it grimma 
herfjölð, húfar svölðu, 
hrannláð, búandmanna.

Hér er skjálfhent með aðalhending í þriðja vísuorði í hvárum tveggja helmingi, en at öðru sem dróttkvætt. Þenna hátt fann fyrst Veili. Þá lá hann í útskeri nökkuru, kominn af skipbroti, ok höfðu þeir illt til klæða ok veðr kalt. Þá orti hann kvæði, er kallat er kviðan skjálfhenda eða drápan steflausa ok kveðit eftir Sigurðar sögu. 
Þetta er þríhent kallat:

36. 
Hristi hvatt, þá er reistisk, 
herföng, mjök löng véstöng. 
Samði folk, en frömðusk 
fullsterk, hringserk, grams verk. 
Hönd lék, herjum reyndisk, 
hjörr kaldr, allvaldr mannbaldr. 
Egg frá ek breiða bjoggu 
bragning fylking, stóð þing.

Hér eru þrennar aðalhendingar í öðru ok inu fjórða vísuorði, ok lútask allar einnig, ok fylgir samstöfun fyrir hverja. 
Nú er inn dýri háttr:

37. 
Vann, kann virðum banna 
vald, gjald, höfundr aldar, 
ferð verð folka herði 
fest mest, sá er bil lestir. 
Hátt þrátt, hölða áttar 
hrauð auð jöfurr rauðum, 
þat, gat þengill skatna 
þjóð, stóð af gram, bjóða.

Hér eru í fyrsta ok þriðja vísuorði tvær aðalhendingar samt í upphafi, en in þriðja at hætti við enda.

38. 
Farar snarar fylkir byrjar, 
freka breka lemr á snekkjum, 
vaka taka vísa rekkar, 
viðar skriðar at þat biðja. 
Svipa skipa sýjur heppnar 
sömum þrömum í byr römmum, 
Haka skaka hrannir blökkum 
hliðar. Miðar und kjöl niðri.

Hér eru þrjár hendingar í vísuorði ok skothent í fyrsta ok þriðja vísuorði, en þriðja hending at hætti við enda, ok fylgir samstafa hverri hendingu. 
Þessi háttr er kallat tiltekit:

39. 
Ok hjaldrreifan hófu 
hoddstiklanda miklir, 
morðflýtir kná mæta 
malmskúrar dyn, hjalmar, 
hjaldrs þá er hilmir foldar 
hugfærum gaf stæri, 
ógnsvellir fær allan, 
jarldóm göfugr, sóma.

Hér skiptir háttum it fimmta vísuorð, ok leiðir í því orði máltak af fyrra vísuhelmingi, ok dregst þat vísuorð með hljóðfyllingum mjök eftir skjálfhendu inni nýju. 
Þessi háttr er kallat greppaminni:

40. 
Hverr fremr hildi barra? 
Hverr er mælingum ferri? 
Hverr gerir höpp at stærri? 
Hverr kann auð at þverra? 
Veldr hertogi hjaldri. 
Hann er first blikurmanni. 
Hann á höpp at sýnni. 
Hann vélir blik spannar.

Þessum hætti er breytt til dróttkvæðs háttar með orðum. 
Nú er sá háttr, er vér köllum liðhendr:

41. 
Velr ítrhugaðr ýtum 
otrgjöld jöfurr snotrum. 
Oft hefir þings fyr þröngvi 
þungfarmr Grana sprungit. 
Hjörs vill rjóðr, at ríði 
reiðmalmr Gnitaheiðar. 
Vígs er hreytt at hættis 
hvatt Niflunga skatti.

Þat eru liðhendr, er inn sami stafr stendr fyrir hendingar, ok þá er rétt ort liðhendr háttr, at í öðru ok í inu fjórða vísuorði sé oddhending ok skothending við þær hendingar, er í inu fyrra vísuorði eru, ok verðr þá einn upphafsstafr allra þeira þriggja hendinganna. 
Nú er sá háttr, er vér kölum rétthent:

42. 
Alrauðum drífr auði; 
ógnrakkr firum Hlakkar 
veit ek hvar vals á reitu 
verpr hringdropa snerpir. 
Snjallr lætr á fit falla 
fagrregn jöfurr þegnum, 
ógnflýtir verr ýtum 
arm, Mardallar hvarma.

Hér eru aðalhendingar í fyrsta ok þriðja vísuorði, en gætt at taka ór skothendur. 
Enn er sá háttr, er vér köllum ina minni alhendu, þat eru skothendur í inu fyrsta vísuorði í báðum helmingum, svá sem hér segir:

43. 
Samþykkjar fremr sökkvi 
snarr Baldr hjarar aldir. 
Gunnhættir kann Grótta 
glaðdrift hraða skipta. 
Féstríðir kná Fróða 
friðbygg liði tryggva. 
Fjölvinjaðr hylr Fenju 
falr meldr alinveldi.

In minni alhenda er þá rétt ort, at haldit sé vísulengð saman. En ef henni er skotit í fulla alhendu, svá at skothendur sé þar sumar eða allar í vísuorði, þá er þat eigi rétt. 
Nú er alhent:

44. 
Frama skotnar gram, gotnum, 
gjöf sannask, röf spannar, 
menstiklir, vensk, miklar 
manndýrðir vann skýrðar. 
Herfjölð, bera hölðar, 
hagbáls lagar stála 
friðask sjaldan við valdi, 
vallands svala branda.

Hér eru tvennar aðalhendingar í hverju vísuorði. Þessi þykkir vera fegrstr og vandastr, ef vel er ortr, þeira hátta, er kvæði sé ort eftir, ok er þá full alhending, ef eigi finnst í at, ek, en eða þau smáorð, er þeim fylgja, nema þau standi í hendingum, en eigi hafa allir menn þat varazt, ok er þat fyrir því eigi rangt, sem kvað Klæingr byskup:

Bað ek sveit á glað Geitis, 
gör er íð at för, tíðum 
drögum hest á lög lesta, 
lið flýtr, en skrið nýtum.

Þetta er stamhendr háttr:

45. 
Lætr undin brot brotna 
bragningr fyr sér hringa. 
Sá tekr fyr men menja 
mætt orð of sik fættir. 
Armr kná við blik blikna 
brimlands viðum randa, 
þar er hönd, at lið liðnar, 
lýslóðar berr glóðir.

Hér er í frysta ok þriðja vísuorði tvíkveðit at einni samstöfu ok haft þat til hendinga, ok fyrir því köllum vér þetta stamhent, at tvíkylft er til hendingarinnar, ok standa svá hendingar í orðinu sem riðhendur. 
Nú er sá háttr, er samhent er kallat:

46. 
Virðandi gefr virðum 
verbál liðar skerja. 
Gleðr vellbroti vellum 
verðung afar-þungum. 
Ýtandi fremr ýta 
auðs sæfuna rauðum, 
þar er mætum gram mæti 
marblakks skipendr þakka.

Hér eru þær hendingar, er vér köllum samhendur, því at þessar eru allar með einum stöfum ok eru í fyrsta ok þriðja vísuorði, svá settar sem skothendur í dróttkvæðum hætti. 
Nú er iðurmælt:

47. 
Seimþverrir gefr seima 
seimörr liði beina. 
Hringmildan spyr ek hringum 
hringskemmi brott stinga. 
Baugstökkvir fremr baugum 
bauggrimmr hjarar drauga. 
Viðr gullbroti gulli 
gullhættr skaða fullan.

Hér er þrim sinnum haft samhending, tysvar í fyrsta ok þriðja vísuorði, en í öðru ok inu fjórða er haldit afhending sem í dunhendum hætti. 
Þess háttr heitir klifat:

48. 
Auðkenndr verr auði 
auð-Týr boga nauðir. 
Þar er auðviðum auðit 
auðs í gulli rauðu. 
Heiðmönnum býr heiðis 
heiðmildr jöfurr reiðir. 
Venr heiðfrömuðr heiðar 
heiðgjöf vala leiðar.

Hér halda samhendingar of allan vísuhelming ok taka með aðalhending ina síðari í öðru ok inu fjórða vísuorði. 
Nú eru þeir hættir, er stúfar heita:

49. 
Hjaldr-remmir tekr Hildi, 
hringr brestr at gjöf, festa. 
Hnígr und Högna meyjar 
hers valdandi tjald. 
Heðins mála býr hvílu 
hjalmlestanda flestum. 
Morðaukinn þiggr mæki 
mund Hjaðninga sprund.

Hér er it fjórða vísuorð stýft ok tekin af samstafa, en í dróttkvæðum hætti skal setja með hending. 
Þessi er meiri stúfr:

50. 
Yggs drósar rýfr eisa 
öld móðsefa tjöld. 
Glóð stökkr í hof Hlakkar 
hugtúns firum brún. 
Geðveggjar svífr glugga 
glæs dynbrími hræs, 
hvattr er hyrr at slétta 
hjaldrs gnapturna aldrs.

Hér er stýft annat ok it fjórða vísuorð. 
Nú er inn mesti stúfr:

51. 
Herstefnir lætr hrafn 
hungrs fullseðjask ungr. 
Ilspornat getr örn 
aldrlausastan haus. 
Vilja borg en vargr 
vígsára klífr grár. 
Oft solgit fær ylgr, 
jöfurr góðr vill svá, blóð.

Hér eru öll vísuorð stýfð. Þessir hættir, er nú eru ritaðir, eru greindir í þrjá staði, því at menn hafa ort fyrr svá, at í einni vísu var annarr helmingr stýfðr, en annarr helmingr tvístýfðr, ok eru þat háttaföll. Sá er inn þriði, er alstýfðr er, því at hér eru öll vísuorð stýfð. 
Nú er skothendr háttr:

52. 
Sær Skjöldungs niðr skúrum, 
sköft, darraðar, lyftask, 
hrindr gunnfana grundar 
plygg of fræknum tyggja. 
Geisa vé fyr vísa, 
veðr stöng at hlym Gungnis, 
styrk eru mót und merkjum 
malms of ítran hilmi.

Hér eru skothendur í öllum vísuorðum, en annat sem dróttkvæðr háttr. 
Nú er sá háttr, er vér köllum liðhendur:

53. 
Stjóri vensk at stæra 
stór verk dunu geira, 
halda kann með hildi 
hjaldr-Týr und sik foldu. 
Harri slítr í hverri 
Hjarranda föt snerru. 
Falla þar til fyllar 
fjallvargs jöru þollar.

Í þessum hætti eru liðhendur með tvennu móti, en aðrar á þá lund: við ina fyrri hending í fyrsta ok þriðja vísuorði. 
Nú skal rita þá háttu, er forn skáld hafa kveðit ok eru nú settir saman, þótt þeir hafi ort sumt með háttaföllum, ok eru þessir hættir dróttkvæðir kallaðir í fornum kvæðum, en sumir finnast í lausavísum, svá sem orti Ragnar konungr loðbrók með þessum hætti:

54. 
Skýtr at Sköglar veðri, 
en skjaldagi haldask, 
Hildar hlemmidrífu 
of hvítan þröm rítar. 
En í sæfis sveita 
at sverðtogi ferðar 
rýðr aldar vinr odda 
þat er jarls megin, snarla.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í öðru ok fjórða aðalhendingar, en höfuðstafrinn stendr svá, sá er kveðandi ræðr í öðru ok inu fjórða vísuorði, at þar er fyrir sett samstafa ein eða tvær, en at öðru sem dróttkvætt. 
Nú skal rita Torf-Einars hátt:

55. 
Hverr séi jöfra ægi 
jarl fjölvitrum betra, 
eða gjarnara at gæða 
glym harðsvelldan skjalda? 
Stendr at stála skúrar 
styrr ólítill Gauti, 
þá er folks jaðarr foldir 
ferr sig-Njörðum varða.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í örðu ok fjórða skothent ok riðhent. 
Nú er Egils háttr:

56. 
Hverr ali blóði byrsta 
bens rauðsylgjum ylgi, 
nema svá at gramr of gildi 
gráð dag margan vargi? 
Gefr oddviti undir 
egg nýbitnar vitni. 
Herr sér fenris fitjar 
framkló loðna roðna.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í öðru ok inu fjórða aðalhendingar ok riðhent. 
Nú er Fleins háttr:

57. 
Hilmir hjalma skúrir 
herðir sverði roðnu, 
hrjóta hvítir askar, 
hrynja brynju spangir. 
Hnykkja Hlakkar eldar 
harða svarðar landi. 
Remma rimmu glóðir 
randa grand of jarli.

Hér er svá farit hendingum sem í dróttkvæðum hætti, en hendingar eru settar saman í öndurðu vísuorði. 
Nú er Braga háttr:

58. 
Er til hjalma hyrjar 
herjum styrjar væni, 
þar svá at jarl til ógnar 
egnir tognu sverði. 
Sjá kná garð fyr grundu 
grindar Þundar jaðra, 
er skatna vinr skjaldar 
skyldisk galdr at fremja.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði it síðasta málsorð haft til hendingar, en missir þess orðs ins fyrra, er gera skyldi skothending. En við þetta hendingarorð eru í öðru ok inu fjórða vísuorði hendingar, ok er þat önnur hending skothenda ok liðhending, en önnur aðalhedning við ina fyrstu. En þessar hendingar, er standa í öðru ok fjórða vísuorði, standa sem í Fleins hætti. Víða er þat í fornskálda verka, er í einni vísu eru ýmsir hættir eða háttaföll, ok má eigi yrkja eftir því, þó at þat þykki eigi spilla í fornkvæðum. 
Nú eru þeir hættir, greindir í þrjá staði, er kimblabönd heita. Þessi er einn:

59. 
Hjalmlestir skekr Hristar 
hreggöld Sigars veggi. 
Gramr lætr í byr brjóta 
brands hnigþili randa stranda. 
Stálhrafna lætr stefnir 
styrvind of sik þyrja. 
Þiggr at Göndlar glyggvi 
gagn oddviti bragna sagna.

Hér er í fjórða vísuorði í hvárum helmingi aukit aðalhending með tveim samstöfum eftir vísuorð en at öðru sem dróttkvætt. 
Nú er it meira kimblaband:

60. 
Almdrósar skylr ísa 
ár flest meginbára sára. 
Kænn lætr hvatt á hrönnum 
hjalmsvell jöfurr gella fella. 
Styrjökla kná stiklir 
stinnr mens legi venja benja. 
Lætr stillir frár fylla 
folk sund hjarar lunda unda.

Hér eru tvenn kimblabönd í hvárum helmingi. 
Þessi eru in mestu kimblabönd:

61. 
Hræljóma fellr hrími, tími 
hár vex of gram sára ára, 
frost nemr, of hlyn Hristar, Mistar 
herkaldan þröm skjaldar aldar. 
Gullsendir brýtr grundar Hrundar 
gunnveggs stöfum leggi hreggi. 
Sóknvallar, spyr ek, svelli, elli, 
svá skotnar þat, gotna þrotna.

Hér fylgir hverju vísuorði kimblaband. 
Nú skal rita hrynjandi háttu. Þessi er inn fyrsti:

62. 
Tyggi snýr á ógnar áru, 
undgagl veit þat, sóknar hagli, 
yngvi drífr at hreggi hlífa, 
hjörr vélir fjör brynju éli. 
Vísi heldr of fjörnis foldir, 
folk, skiptir svá boga driftum, 
skúrum lýstr of hilmi hraustan, 
hans fregnum styr, Mistar regni.

Hér er it fyrsta ok þriðja vísuorð aukit framan tveim samstöfum til háttarsetningar, en ef þær eru af teknar, þá er sem eftir dróttkvætt, en ór öðru ok fjórða vísuorði má taka málsorð þat, er tvær samstöfur fylgja, in fimmta ok in sétta í vísuorði, þá er þat orð ok dróttkvætt. Í hrynhendum háttum eru oftast átta samstöfur í vísorði, en hendingar ok stafaskipti fara sem í dróttkvæðum hætti. Þetta köllum vér dróttkvætt hrynjandi. 
Nú skal sýna fleiri skipun háttanna. Er þessi hrynjandi kölluð trollsháttr:

63. 
Stála kenndi stökkvilundum 
styrjar valdi rauðu falda, 
rekkar stýrðu rétt til jarðar 
roðnu barði, austan fjarðar. 
Oddum renndi eljunstrandir 
ýta ferðar hringa skerðir. 
Hilmir stærði hvössu sverði 
heila grundar meginundir.

Hér eru átta samstöfur í hverju vísuorði. Hér eru hluthendur í öllum orðum, ok fylgja þrjár samstöfur hverri hendingu, ok svá fara skothendur ok aðalhendingar ok stafaskipti sem í hrynhendu. 
Þessi er einn hrynhendr háttr:

64. 
Vafði lítt, er virðum mætti, 
vígrækjandi fram at sækja. 
Skerðir gekk í skúrum Hlakkar 
Sköglar serks fyr roðnum merkjum. 
Ruddisk land, en ræsir Þrænda 
Ribbungum skóp bana þungan. 
Gunnarr skaut und gera fótar 
grimmsetta il hjarna kletti.

Þetta er hrynhenda óbreytt. 
Þetta er draughent:

65. 
Vápna hríð velta náði 
vægðarlaus feigum hausi. 
Hilmir lét höggum mæta 
herða klett bana verðan. 
Fleina lands fylkir renndi 
fjörnis hlíð meginskíði, 
öflugt sverð eyddi fyrðum 
jöfri kennt, holdi fennta.

Í þessum hætti eru tíðast sjau samstöfur í hverju vísuorði, en hendingar ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti, ok ef hér er ór tekin ein samstöfun fyrsta eða þriðja vísuorði, sú stendr næst inni fyrstu, þá falla hljóðin öll sem í dróttkvæðum hætti. Svá má ok af taka í öðru ok inu fjórða vísuorði ina sömu samstöfun, ok er þá þat dróttkvætt, ok verðr sumt eigi mjúkt. 
Þenna hátt köllum vér munnvörp:

66. 
Eyddi úthlaupsmönnum 
ítr hertogi spjótum. 
Sungu stál of stillis, 
stóð ylgr í val, dolgum. 
Hal margan lét höfði 
hoddgrimmr jöfurr skemmra. 
Svá kann rán at refsa 
reiðr oddviti þjóðum.

Hér er háttlausa í inu fyrsta ok þriðja vísuorði, en í öðru ok inu fjórða skothendur. 
Nú er sá háttr, er kallaðr er háttlausa:

67. 
Ortak öld at minnum, 
þá er alframast vissak, 
of siklinga snjalla 
með sex tögum hátta. 
Sízt hafa veg né vellum, 
er virðan mik létu, 
á aldinn mar orpit, 
þat er oss frami, jöfrar.

Í þessum hætti eru engar hendingar, en stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti. 
Nú eru saman settir í tveim kvæðum sex tigir hátta ok um fram þær átta greinir, er fyrst er skipat í dróttkvæðum hætti með málsgreinum þeim, er fylgja hættinum, ok eru þessir hættir allir vel fallnir til at yrkja kvæði eftir, ef vill.

III.

Nú skal upp hefja it þriðja kvæði, þat er ort er eftir inum smærum háttum, ok eru þeir hættir þó margir áðr í lofkvæðum. 
Hér hefr upp tögdrápulag:

68. 
Fremstr var Skúli  
Skala lof dvala. 
Sem ek mildum gram 
mærð fjölsnærða. 
Meir skal ek stæri 
styrs hróðr fyrir, 
kærr var ek harra, 
hers gnótt bera.

Hér er í öðru ok fjórða vísuorði fjórar samstöfur ok tvær aðalhendingar ok svá settr höfuðstafr sem í dróttkvæðu, en í fyrsta ok þriðja vísuorði eru ok fjórar réttar samstöfur ok in fimmta afkleyfissamstafa, þat er: ek eða af eða en eða er eða þvílikt. Þar eru ok skothendingar ok ein hljóðfylling við höfuðstafinn. 
Þetta er annat töglag:

69. 
Kunn bjó ek kvæði 
konungs bróður þjóð, 
þann veit ek þengil, 
þrenn fjölmennan. 
Fram skal in fjórða 
folkglaðs vaða 
ljóss elds lagar 
lofum friðrofa.

Svá ferr hér annat ok fjórða vísuorð sem í fyrra hætti, en it fyrsta ok þriðja vísuorð er hér hendingalaust, en tveir hljóðfyllendr við höfuðstaf sem í dróttkvæðu. 
Þessi er inn þriði háttr, er vér köllum hagmælt:

70. 
Mitt er of mæti 
margt lag bragar 
áðr ókveðit 
oddbraks spakan. 
Hlýtr grams geta 
greppr óhneppra 
skýrr skrautfara. 
skjöldunga ungr.

Í þessum hætti eru skothendingar í fyrsta ok þriðja vísuorði ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti, en at öðru sem tögmælt. Í öllu töglagi er eigi rangt, þótt fimm samstöfur sé í vísuorði, er skammar eru sumar ok skjótar. Þat er tögdrápuháttr, at stef skal vera til fyrsta vísuorðs ok lúka því máli í inu síðasta vísuorði kvæðisins, ok er rétt at setja kvæðit með svá mörgum stefjamélum sem hann vill, ok er þat tíðast at hafa öll jafnlöng, en hvers stefjaméls skal stef upphaf ok niðrlag. 
Nú er grænlenzki háttr:

71. 
Slóð kann sneiðir 
seima geima 
hnigfák Haka 
hleypa greypa, 
hinn er af hlunni 
hesta festa 
lætr leyfðr skati 
langa ganga.

Hér er it fyrsta ok þriðja vísuorð svá sem hagmælt, en annat ok fjórða með aðalhendingum, ok eru tvær samstöfur aðalhendar ok endast báðar í einn staf. 
Nú er inn skammi háttr:

72. 
Gull kná, greppar, 
glóa, róa, 
váss eru seggir 
samir framir. 
Eik má und jöfri 
una bruna, 
þá nýtr vísi 
viðar skriðar.

Hér er it fyrsta ok þriðja vísuorð hendingalaust, en annat ok it fjórða sem grænlenzki háttr ok skemmri orðtökin. 
Nú er nýi háttr:

73. 
Ræsir glæsir 
Rökkva dökkva 
hvítum rítum 
hreina reina. 
Skreytir hreytir 
skafna stafna 
hringa stinga 
hjörtum svörtum.

Í þessum hætti eru í hverju vísuorði fjórar samstöfur, en tvær aðalhendingar ok lúkast í einn staf báðar ok engi afkleyfisorð. 
Þetta er stúfhent:

74. 
Hafröst hristir 
hlunnvigg tiggja, 
borðgrund bendir 
brimdýrs stýri. 
Blá veit brjóta 
byrskíð víði 
böðharðr börðum 
buðlungr þungan.

Í þessum hætti eru fjórar samstöfur í vísuorði, en hendingar og stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti nema þat, at allar hendingar eru náhendar. 
Þetta er náhent:

75. 
Hrinda lætr hniggrund 
hafbekks snekkjur, 
þá er falla, fleinþollr 
frár, mál, stálum. 
Hlumi lítr hergramr 
hirðmenn spenna, 
en ræði raungóð 
rógalfs skjalfa.

Í þessum hætti eru fjórar samstöfur í vísuorði, ok er eigi rangt í inu fyrsta ok þriðja, þótt fimm sé. Þar eru skothendur. Í öðru ok inu fjórða eru aðalhendingar ok báðar saman ok in fyrri stýfð, en stafaskipti sem í dróttkvæðu 
Þetta er hnugghent:

76. 
Hrannir strýkva hlaðin borð, 
haflauðr skeflir, 
kasta náir kjalar stíg 
kalt hlýr söltum. 
Svörtum hleypir svana fjöll 
snjallmæltr stillir 
hlunna [fram] of Haka veg 
hríðfelld skíðum.

Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði sjau samstöfur ok hendingalaust, en rétt at stöfum. En annat ok it fjórða hefir fjórar samstöfur, en rétt at stöfum ok skothending ok oddhent ok stýfð in fyrri hending. 
Nú er hálfhneppt:

77. 
Snyðja lætr í sólroð 
snekkjur á Manar hlekk, 
árla sér, ungr jarl, 
allvaldr breka fall. 
Lyfta kná of liði oft 
lauki of kjalar raukn; 
greiða náir glygg váð. 
Greipum mæta dragreip.

Í þessum hætti eru sex samstöfur í vísuorði, en eigi er rangt, þótt verði fimm eða sjau. Í fyrsta ok þriðja vísuorði eru skothendur, en aðalhendingar í öðru ok inu fjórða í hvárum tveggja stað, in fyrri hending rétt í dróttkvæðu, en in síðari stýfð eða hneppt, þat er allt eitt. 
Sjá háttr er alhnepptr:

78. 
Hrönn skerr, hvatt ferr, 
húfr kaldr, allvaldr, 
lá brýtr, lög skýtr, 
limgarmr, rangbarmr. 
Brátt skekr, byrr rekr, 
blán vegg, ráskegg. 
Jarl lætr almætr 
ósvipt húnskift.

Í þessum hætti eru fjórar samstöfur í vísuorði ok tvær aðalhendingar ok lúkast báðar í einn staf ok allar hendingar hnepptar. 
Þetta er Haðarlag:

79. 
Læsir leyfðr vísi 
landa útstrandir 
blíðr ok bláskíðum 
barða randgarði. 
Ern kná jarl þyrna 
oddum falbrodda 
jörð með élsnærðum 
jaðri hrænaðra.

Í þessum hætti eru fimm samstöfur í vísuorði, en hendingar ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti. 
Nú eru þeir hættir, er runhendur eru kallaðir. Þeir eru með einu móti. Hverr háttr runhendr skal vera með aðalhendingum tveim ok í sínu vísuorði hvár hending. 
Þessi er rétt runhenda:

80. 
Lof er flutt fjörum 
fyr gunnörum, 
né spurð spörum 
spjöll, gram snörum. 
Hefi ek hans förum 
til hróðrs görum 
yppt óvörum 
fyr auðs börum.

Þessi háttr er haldinn með einni hending í hverju vísuorði, ok svá er sú runhending, er skilr hendingar ok skiptir orðum. Því er þetta runhent kallat. 
Þetta er in minni runhenda:

81. 
Fluttak fræði 
of frama græði, 
tunga tæði, 
með tölu ræði. 
Stef skal stæra 
stilli Mæra, 
hróðr dugir hræra, 
ok honum færa.

Hér gengr hending of hálfa vísu, en önnur í síðara helmingi. Þessi háttr er stýðr eða hnepptr af inum fyrra. 
Þessi er inn minnsta runhenda:

82. 
Slíkt er svá, 
siklingr á, 
öld þess ann, 
orðróm þann, 
jarla er 
austan ver 
skatna skýrstr 
Skúli dýrstr.

Í þessum hætti eru þrjár samstöfur í vísuorði, en tvau vísuorð sér um hending, stafaskipti sem í dróttkvæðu. En finnst þat svá, at eigi er rangt, ef stendr einu sinni fyrir málsorð hljóðstafr sá, er kveðandi ræðr. 
Þessir eru enn runhendir:

83. 
Naðrs gnapa ógn alla 
eyðis baugvalla 
hlunns of hástalla 
hestar svanfjalla. 
Orms er glatt galla 
með gumna spjalla, 
jarl fremr sveit snjalla. 
Slíkt má skörung kalla.

Þessi háttr er ortr með fullri runhending, ok eru þar tíðast fimm samstöfur í vísuorði eða sex, ef skjótar eru. 
Þessi er annar:

84. 
Orð fekk gott gramr, 
hann er gunntamr. 
Mjök er fullframr 
fylkir rausnsamr. 
Hinn er mál metr, 
milding sízt getr, 
þann er svá setr 
seggi hvern vetr.

Þessi er hnepptr af inni fyrri runhendu:

85. 
Mærð vilk auka 
Mistar lauka 
góma sverði 
grundar skerði. 
Dýrð skal segja, 
drótt má þegja, 
styrjar má þegja, 
styrjar glóða 
stökkvi-Móða.

Í þeima sama hætti eru fjórar samstöfur í hverju vísuorði, en höfuðstafr sem í dróttkvæðum hætti, ok fylgir þeim einn hljóðfyllandi. 
Þessi er inn þriði háttr runhendr:

86. 
Veit ek hrings hraða 
í höll laða, 
gott er hús Hlaða, 
hirð ölsaða. 
Drekkr gramr glaða, 
en at gjöf vaða 
vitar valstaða, 
vandbaugskaða.

Þetta er rétt runhending, ok er þessi háttr tekinn af töglagi. Hér eru fjórar samstöfur í vísuorði eða fimm, ef skjótar eru. Þessi er in minni runhenda:

87. 
Drífr handar hlekkr, 
þar er hilmir drekkr. 
Mjök er brögnum bekkr 
blíðskálar þekkr. 
Leikr hilmis her 
hreingullit ker, 
segi ek allt sem er, 
við orða sker.

Þessi er hnepptr af inum fyrra. 
Þessi er in minnsta:

88. 
En þá er hirð til hallar 
hers oddviti kallar, 
oft tekr jarl at fagna 
við ótali bragna, 
búin er gjöf til greizlu 
at gullbrota veizlu. 
Þröngt sitr þjóðar sinni, 
þar er mestr frami inni.

Þessi runhenda er tekin af dróttkvæðum hætti, ok eru hér jafnmargar samstöfur ok svá stafaskipti sem í dróttkvæðu. 
Nú hefr upp inn fjórða bjálk runhendinga:

89. 
Hirð gerir hilmis kátt, 
höll skipask þröngt at gátt, 
auð gefr þengill þrátt, 
þat spyrr fram í átt. 
Slíkt tel ek hilmis hátt, 
hans er rausn of mátt, 
jarl brýtr sundr í smátt 
slungit gull við þátt.

Þessi háttr er hnepptr af inum fyrra ok rétt runhendr. 
Nú er in minni runhenda:

90. 
Mörg þjóð ferr til siklings sala, 
sæmð er þar til allra dvala, 
tyggi veitir seima svala, 
satt er bezt of hann at tala. 
Bresta spyrjum bauga flata, 
bragna vinr kann gulli hata, 
æðri veit ek at gjöflund gata 
grundar vörðr, fyr hringa skata.

Þessi runhenda er tekin af hrynhendum hætti.

91. 
Þiggja kná með gulli glöð 
gotna ferð at ræsi mjöð. 
Drekka lætr hann sveit at sín 
silfri skenkt it fagra vín. 
Greipum mætir gullin skál, 
gumnum sendir Rínar bál, 
eigi hittir æðra mann, 
jarla beztr, en skjöldung þann.

Þessi er hnepptr af inni fyrri runhendu. 
Hér hefr upp inn fimmta runhendan bálk:

92. 
Getit var grams fara, 
gört hefi ek mærð snara, 
þengil mun þess vara, 
þat nam ek lítt spara. 
Finnrat fræknara 
fæði gunnstara 
mann né mildara 
merkir blóðsvara.

Þessi er ok full runhenda. 
Þessi er in minni runhenda ok tekin af hálfhnefstum hætti eða náhendum:

93. 
Þengill lætr höpp hresst, 
honum fylgir dáð mest, 
vísi gefr vel flest 
verbál ok ólest. 
Húfar brutu haf ljótt, 
heim lét ek jöfur sótt, 
Yngva lofar öll drótt, 
jarls sá ek frama gnótt.

Þessi er stýðr eða hnepptr af fyrra hætti:

94. 
. . . . . . . . Gramr, 
gulli söri Kraki framr, 
efla frágum Haka hjaldr, 
. . . . . . . . aldr. 
Ormi veitti Sigurðr sár, 
slíkt var allt fyr liðit ár, 
Ragnarr þótti skatna skýrstr, 
Skúli jarl er miklu dýrstr.

Málaháttr:

95. 
Munða ek mildingi, 
þá er Mæra hilmi 
fluttak fjögr kvæði, 
fimmtán stórgjafar. 
Hvar viti áðr orta 
með æðra hætti 
mærð of menglötuð 
maðr und himins skautum?

Fornyrðislag:

96. 
Ort er of ræsi, 
þann er rýðr granar 
vargs ok ylgjar 
ok vápn litar. 
Þat mun æ lifa, 
nema öld farisk, 
bragninga lof, 
eða bili heimar.

Bálkarlag:

97. 
Lyfta ek ljósu 
lofi þjóðkonungs. 
Upp er fyr ýta 
jarls mærð borin. 
Hverr myni heyra 
hróðr gjöflata 
seggr svá kveðinn 
seims ok hnossa?

Sú er grein milli þessa hátta, at í fornyrðislagi eru í fyrsta ok þriðja vísuorði einn stuðill, en í öðru ok fjórða vísuorði þá stendr höfuðstafr í miðju orði, en í stikkalagi eru tveir stuðlar, en höfuðstafr í miðju orði. En í bálkarlagi standast stuðlar ok höfuðstafr sem í dróttkvæðu. 
Starkaðarlag:

98. 
Veit ek verðari 
þá er vell gefa, 
bröndum beita 
ok búa snekkjur, 
hæra hróðrar 
en heimdrega, 
unga jöfra, 
en auðspöruð. 

99. 
Þeir eru jöfrar 
alvitrastir, 
hringum hæstir, 
hugrakkastir, 
vellum verstir, 
vígdjarfastir, 
hirð hollastir, 
happi næstir.

Ljóðaháttr:

100. 
Glöggva grein 
hefi ek gört til bragar; 
svá er tírætt hundrað talit 
Hróðrs örverðr 
skala maðr heitinn vera, 
ef svá fær alla háttu ort.

Galdralag:

101. 
Sóttak fremð, 
sóttak fund konungs, 
sóttak ítran jarl, 
þá er ek reist, 
þá er ek renna gat 
kaldan straum kili, 
kaldan sjá kili. 

102. 
Njóti aldrs 
ok auðsala 
konungs ok jarl, 
þat er kvæðis lok. 
Falli fyrr 
fold í ægi, 
steini studd, 
en stillis lof.

Landvættablót 1. des

Eftir Fréttir

Landvættablót Ásatrúarfélagsins verða haldin miðvikudaginn 1. desember 2021. Blótin verða öll haldin kl 18:00.

– Garðskagaviti á Reykjanesi: Landvættur Suðurlands, bergrisinn, hylltur.
– Jónsgarður á Ísafirði: landvættur Vesturlands, griðungurinn, hylltur.
– Hamarskotstún á Akureyri: landvættur Norðurlands, örninn, hylltur.
– Á Austurlandi: landvættur Austurlands, drekinn, hylltur.
– Þingvellir: sameiningarblót landshluta.